PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (10)/2003
ISSN 1642-0853

Międzynarodowe trasy rowerowe w Polsce


W czerwcu 1992 r. w Rio de Janeiro odbyła się konferencja zorganizowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych na temat: "Środowisko i rozwój". Polska była aktywnym uczestnikiem tej konferencji oraz sygnatariuszem podjętych tam ustaleń z zakresu zrównoważonego rozwoju wszystkich sektorów ludzkiej aktywności, w tym przychylnych dla środowiska systemów zrównoważonego transportu. Rozwój przychylnych dla środowiska systemów transportowych zachęca do korzystania z niesilnikowych środków transportu poprzez tworzenie sieci dróg dla pieszych i rowerzystów. Wszystkie międzynarodowe dokumenty zawarte po konferencji w Rio de Janeiro, w tym Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu Drogowego, ze względu na negatywny wpływ transportu drogowego na środowisko zalecają jego ograniczenie na rzecz innych rodzajów transportu mniej negatywnie oddziałujących na środowisko, w tym ruchu rowerowego. Rozwój komunikacji rowerowej w Polsce podkreślany jest w różnych dokumentach rangi państwowej, w tym: Polityka ekologiczna państwa opracowana przez Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Warszawa 1992 r.) oraz Polityka transportu opracowana przez Ministerstwo Transportu i Gospodarki Morskiej (Warszawa 1994r.).

Podczas Konferencji Premierów Państw Nadbałtyckich w Visby w 1996 r. uznano, że problem zrównoważonego rozwoju jest ważnym celem współpracy państw obszaru Morza Bałtyckiego, a także stwierdzono, że rozwój ruchu rowerowego jest jednym z wielu celów racjonalnej polityki transportowej. Rower jako środek transportu komunikacyjnie efektywny, zdrowy oraz najbardziej przyjazny środowisku, oszczędny inwestycyjnie i eksploatacyjnie uznano jako ważny element kształtowania proekologicznych zachowań komunikacyjnych mieszkańców.

Za szczególny problem uznano turystykę odgrywającą ważną rolę w państwach basenu Morza Bałtyckiego, której rozwój powinien się odbywać w warunkach zrównoważonego rozwoju regionalnego.

Lawinowy rozwój motoryzacji oraz kryteria ekonomiczne wykreowały w Europie proekologiczne systemy komunikacyjne uwzględniające komunikację rowerową. Na spotkaniu w Kopenhadze w 1996 r. Europejskiej Federacji Cyklistów (której ani Polska, ani PTTK nie jest członkiem) przedstawiono projekt utworzenia systemu 12 transeuropejskich dalekosiężnych tras rowerowych Euro Velo. Według tego projektu pięć z tych tras przebiega przez Polskę:

Trasa R-2 DINGLE - DUBLIN - CAERNARFON - NEWPORT - WINDSOR - LONDYN - HARWICH - HAGA - HANGELO - OSNABRÜCK - HOXTER - POCZDAM - BERLIN - POZNAŃ - WARSZAWA - BRZEŚĆ - MOSKWA

Trasa R-4 Morze Północne - Morze Czarne: ROTTERDAM - NIJMEGEN - DUISBURG - KÖLN - BONN - MAINZ - FRANKFURT - AS - PILZNO - KARLŠTEJN - PRAHA - KUTNA HORA - BRNO - KRAKÓW - PRZEMYŚL - LWÓW - KOMAŃCZA - KISZYNIÓW - ODESSA

Trasa R-9 Morza Adriatyckie - Morze Bałtyckie: PULA - TRIEST - LJUBLJANA - GRAZ - WIEDEŃ - BRNO - NACHOD - GŁUCHOŁAZY - WAŁBRZYCH - WROCŁAW - POZNAŃ - BYGDOSZCZ - TUCHOLA - KOŚCIERZYNA - KARTUZY - GDAŃSK - WŁADYSŁAWOWO

Trasa R-10 wokół Morza Bałtyckiego: SANKT PETERSBURG - HELSINKI - TURKU - OULU - LUFEL - URANAŁ - SZTOKHOLM - GOTLANDIA - KALMAR - YSTAD - BORNHOLM - MALMÖ - KOPENHAGA - LANGELAND - SCHLESWIG - KIEL - RUGEN - STRASLUND - ŚWINOUJŚCIE - GDAŃSK - ELBLĄG - GRONOWO - KALININGRAD - KŁAJPEDA - LIEPAJA - RYGA - SAAREMAA - TALLINN - NARVA - SANKT PETERSBURG

Trasa R-11 Ateny - Biegun Północny: ATENY - SKOPJE - BEOGRAD - KOŠICE - KRAKÓW - CZĘSTOCHOWA - WARSZAWA - ŁOMŻA - GRAJEWO - SUWAŁKI - SEJNY - OGRODNIKI - KAUNUS - WILNO - BAUSKA - RYGA - CESIS - ALUKSNE - TARTU - MUSTYEE - RAKVERE - TALLINN - HELSINKI - POLMAK - BIEGUN PÓŁNOCNY

Szczątkowe zainteresowanie samorządów lokalnych i władz terenowych oraz oddziałów PTTK powstawaniem w Polsce międzynarodowych tras rowerowych, jak również brak na szczeblu centralnym kompetentnego ogniwa koordynującego całokształt spraw związanych z realizacją międzynarodowego systemu tras rowerowych Euro Velo i sprawami szlaków rowerowych w Polsce oraz brak normatywu prawnego określającego, kto w Polsce jest kompetentny i odpowiedzialny za powstawanie, utrzymanie i finansowanie tras międzynarodowych i szlaków rowerowych spowodował, że program Euro Velo utknął w martwym punkcie.

Szlaki turystyczne, a szczególnie międzynarodowe trasy rowerowe, są ważnym ogniwem przyczyniającym się do zagospodarowania przestrzennego kraju. Pobudzają aktywność gospodarczą miejscowości, przez które przebiegają. Poza wymiarem poznawczym, edukacyjnym i integracyjnym szlaki krajowe, a zwłaszcza trasy międzynarodowe, przynoszą wymierne efekty gospodarcze. Podnoszą również bezpieczeństwo na drogach. Potrzebą chwili jest stworzenie w Polsce silnego lobby dla rozwoju ścieżek rowerowych i turystycznych szlaków rowerowych, o czym już wiele lat temu przekonały się państwa Europy Zachodniej oraz sąsiedzi na zachodzie i południu.

Zanim do Polski dotarła wiadomość dotycząca projektowanej sieci rowerowej Euro Velo, dzięki zaangażowaniu i wspólnie podjętym w roku 1994 działaniom Georga Marquardta, wspieranego przez Allgemaine Fahhrad Club, oraz Zbigniewa Borońskiego, wspieranego przez PTTK, w roku 1996 po raz pierwszy zaistniała w Polsce i w Niemczech oznakowana Międzynarodowa Trasa Rowerowa Euro Route R-1. Trasa R-1 swój początek bierze w miejscowości Calais we Francji i przez: Belgię, Holandię, Niemcy, Polskę, Rosję, Litwę, Łotwę, Estonię ma docelowo dotrzeć do St. Petersburga w Rosji.

Międzynarodowa Trasa Rowerowa
Euro Route R-1 przez Polskę

Długość Międzynarodowej Trasy Rowerowej Euro Route R-1 przez Polskę wynosi 675 km. Prowadzi ona z niewielkimi wyjątkami po nawierzchni asfaltowej o małym lub umiarkowanym natężeniu ruchu drogowego. W 35 proc. przebiega przez tereny zadrzewione oraz bogate w zwierzynę i runo duże kompleksy leśne, wśród których ukryte są parki narodowe, parki krajobrazowe, rezerwaty przyrody. W okolicach, przez które przebiega trasa R-1, znajduje się wiele czystych jezior i rzek, wokół których usytuowane są ośrodki wypoczynkowe, stanice wodne PTTK, hotele i pola biwakowe oraz obiekty sportowo-rekreacyjne. W miastach, przez które przebiega trasa R-1, znajdują się: zakłady usługowe, gastronomiczne, placówki handlowe, szpitale, ośrodki zdrowia, apteki, banki, hotele, muzea, placówki kulturalne, stacje benzynowe oraz dworce PKS i PKP. Trasa R-1 jest tak poprowadzona, że w wielu miejscach jest styczna do linii kolejowej Berlin - Gdańsk i wiedzie przez: Kostrzyn, Drezdenko, Krzyż, Trzciankę, Piłę, Bydgoszcz, Tczew, skąd łatwy dojazd do Malborka, Elbląga, Braniewa, a to umożliwia rozpoczęcie i zakończenie wędrówki rowerowej w dowolnie wybranym miejscu. Atrakcyjność trasy R-1 w Polsce powiększa fakt, że przebiega ona przez tereny i miejscowości, w których istnieją liczne oznakowane szlaki rowerowe. Najkorzystniejsze więc warunki do wędrówek rowerowych i zatrzymania się na kilka dni są na Ziemi Lubuskiej w okolicach Ośna Lubuskiego, Sulęcina, Lubniewic, Międzyrzecza, Pszczewa oraz w okolicach Krzyża, Trzcianki, Piły i na terenach województw kujawsko-pomorskiego oraz pomorskiego (Bory Tucholskie), do których można dojechać z Bydgoszczy, Koronowa (szlakiem niebieskim), Świecia nad Wisłą, Chełma (szlakiem czerwonym). Również na Żuławach i ziemi elbląskiej są ciekawe szlaki rowerowe, jednak nie wszystkie są całkowicie oznakowane. Trasa rowerowa R-1 na terenie Polski wkracza przez przejście graniczne w Kostrzynie nad Odrą, a opuszcza Polskę przez przejście graniczne w Gronowie, na granicy polsko - rosyjskiej. Na terenie Polski trasa R-1 wiedzie kolejno przez miejscowości:

Kostrzyn nad Odrą - Czarnów - Stańsk - Gronów - Ośno Lubuskie - Grabno - Lubień - Brzeźno - Sulęcin - Miechów - Jarnatów - Lubniewice - Sokola Dąbrowa - Templewo - Pieski - Międzyrzecz - Bukowicko - Policko - Pszczew - Stoki - Dormowo - Gorzyń - Międzychód - Sowia Góra - Drezdenko - Kosin - Stare Bielice - Krzyż Wlkp. - Lubacz Mały - Herburtowo - Marianowo - Wieluń - Folsztyn - Nowe Dwory - Jędrzejewo - Gajewo - Runowo - Siedlisko - Trzcianka - Dłużewo - Łomnica - Kępa - Kłoda - PKP Stobno - Kotuń - Piła - Piła Leszków - Piła Kalina - Kaczory - Rzadkowo - Prawomyśl - Huby - Miasteczko Krajeńskie - Brzostowo - Grabionna - Białośliwie - Nowe Dębówko - Bąkowo - Osiek nad Natecią - Dąbki - Ruda - Bagdag - Glesno - Liszkowo - Dębno - Izabela - Witosław - Orle - Orlinek - Mrocza - Tuszkowo - Wąwelno - Mierucin - Popielewo - Wierzchucin Król. - Byszewo - Salno - Witoldowo - Gogolinek - Wtelno - Szczutki - Bydgoszcz Janowo - Bożenkowo - Samociążek - Koronowo - Tuszyny - Nowy Jasiniec - Serock - Świekatowo - Lubania - Lipiny - Stążki - Różanna - Parlin - Gruczno - (Chrystkowo) - Kosowo - Niedźwiedź - Głogówko - (Świecie nad Wisłą) - Chełmno - Klamry - Małe Łunawy - Mały Rudnik - Sztynwag - Biały Bór - Grudziądz - Świerkocin - Zakurzewo - Wielki Wełcz - Rusinowo - Glina - Nebrowo Wlkp. - Kaniczki - Grabówko - Nowy Dwór - Mareza - Kwidzyn - Korzeniewo - Lipianki - Pastwa - Janowo - Szałwinek - Rudniki - Jatrzębina - Biała Góra - Sztumskie Pole - Sztum - Czernin - Górki - Mleczewo - Stary Targ - Waplewo Wlkp. - Ramoty - Poliksy - Ankamaty - Litewki - Dzierzgoń - Bągart - Święty Gaj - Stare Dolno - Nowe Dolno - Wiśniewo - Krzewsk - Żurawiec - Tropy - Raczki Elbląskie - Elbląg - Krasny Las - Jelenia Dolina - Łęcze - Kadyny - Tolkmicko - Pogrodzie - Frombork - Braniewo - Gronowo.

Poza trasą R-1 istnieją w Polsce inne oznakowane międzynarodowe trasy rowerowe. Trasa R-60 biegnie Górami Złotymi wzdłuż granicy czesko-polskiej. Opracowana i oznakowana w ramach współpracy samorządów Lądka Zdroju po stronie polskiej i Javoriny po stronie czeskiej. Trasa trudna, miejscami bardzo trudna, wyłącznie dla rowerów górskich.

Trasa R-61 docelowo połączy parki narodowe: Polski, Słowacji i Ukrainy. Jest ona elementem szerokiego programu "Zielony Rower - Greenway - Bieszczady", promującego walory dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego, piękno krajobrazu, przeszłość historyczną, folklor oraz zabytki Bieszczadów i Karpat Wschodnich. Będzie można je poznać, uczestnicząc w 52. Centralnym Zlocie Turystów Kolarzy PTTK.

Zdaję sobie sprawę, że mogą jeszcze istnieć w Polsce inne szlaki rowerowe o charakterze międzynarodowym, znakowane przez Euroregiony znakami lokalnymi. Nasuwa się przypuszczenie, że organizatorzy tych szlaków nie widzieli potrzeby lub wręcz nie chcieli zgłaszać tego faktu do ogólnopolskiego rejestru szlaków rowerowych w Polsce prowadzonego przez Komisję Kolarską Zarządu Głównego PTTK.

Od roku 1996 - tzn. od czasu oznakowania Międzynarodowej Trasy Rowerowej Euro Route R-1 z Kostrzyna nad Odrą do Gronowa o dł. 675 km minęło sześć lat. W tym czasie aktyw społeczny turystyki kolarskiej PTTK wzbogacił się o nowe doświadczenia. Ponad 150 osób ukończyło specjalne szkolenie i uzyskało uprawnienia znakarzy szlaków rowerowych. W tym czasie opracowano stosowne dokumenty techniczne i fizycznie oznakowano ponad 5 000 km szlaków rowerowych znakami znajdującymi się w Rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 1999 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (Dz.U. nr 58 z 26.06.1999 r. poz. 622).

W tej sytuacji Komisja Turystyki Kolarskiej Zarządu Głównego PTTK uważa, że nadszedł czas na aktywniejsze działania w kierunku zainteresowania władz administracyjnych, samorządowych oraz oddziałów PTTK w celu podjęcia konstruktywnych działań uszczegółowienia przebiegu przez Polskę międzynarodowych tras rowerowych ujętych w programie sieci Euro Velo.

Zachęcając do dyskusji i działań, prezentujemy dotychczas częściowo uzgodnione przebiegi przez Polskę tras: R-4, R-9, R-11.

Zbigniew Boroński

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Dariusz Mariusz Zając, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT