PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (10)/2003
ISSN 1642-0853

Wspomnienia o przemyśle rowerowym w Bydgoszczy


Rower zajmuje szczególne miejsce wśród wynalazków. Jest to najbardziej ekologiczny pojazd, jaki do tej pory wynaleziono. Rower to ruch, dynamika, życie i kontakt z anaturą. To sposób na sportowe życie i ucieczka od coraz bardziej hałaśliwej cywilizacji. Popularność roweru wynika z jego wszechstronności w zastosowaniu - od taniego niezawodnego środka komunikacji, narzędzia pracy (np. listonosz), transportu towaru o niewielkiej wadze i objętości, środka do rekreacji, uprawiania turystyki i sportu, a także do rekonwalescencji i rehabilitacji. Według przybliżonych szacunków jeden rower przypada na około dziesięciu mieszkańców kuli ziemskiej.

Rower wynaleziono w wieku XIX, a wiek XX to dynamiczny rozwój techniki, w tym branży rowerowej. Prowadzone są eksperymenty nad przyszłościową formą tego pojazdu, których dzisiaj nie sposób przewidzieć. Od początku XX w. wytwarzanie rowerów w Polsce odbywało się w małych warsztatach, w których produkowano części i prowadzono montaż. Tak było i w Bydgoszczy. Począwszy od roku 1924 zaczęły tu powstawać małe zakłady oparte na rzemieślniczej technice wytwarzania.


DUET - rama pogrubiona o średnicy 50 mm, widelec stalowy, koła 26"
na obręczach aluminiowych wzmacnianych, hamulec przedni szczękowy caliper,
hamulec tylny Torpedo, oświetlenie kpl., bagażnik

Tradycje przemysłu rowerowego w Bydgoszczy wywodzą się od działających w okresie międzywojennym firm:

  • Tornedo - fabryka rowerów i motocykli, wł. Wilhelm Tornow,
  • Pomorska Fabryka Rowerów, wł. Willy Jahr,
  • Fabryka Wyrobów Metalowych i Masowych, wł. Wacław Millner,
  • Fabryka Wyrobów Metalowych "FEMA", wł. Lucjan Sokołowski.

Funkcjonujące w tym okresie fabryki to początek narodzin polskiego przemysłu rowerowego w Bydgoszczy. Tradycję tę podtrzymywano po II wojnie światowej, powołując w roku 1948 Zjednoczone Zakłady Rowerowe. Utworzone przedsiębiorstwo o strukturze wielozakładowej początkowo skupiało kilka, następnie kilkanaście zakładów produkcyjnych i pomocniczych, zlokalizowanych w różnych punktach Bydgoszczy, w Poznaniu oraz w odległych Czechowicach-Dziedzicach.

Rynek polski okazał się bardzo chłonny. Zapotrzebowanie na rowery rosło, a wzrost produkcji utrudniały ciasne pomieszczenia, przestarzały park maszyn, brak odpowiednich magazynów. Powstała konieczność budowy nowego zakładu. Decyzja w tej sprawie zapadła w 1953 r. Lokalizację na przyszłościowe centrum produkcji rowerów wybrano na trasie Bydgoszcz-Fordon (obecnie dzielnica Bydgoszczy). Systematycznie przeprowadzano produkcję części, a następnie rowerów do nowo wybudowanych hal produkcyjnych. Zwiększyła się liczba produkowanych rowerów na rynek krajowy i na eksport: do Europy Zachodniej, do USA, do Kanady. Wprowadzono nowoczesne technologie, poszerzono asortyment wyrobów, w tym od 1961 r. - motorowerów. W latach 60. zakład w Czechowicach został wyłączony z Zakładów Rowerowych, a włączony do Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej. W dalszym ciągu oprócz produkcji części samochodowych produkowano rowery.

W latach 90. fabryka rowerów w Czechowicach-Dziedzicach usamodzielniła się. Zjednoczone Zakłady Rowerowe "ZZR" zmieniły nazwę na Zakłady Rowerowe "Romet" w Bydgoszczy. Zakłady zlokalizowane na terenie miasta zostały przekwalifikowane na wydziały, natomiast poznańskie zostały na prawach zakładu. Powstała nowa struktura zakładu:

  • Zakład R-1 w Bydgoszczy to największa jednostka organizacyjna osiągająca największe roczne obroty. Zakład produkował różne typy rowerów: od dziecięcych, poprzez młodzieżowe, do rowerów dla dorosłych. Wśród nich rowery górskie, terenowe, trekingowe. Ponadto urządzenia treningowe, rehabilitacyjne. Produkcja rowerów odbywała się od podstaw: od produkowania części, podzespołów, lakierowania, obróbki galwanicznej do montażu i opakowania.
  • Zakład nr 2 w Poznaniu, trzecia co do wielkości jednostka organizacyjna, specjalizowała się w wytwarzaniu łańcuchów: rowerowych, samochodowych oraz specjalnych mających zastosowanie w różnych gałęziach przemysłu. Wytwarzano również piasty wolnobiegowe z hamulcem, osprzęt oświetleniowy (lampy, prądnice), rowerki dziecięce na kołach 12 i 16 cali.
  • Zakład nr 3 w Jastrowiu to najmniejsza jednostka organizacyjna włączona do zakładów rowerowych na początku lat 70. Zakład ten należał do przemysłu terenowego jako Jasmet. Jego specjalnością były rowery o średnicy obręczy od 12 do 24 cali.
  • Zakład nr 4 w Kowalewie Wlkp. Druga co do wielkości jednostka organizacyjna wybudowana w latach 70. Wśród produkowanych rowerów były składaki na kołach 20 i 24 cali oraz rowery górskie, BMX, terenowe, dwuosobowe. To typowa montownia, w której odbywał się pełny proces produkcji od podzespołów do ostatecznego montażu.
  • Zakład "R-5" w Wałczu to nowoczesna jednostka produkująca części rowerowe: piasty przednie, tylne, mechanizmy korbowe oraz różne elementy, miski łożyskowe, kliny, koła zębate itd.
  • Zakład "R-6" to zakład transportu. W różnych okresach w zależności od potrzeby branży rowerowej działały:
    • Zakład Doświadczalny,
    • Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Pojazdów Jednośladowych.

Działający przy Zakładach Rowerowych "Romet" oddział PTTK przy udziale Komisji Turystyki Kolarskiej ZG PTTK organizował rajdy rowerowe o puchar dyrektora naczelnego Zakładów Rowerowych "Romet". Rajdy te miały na celu zapoznanie turystów z produkcją rowerów w poszczególnych zakładach.

Wraz z rozwojem zakładów zwiększono oferty handlowe, unowocześniono asortyment. Romet stał się największym producentem rowerów. W najlepszych czasach produkcja wynosiła rocznie około 1 200 000 rowerów i 200 000 motorowerów.


Rower trójkołowy - rama stalowa, koła 24" lub 20", kosz bagażowy

W roku 1991 zakłady zostały przekształcone w spółkę akcyjną, przyjmując nazwę: Zakłady Rowerowe "Romet" Spółka Akcyjna. W latach 90. proces prywatyzacyjny nie udał się, w związku z tym zarząd spółki złożył do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości. W maju 1998 r. sąd zgłosił do sprzedaży prowadzonej przez syndyka: - Zakład "R-1" przestał istnieć. Na tym terenie działa dużo firm innych branż. Ma być wybudowana IKEA.

  • Zakład "R-2" w Poznaniu. Na części terenu został wybudowany obiekt handlowy innej branży. Część produkcyjną kupił prywatny inwestor i kontynuuje produkcję łańcuchów i oświetlenia.
  • Zakład "R-3" w Jastrowiu i częściowo Zakład "R-4" w Kowalewie zostały kupione przez producenta rowerów Arkus Dębica. Produkcja rowerów oraz części jest kontynuowana i została utrzymana nazwa Romet.
  • Zakład "R-5" został przekształcony w spółkę pracowniczą.

Romet upadł, ale nie spowodowało to braku rowerów na rynku krajowym. Obok importu znanych marek, jak: Giant, Wheeler, Merida, Fuzi, Penegeota powstało wiele firm produkujących rowery. Jedną z największych jest Kross, spółka z o.o. z Przasnysza. To producent bardzo bogatej oferty rowerów od dziecięcych poprzez młodzieżowe, górskie, sportowe do trekingowych. Eksportuje rowery na rynki Europy Zachodniej (Anglia, Holandia, Szwecja, Francja). Inne firmy produkujące rowery to:

  • Arkus-Romet Grono (Zakłady Arkus w Dębicy, Romet w Kowalewie Wlkp., Romet w Jastrowiu), producent posiadający urozmaiconą ofertę rowerów dla osób w każdym wieku.
  • Trade-Stomil w Łodzi, wytwarzający od kilku lat rowery pod własną zastrzeżoną marką Magnum.
  • Tolin - przedsiębiorstwo prywatne Jerzego Topolskiego, Włocławek. Producent rowerów na kołach 24, 26, 28 cali oraz części rowerowych: szczęki hamulcowe, linki hamulcowe itp.
  • Firma Hurt-Rower Bartolewski w Częstochowie. Producent rowerów podstawowych, górskich, trekingowych. Istnieje jeszcze wiele innych firm.

Prowadząc firmę handlowo-usługową w branży rowerowej, sporo czasu poświęcam na prowadzenie serwisu. Spotykam się z byłymi klientami Rometu, którzy przyjeżdżają ze swoimi Wagantami, Pasatami i z rozrzewnieniem wspominają te czasy, kiedy rowery ze znakiem Pegaza były bardzo poszukiwane, a kolejki po nie były długie. Rowery te służyły przez długie lata, a teraz po niewielkich wymianach: klocków hamulcowych, linek i innych drobiazgów służą dalej.

Jan Niewrzędowski

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Dariusz Mariusz Zając, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT