PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
5 (9)/2003
ISSN 1642-0853

Nagroda Literacka im. Władysława Krygowskiego


Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego ustanowił w 1999 roku Nagrodę Literacką im. Władysława Krygowskiego dla osoby uznanej za szczególnie zasłużoną dla polskiej kultury górskiej. Komitet Redakcyjny "Wierchów, działając z upoważnienia Zarządu Głównego, postanowił kolejną edycję tej nagrody - za 2001 rok - przyznać profesorowi Ryszardowi Wiktorowi Schrammowi, znakomitemu uczonemu, nieprzeciętnemu znawcy gór Ziemi i docenianemu w świecie eksploratorowi ich mało znanych obszarów, wielkiej miary taternikowi, alpiniście i polarnikowi, pisarzowi i publicyście górskiemu.

Chwalebny rytuał wieńczenia kogoś symbolicznym laurem za zasługi doniosłe społecznie ma w naszym kręgu cywilizacyjnym co najmniej dwie ważne funkcje humanistyczne. Nagradzamy kogoś spośród nas dla niego samego, bo chcemy, aby ktoś, kogo podziwiamy, szanujemy, kochamy, komu jesteśmy wdzięczni, czuł się uhonorowany, doceniony, usatysfakcjonowany. Ale równocześnie pragniemy tym aktem upowszechnić cenione przez nas wartości, jakich nosicielem jest laureat. Pragniemy te właśnie wartości niejako uaktywnić i - poprzez społeczną ekspozycję przykładu osoby nagradzanej - wyposażyć je w moc kulturotwórczego oddziaływania. Innymi słowy: pragniemy postać laureata uczynić wzorem osobowym.

W wielostronnej i wyjątkowo bogatej działalności górskiej Ryszarda Wiktora Schramma, wśród wielu innych jej cech, dwie podziwiamy szczególnie i chcielibyśmy na nie wskazać, właśnie jako na piękne wzorce. W pierwszym rzędzie na tę, która jest istotą ideału kalokagatii, a więc na zgodne łączenie dążenia do doskonałości zarówno ducha, jak i ciała. W całym życiu i działalności Ryszarda W. Schramma twórczość naukowa i sport, uprawiane przezeń równolegle, były nie tylko niesprzeczne, ale wzajemnie się przenikały i dopełniały. W każdej z tych dziedzin odznaczył się wybitnymi dokonaniami. To pierwsza z tych cech. Druga to przesycenie samej działalności sportowej - wspinaczkowej i polarniczej - treściami intelektualnymi i moralnymi: cenił zawsze raczej poznanie niż rekord, raczej przeżycia estetyczne niż ekstremalne trudności i skrajne ryzyko, raczej przyjaźń niż rywalizację - plus ratio quam vis. Alpinizm, jaki uprawiał Schramm, to było coś więcej niż aktywność fizyczna, to była - także - cielesna forma ekspresji Jego umysłowości i duchowości.

Ryszard Wiktor Schramm, biochemik i fizjolog roślin, od 1985 r. profesor zwyczajny Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, w 2000 r. obchodził 80. rocznicę urodzin i uroczyste odnowienie doktoratu w 50-lecie jego uzyskania.

Zaczął się wspinać w Tatrach w 1939 r. Dokonał w tych górach szeregu wartościowych pierwszych przejść, w tym zimowych. Historyczne znaczenie mają przede wszystkim dwa z nich: pierwsze przejście (zespołowe) całej Głównej Grani Tatr - od Zdziarskiej do Huciańskiej Przełęczy - i pierwsze przejście zimowe Grani Tatr Polskich - od Żabiej Czuby po Wołoszyn.

Brał udział w dwóch wyprawach sportowych - w Alpy i Kaukaz - oraz w dziesięciu wysokogórskich i polarnych wyprawach eksploracyjnych: na Spitsbergen (sześciokrotnie; ostatni raz w 72. roku życia!), w Hindukusz, Atlas Wysoki, Ruwenzori i Darwaz Afgański. W czasie tych wypraw dokonał ponad trzydziestu pierwszych wejść na dziewicze szczyty i przełęcze oraz poprowadził szereg nowych dróg. Zawsze udzielał się bardzo czynnie w pracy organizacyjnej w stowarzyszeniach górskich i polarnych. Był współzałożycielem i pierwszym prezesem Koła Poznańskiego Klubu Wysokogórskiego oraz długie lata członkiem jego Zarządu Głównego. Reprezentował klub na forum międzynarodowej federacji stowarzyszeń alpinistycznych UIAA. Działał w kierowniczych gremiach PTT, PTTK i nowego PTT. Był drugim z rzędu, po Alfredzie Jahnie, prezesem Klubu Polarnego Towarzystwa Geograficznego. Jako jeden z pierwszych Polaków został członkiem ekskluzywnego amerykańskiego Explorers Club.

Górskiej i polarnej aktywności sportowej, eksploracyjnej i organizacyjnej Profesora zawsze towarzyszyła - dopełniała ją i wyrażała - działalność pisarska, publicystyczna i redakcyjna. Pamiętajmy, że twórczość ta rozwijała się równocześnie z uniwersytecką pracą naukowo-badawczą, dydaktyczną i organizacyjną. Redagował "Biuletyn Informacyjny" Oddziału Poznańskiego PTT i periodyk taternicki "Oscypek". Był członkiem komitetów redakcyjnych "Taternika" i "Wierchów". Opracował i wydał przewodnik wspinaczkowy "Skalne drogi" (suplement do "Tatr Wysokich" W. H. Paryskiego). Jest autorem dwóch książek wspomnieniowych: "Życiorys tatrzański" - o wspinaczkach młodości w rodzimych górach - i "Dwa długie dni" - o wyprawach spitsbergeńskich. Opublikował ponad 150 artykułów, biogramów, recenzji i wspomnień na tematy górskie i wspinaczkowe. Inspirował, opracowywał i redagował książki nie swojego autorstwa, które bez Jego inicjatywy i twórczego wkładu nigdy by się nie ukazały. Był m.in. pomysłodawcą, redaktorem i współautorem cennego tomu wspomnień o Stanisławie Siedleckim. Współpracował w realizacji popularnej serii encyklopedycznej, pod redakcją K. Saysse-Tobiczyka "W skałach i lodach świata"; w jej pierwszym tomie jest liczący się w historiografii taternictwa szkic Jego pióra "Na nowych drogach" - synteza dziejów międzywojennego i powojennego polskiego ruchu wspinaczkowego.

Górski biogram Ryszarda Wiktora Schramma - eksponowany tu jako przykład pracowitego i twórczego życia prowadzonego wedle godnych kanonów moralnych, chcemy dopełnić dwoma znamiennymi wypowiedziami Laureata o sobie, rzucającymi nań światło także jako na "człowieka prywatnego". Mogłyby one stanowić podwójne motto do tego biogramu. Pierwsza z nich jest wzięta z zakończenia Jego Życiorysu tatrzańskiego: "ťświat pełen jest wielkich przedziwnych rzeczy, czekających na tych, którzy są na nie przygotowaniŤ - jak powiedział (długo po mnie) Tatuś Muminka". Druga - z zakończenia autobiografii "Moje góry - moje wyprawy": "Myślę, że obok mojej rodziny i pracy zawodowej, góry i wyprawy były bardzo istotną częścią mojego życia, które - przez tę trójcę - było ciekawe i pełne".

Redakcja "Wierchów"

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT