PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (10)/2003
ISSN 1642-0853

Książka jest cudem technologii.
Takim jak koło, młotek, patelnia i rower:
istota tych wynalazków przetrwa po wieczne czasy
i ludzkość nic na to nie poradzi.

                              Umberto Eco

Dlaczego trasy rowerowe w Bieszczadach i dla kogo?


Światowa polityka ekorozwoju została przyjęta przez polityków z całego świata, w tym również polskich, na konferencji w Rio de Janeiro w 1992 r. pod nazwą "Agenda 21". Postanowiono, że wszystkie sektory aktywności ludzkiej powinny się odbywać zgodnie z ekorozwojem. Uwzględniając uchwały "Agendy 21", w Amsterdamie w roku 1994 odbyła się konferencja "Cars free city" (miasto bez samochodów), na której to między innymi promowano używanie roweru jako środka prawidłowego przemieszczania się w mieście ekorozwoju.

Z dokumentów tych jasno wynika, jak postrzegany i doceniany jest ruch rowerowy i jak dużą rolę odgrywa w życiu codziennym jako środek transportu, rekreacji i poprawy zdrowia. Problemy ruchu rowerow ów, jednak w dalszym ciągu liczba korzystających z rowerów jest mała z powodu braku dróg rowerowych. Mieszkańcy kraju muszą mieć możliwość aktywnego wypoczynku i rekreacji na nieskażonych ekologicznie terenach, jakimi dysponujemy.

Liczba sprzedanych rowerów jest większa od liczby sprzedawanych samochodów, jednak w dalszym ciągu liczba korzystających z rowerów jest mała z powodu braku dróg rowerowych. Mieszkańcy kraju muszą mieć możliwość aktywnego wypoczynku i rekreacji na nieskażonych ekeologicznie terenach, jakimi dysponujemy.

Rower jest jedynym środkiem transportu, oprócz nóg, który nie niszczy środowiska naturalnego, a infrastruktura rowerowa nie jest tak kosztowna w utrzymaniu i rozbudowie jak infrastruktura samochodowa. Proekologiczna zmiana zachowań społecznych powinna iść w kierunku wykształcenia nawyku korzystania z roweru jako środka lokomocji, rekreacji i turystyki.


Cerkiew w Równi (fot. Grażyna Orłowska-Rybicka)

Jazda na rowerze to najlepsze ćwiczenie aerobowe (tlenowe), co powoduje, że korzystanie z roweru jako środka w dojeździe do pracy lub szkoły oraz jako środka czynnego wypoczynku pozwala nam zachować dobry stan zdrowia. Badania wykazują, że zmniejszanie się udziału cięższych wysiłków fizycznych w pracy zawodowej i w innych czynnościach życia codziennego, a szczególnie nadużywanie samochodu wpływa ujemnie na właściwości biologiczne człowieka i jego możliwości przystosowawcze.

Człowiek pod względem fizjologicznym jest zaprzeczeniem maszyny, której elementy w miarę wzrostu pracy zużywają się. W układach biologicznych w miarę trwania pracy następuje w odpowiednich warunkach doskonalenie się wszelkich mechanizmów biorących udział w czynności organizmu. Układ krążenia i aparat ruchowy nie tylko nie zużywa się pod wpływem ćwiczeń, ale przeciwnie - wzmacnia się. W etiologii przyczyn chorób cywilizacyjnych znajduje się niejednokrotnie czynnik toksyczności, a z badań wynika, że stan wytrenowania zwiększa odporność na działanie substancji chemicznych, trujących dla organizmu. Odporność organizmu można zwiększyć przez nasiloną aktywność ruchową.

W świetle tego jasne się staje, że codzienna jazda na rowerze nie jest dla zdrowia ludzkiego zagrożeniem. Użytkowanie roweru poprawia sprawność oraz prowadzi do pozytywnych fizjologicznych i psychologicznych zmian. Dlatego zarówno planiści, jak i specjaliści od komunikacji powinni wsłuchać się w wołanie fachowców od zdrowia, aby promować szybki rozwój komunikacji rowerowej.

Jednym z powodów, dla którego turyści przyjeżdżający na teren Bieszczadów nie korzystają masowo z roweru jako środka lokomocji, pozwalającego na spędzenie wolnego czasu, jest brak oznakowanych dróg rowerowych. Doświadczenia w krajach rozwiniętych wykazują, że liczba turystów korzystających z roweru jako środka komunikacji znacząco wzrasta, jeżeli mają do dyspozycji oznakowane i przygotowane trasy rowerowe, wyposażone w niezbędną infrastrukturę.

Piękno Bieszczadów odkryte zostało dla turystyki ponownie na początku lat 50. Napisano o nich wiele przewodników, książek, folderów i artykułów. W późniejszym okresie powstały też przewodniki rowerowe. Przeznaczone są przeważnie dla cyklistów "górali" uwielbiających dzikie ścieżki, mocne wrażenia przy pokonywaniu przeszkód naturalnych, odkrywanie nowych, niezdobytych terenów.

Trasy proponowane przez Grupę Partnerską "Zielone Bieszczady" w ramach projektu "Zielony Rower - Bieszczady - Greenway Karpaty Wschodnie" przeznaczone dla turystów rowerowych, chcących podczas urlopu czy też wypoczynku sobotnio-niedzielnego pojeździć na rowerze nie tylko górskim, lecz również trekingowym czy szosowym, zwiedzić ciekawe tereny, obejrzeć zabytki kultury materialnej położone w całych Bieszczadach.

Bieszczady słynne są z kaprysów pogody, z deszczów zamieniających górskie ścieżki w błotniste przeprawy. Powstające wtedy błoto obkleja dokładnie koła rowerowe, uniemożliwiając jazdę. Trasy proponowane przez nas prowadzą głównie po mało uczęszczanych drogach, stokówkach, przejezdnych w każdych warunkach pogodowych i praktycznie przez cztery pory roku. Staramy się ukazać najciekawsze miejsca, godne uwagi wszystkich odwiedzających ten piękny zakątek kraju, a położone z dala od najczęściej uczęszczanych tras. Przy okazji będzie można skorzystać z informacji o faunie i florze umieszczonych przy ścieżce rowerowej.

W ostatnich latach nastąpił rozwój agroturystyki. Gościnni gospodarze bieszczadzcy zapraszają wszystkich chętnych do wypoczynku w swoich gospodarstwach, dostosowanych do potrzeb najbardziej wymagających turystów. Oferują, oprócz wspaniałego powietrza, zdrowej żywności, pięknych krajobrazów, wiele dodatkowych atrakcji umilających pobyt w tych jeszcze "dzikich górach".

Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie", jedyny trójstronny rezerwat UNESCO na świecie, wyróżnia się niezwykłą różnorodnością przyrodniczo-kulturalną. Spotkamy tu rozległe obszary lasów naturalnych i jedne z ostatnich ostoi dzikiej karpackiej przyrody, w tym dużych drapieżników. Osobliwości środowiska przyrodniczego łączą się tu z bogactwem kultury i tradycji. Od stuleci region ten był miejscem stykania się różnych kultur, narodów i grup etnicznych - Wołochów, Łemków, Bojków, Polaków i Słowaków. Dziś jego wyjątkowy krajobraz tworzy piękna drewniana architektura świecka i sakralna oraz tradycje rolnicze i pasterskie. W tym małym, zagubionym zakątku Europy Środkowo-Wschodniej przyroda i historia Karpat Wschodnich łączy ze sobą trzy sąsiednie kraje, stanowiąc podstawę ich współpracy i integracji oraz szansę na rozwój transgranicznych inicjatyw, takich jak szlak dziedzictwa "Zielony Rower - Greenway Karpaty Wschodnie".


Wołosate - Tarnica, widok na Połoninę Wetlińską
(fot. Grażyna Orłowska - Rybicka)

W projekcie "Zielony Rower" przedstawiono plan powstania sieci szlaków rowerowych opartych na idei Greenways oraz markowego produktu turystycznego: trasy dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego Greenway "Karpaty Wschodnie" wspólnie ze stroną słowacką i ukraińską. Planowany przebieg szlaku przez tereny Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie" stanowi szansę rozwoju turystyki na tym obszarze, a zamiar wykreowania produktu turystycznego pod wspólną marką "Greenway - Zielony Rower - Karpaty Wschodnie" stwarza warunki do rozwoju usług turystycznych w rejonach przygranicznych trzech państw Euroregionu Karpackiego.

Projekt pt. "Zielony Rower" jako rowerowa ścieżka przyrodnicza powstał w latach 2000-2001 na terenie gminy Lesko, jako inicjatywa Bieszczadzkiego Centrum Informacji Turystycznej, Uczniowskiego Klubu Sportowego "Baszta", Zespołu Szkół Leśnych oraz Nadleśnictwa Lesko. Pomysł utworzenia bieszczadzkiego zielonego szlaku skupił aktywnych liderów z regionu, działających w ramach Grupy Partnerskiej "Zielone Bieszczady", którą zainicjowali w połowie roku 2001 aktywni liderzy lokalni reprezentujący: osiem miejscowych samorządów, dziewięć stowarzyszeń, pięć szkół oraz dwie firmy i Bieszczadzki Park Narodowy. Grupa powstała w ramach programu aktywizacji terenów wiejskich Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, koordynowanym przez Fundację Wspomagania Wsi w ramach Projektu Grup Partnerskich Fundacji Partnerstwo dla Środowiska. Przy Bieszczadzkim Centrum Informacji Turystycznej w Lesku opracowano koncepcję i opis przebiegu trasy rowerowej, która stanowić będzie oś dla transgranicznego zielonego szlaku Greenway-Karpaty Wschodnie i zostanie oznakowana wspólnym logo Zielonego Roweru. Głównymi współrealizatorami projektu są Uczniowski Klub Sportowy "Baszta" zajmujący się popularyzowaniem turystyki rowerowej wśród leskiej młodzieży oraz Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów z Ustrzyk Dolnych.

W roku 2001 osoby, organizacje pozarządowe i inne instytucje, reprezentujące osiem bieszczadzkich gmin przystąpiły do opracowywania koncepcji oraz dokumentacji techniczno-prawnej i projektu sieci szlaków rowerowych w Bieszczadach, a członkowie Grupy Partnerskiej zgłosili wiele cennych lokalnych inicjatyw, które w przyszłości mogą stać się atrakcjami turystycznymi na proponowanej trasie przebiegu szlaku. Osią trasy bieszczadzkiej jest szlak rowerowy "Zielony Rower" (700 km), który łączy najpiękniejsze zakątki regionu - atrakcje przyrodnicze i kulturowe, warsztaty twórców ludowych (garncarzy, tkaczy, rzeźbiarzy), galerie i lokalne inicjatywy na rzecz ochrony dziedzictwa Bieszczadów.

Rozwój działań na terenie Bieszczadów oraz nawiązanie kontaktu z ośrodkami zainteresowanymi turystyką rowerową na Słowacji (Snina) i Ukrainie (Użańska Dolina) nadał projektowi charakter transgranicznego szlaku rowerowego. Liderzy projektu wzięli udział w wyjeździe studialnym na Winiarskie Ścieżki Morawskie do Czech oraz w licznych spotkaniach szkoleniowych nt. produktu turystycznego i tworzenia szlaków rowerowych.

Wśród lokalnych inicjatyw, które realizowane są w szlaku "Zielony Rower - Greenway Karpaty Wschodnie" znalazły się oryginalne projekty z zakresu rozwoju ekoturystyki (tworzenie warunków do rozwoju turystyki wodnej, rowerowej i konnej w Bóbrce i w Lesku), inicjatywy na rzecz wspierania lokalnego rzemiosła (odtwarzanie tradycji tkackich w Polanie, warsztaty ceramiki artystycznej i ekomuzeum przy gospodarstwie agroturystycznym w Jankowcach), regionalne imprezy i jarmarki (jarmark agroturystyczny, festiwal Bojkowiana) i inne ciekawe inicjatywy. Budowa takiego szlaku wiązała się z potrzebą nawiązania współpracy i jednoczesnego udziału w przedsięwzięciu wszystkich gmin bieszczadzkich, pozwoliło to bowiem na wykreowanie zauważalnego produktu turystycznego, który może stanowić międzynarodową atrakcję turystyczną.

Jesteśmy przekonani, że wykonanie tego typu pracy dostarczy doświadczeń i wiedzy, która zostanie wykorzystana do sprawnego administrowania i zarządzania rozwojem turystyki i ochroną środowiska naturalnego oraz kulturowego w całym regionie, a także spowoduje kreowanie produktów turystycznych przez samorządy w naszym regionie.

W celu wspólnej realizacji projektu została zawiązana koalicja w formie Grupy Partnerskiej pod nazwą "Zielone Bieszczady", której zadaniem jest między innymi wspólne działanie na rzecz zrównoważonego rozwoju w Bieszczadach oraz pozyskiwanie środków zewnętrznych na rozbudowę i tworzenie nowych produktów turystycznych. W celu pozyskania środków na przygotowanie dokumentacji projektów szlaków rowerowych na terenie Bieszczadów wspólnie wystąpiono do Fundacji Partnerstwo dla Środowiska.

Bieszczadzki Park Narodowy obejmuje ochroną najbardziej atrakcyjną część Bieszczadów Zachodnich, które są fragmentem Karpat Wschodnich w aktualnych granicach Polski. Park ten utworzony został w roku 1973 na stosunkowo małym obszarze. Po kolejnych powiększeniach w latach: 1989, 1991, 1996 i 1999 uzyskał powierzchnię ok. 30 00 ha. Park ma na celu ochronę:

  • połonin - rozciągających się ponad górną granicą lasu z osobliwą florą oraz fauną o wschodniokarpackim i alpejskim charakterze;
  • naturalnych ekosystemów leśnych wraz z licznymi populacjami puszczańskich zwierząt;
  • malowniczych dolin po dawnych wsiach, zwanych "krainą dolin".

Bieszczady posiadają również inny teren, bardzo atrakcyjny pod względem turystycznym, położony w okolicach największego w Polsce sztucznego jeziora. Istnienie Jeziora Solińskiego determinuje reklamowy wizerunek Bieszczadów jako gór, gdzie znakomicie można łączyć turystykę lądową i wodną.

Zaakcentowane powyżej jedynie dwa podstawowe walory turystyczne regionu tworzą dla mieszkańców szansę podjęcia działalności w branży turystycznej. Na terenie powiatów obserwuje się pozytywny trend w rozwoju gospodarstw agroturystycznych. Wielu rolników po przeszkoleniu podjęło działalność usługową, dostosowując swe gospodarstwa do potrzeb i gustów turystów.

W związku z tym, że w projekcie "Zielony Rower - Bieszczady" opracowano przebieg tras przez transgraniczny Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie" w Polsce, na Słowacji i Ukrainie uzyskał on aprobatę ze strony środkowoeuropejskiego konsorcjum Environmental Partnership for Central Europe, zrzeszającego pięć niezależnych fundacji: fundację Partnerstwo dla Środowiska w Polsce, Nadace Partnerstvi w Republice Czeskiej, Nadacia Ekopolis na Słowacji, Okotars Alapitvany na Węgrzech oraz Fundatia pentru Parteneriat w Rumunii, a także został zakwalifikowany i uwzględniony w planach rozwoju szlaków Greenways.

Szlaki dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego zwane GREENWAYS są to produkty turystyczne realizowane wzdłuż "zielonych korytarzy" (rzek, tradycyjnych, historycznych tras handlowych, naturalnych korytarzy przyrodniczych etc.), które łączą regiony, atrakcje turystyczne oraz lokalne inicjatywy. Ich celem jest rozwój turystyki przyjaznej dla środowiska, promocja regionów, ich atrakcji przyrodniczych i kulturowych oraz lokalnych produktów, pobudzanie współpracy międzyregionalnej, a także wspieranie ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.

Do sieci szlaków i "rodziny" Greenways należą obecnie:

  1. Szlak Bursztynowy na terenie Polski, Słowacji i Węgier.
  2. Wiedeń - Praga Greenway.
  3. Wiedeń - Brno Greenway.
  4. "Winiarskie Ścieżki" na Morawach w Republice Czeskiej,
  5. Most - Doksy Greenway (szlak rowerowy w Republice Czeskiej, który w przyszłości połączy przygraniczne regiony położone po obu stronach polsko-czeskiej granicy, m.in. w gminie Lubawka).

W założeniu i koncepcji Greenways szlaki dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego pełnią cztery podstawowe funkcje:

  • ekologiczną i edukacyjną,
  • komunikacyjną,
  • turystyczno-rekreacyjną,
  • rozwojową (wspieranie ekonomiczno-społecznego rozwoju lokalnego).

Kryteria dla turystyki przyjaznej dla środowiska rozwijanej w ramach tras dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego (greenway tourism) to kryteria wypracowane i przyjęte przez Konsorcjum Environmental Partnership for Central Europe (EPCE), które w pełni akceptują realizatorzy i współrealizatorzy projektu "Zielony Rower - Bieszczady" (Greenway Karpaty Wschodnie):

  1. Wspieranie społeczności lokalnych (rozwój lokalnej przedsiębiorczości, tworzenie miejsc pracy i dodatkowych źródeł dochodów, ochrona tradycyjnych zawodów.
  2. Zachowanie krajobrazu i wkład w ochronę dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.
  3. Korzystanie z lokalnych zasobów (walorów przyrodniczych, kulturowych, bazy noclegowej i żywieniowej, usług i produktów miejscowych.
  4. Łączenie krajów, regionów, gmin i ludzi.
  5. Wnoszenie dodatkowych wartości dla mieszkańców (pomoc w docenieniu i odkryciu tożsamości, poprawa warunków i jakości życia.
  6. Dostarczanie informacji i umożliwianie turystom dogłębniejszego poznania regionu, jego problematyki, lokalnych inicjatyw, działań, organizacji etc.
  7. Promowanie niezmotoryzowanych form transportu oraz przyjaznych dla środowiska (łagodnych) form turystyki.
  8. Poprawa bezpieczeństwa turystów poprzez wytyczanie i znakowanie turystycznych szlaków rowerowych.

Celem projektu "Zielony Rower - Bieszczady", obok wymienionych powyżej, jest podniesienie konkurencyjności polskiej oferty turystycznej na rynku krajowym i międzynarodowym.

Przykłady lokalnych projektów

Wśród lokalnych inicjatyw, które realizowane są w szlaku ",Zielony Rower - Greenway Karpaty Wschodnie" znalazły się oryginalne projekty z zakresu rozwoju ekoturystyki (tworzenie warunków do rozwoju turystyki wodnej, rowerowej i konnej w Bóbrce i w Lesku), inicjatywy na rzecz wspierania lokalnego rzemiosła (odtwarzanie tradycji tkackich w Polanie, warsztaty ceramiki artystycznej i ekomuzeum przy gospodarstwie agroturystycznym w Jankowcach), regionalne imprezy i jarmarki (Jarmark agroturystyczny, festiwal Bojkowiana) i inne ciekawe inicjatywy.

Tradycje tkackie w Polanie "Po nitce do kłębka"

Inicjatorzy projektu skupieni wokół szkoły podstawowej w Polanie (gmina Czarna) postanowili otworzyć pracownię tkacką przeznaczoną na miejsce spotkań warsztatowych, kursów tkania dla mieszkańców i dzieci. Pracownia stanowić będzie podstawę do przygotowania edukacyjnej oferty turystycznej, polegającej na organizowaniu zielonych szkół i połączeniu różnych produktów oraz usług, które oferuje miejscowość Polana i jej okolice - gospodarstwa agroturystyczne, stadniny koni i lokalne produkty. W ten sposób Polana, znajdująca się na trasie rowerowej "Zielony Rower - Greenway Karpaty Wschodnie" stanie się integralną częścią produktu turystycznego i połączy z podobnymi inicjatywami w Bieszczadach i Rezerwacie Biosfery "Karpaty Wschodnie".

"Chata bojkowska". Ośrodek zrównoważonego rozwoju w Zatwarnicy

Stowarzyszenie Społeczne "Dzieciom Bieszczadzkiej Szkoły w Zatwarnicy" (gmina Lutowiska) powstało z inicjatywy rodziców, nauczycieli i innych mieszkańców dla ratowania małej szkoły. Opracowano projekt utworzenia ośrodka zrównoważonego rozwoju, który docelowo będzie utrzymywał szkołę, a jednocześnie integrował i aktywizował środowisko lokalne. Inspiracją do powstania inicjatywy okazała się stara chata bojkowska - ostatni tego typu obiekt w okolicy. Na bazie przeniesionej na teren szkoły i odtworzonej chaty bojkowskiej powstanie docelowo modelowe gospodarstwo ekologiczne z polem namiotowym, warsztatem artystycznym oraz sklepikiem-galerią, gdzie sprzedawane będą wyroby rzemieślnicze, artystyczne, kulinarne i inne produkty promujące lokalne dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe.

Przyjazna Bóbrka

Bóbrka jest typową miejscowością bieszczadzką borykającą się z problemami społeczno-ekonomicznymi, przeżywającą typowe problemy terenów wiejskich związane z upadkiem rolnictwa, bezrobociem i zaniedbaną infrastrukturą. Jest to jednocześnie miejsce wyróżniające się dobrymi warunkami do rozwoju turystyki wiejskiej i aktywnej, a mieszkańcy szczycą się licznymi talentami rzemieślniczymi, takimi jak np. wikliniarstwo, bibułkarstwo czy garncarstwo. Zgodnie z projektem koordynowanym przez Galicyjskie Gospodarstwa Gościnne zmierza się do zwiększenia atrakcyjności turystycznej Bóbrki oraz kreowania wizerunku miejscowości przyjaznej dla środowiska i dla turystów. W wyniku projektu przy udziale 60 mieszkańców powstanie podstawowa infrastruktura dla turystyki pieszej, rowerowej i wodnej.

Bojkowiana. Tradycje i dziedzictwo Karpat

Misją projektu jest ocalenie i zachowanie dziedzictwa karpackiego w transgranicznym regionie Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie". Podtrzymanie zanikających tradycji ludowych, takich jak: rzemiosło, sztuka ludowa, kuchnia regionalna, tańce i muzyka karpacka, przyczyni się do wzbogacenia oferty turystycznej Bieszczadów, pobudzenia wymiany międzykulturowej oraz zwiększenia świadomości mieszkańców regionu o wartości lokalnego dziedzictwa oraz o potrzebie zachowania unikatowego krajobrazu, a także środowiska. Towarzystwo Bojkowiana zaplanowało inwentaryzację ginących zawodów, obrzędów i zwyczajów, opracowanie przewodnika turystycznego, przeprowadzenie warsztatów dla lokalnych twórców oraz zainteresowanie dzieci i młodzieży oraz zorganizowanie poznawczych wyjazdów studialnych w miejsca, gdzie przed wojną istniały wsie bieszczadzkie. Podsumowaniem wyników realizacji projektu będzie wspólna impreza - Jarmark Bojkowiana, który zgromadzi ludzi zainteresowanych ochroną dziedzictwa Karpat oraz jego wykorzystaniem do zrównoważonego rozwoju, w tym mieszkańców trzech krajów dzielących Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie" i zaowocuje długofalową współpracą.

"Nie święci garnki lepią" - tradycja i współczesność - garncarstwo, wyroby z gliny

W Bieszczadach w okresie międzywojennym działały warsztaty garncarskie, zajmujące się wyrobem naczyń glinianych. Tradycje garncarskie były szczególnie charakterystyczne dla dwóch miejscowości bieszczadzkich - Bóbrki i Jankowic. Stowarzyszenie "Galicyjskie Gospodarstwa Gościnne" opracowało projekt ich przywrócenia. Trzonem otwartego muzeum tematycznego będą dwie nowo utworzone pracownie garncarskie z typowymi piecami do wypalania naczyń i rzeźb oraz galerie prezentujące rękodzieło i umożliwiające przypominanie tradycji garncarskich w regionie poprzez utworzenie ekomuzeum, sprzedaż lokalnych produktów glinianych na trasie dziedzictwa "Zielony Rower - Greenway Karpaty Wschodnie". Warsztaty powstają przy gospodarstwach agroturystycznych w Jankowcach i Bóbrce.

Szkoły dla Ekorozwoju

15 szkół bieszczadzkich podjęło wyzwanie odzyskania swojej dawnej kulturotwórczej roli poprzez małe praktyczne działania związane z gospodarką odpadami, wodą i energią. Angażując dzieci, nauczycieli i rodziców szkoły próbują stać się ośrodkami edukacji środowiskowej, domem kultury, lokalnym inkubatorem przedsiębiorczości, centrum energii odnawialnej i przyjąć wiele inny funkcji ważnych dla zrównoważonego rozwoju. Szczególną rolę w tym programie odgrywają bieszczadzkie szkoły w Zatwarnicy i Polanie, których inicjatywy plasują je wśród ciekawych przykładów lokalnego ośrodka zrównoważonego rozwoju w ramach tego ogólnopolskiego programu.

Marka lokalna

Bieszczadzkie Centrum Informacji Turystycznej Urzędu Miasta i Gminy Lesko oraz Gminny Ośrodek Kultury z Lutowisk złożyły wspólny wniosek i otrzymały dotację w wysokości 76 tys. USD na realizację przedsięwzięcia polegającego na powołaniu Bieszczadzkiego Centrum Promocji i Certyfikacji Produktu Lokalnego. Proponowany projekt będzie skoncentrowany na wylansowaniu produktu lokalnego w Bieszczadach, w których poważnym problemem jest słaba komunikacja i brak dostępu do wiedzy na temat marketingu. Producenci produktu lokalnego często nie wiedzą, gdzie mogą reklamować swoje wyroby i w jaki sposób je sprzedawać. Słaba komunikacja powoduje, że często pokrewne i bliskie sobie działania nie są realizowane wspólnie, co z pewnością przyniosłoby korzyści tworzonym w ramach projektu grupom producenckim (np. producenci miodu mogą współpracować z producentami wyrobów ceramicznych i glinianych, właściciele stadnin z wytwórcami tkanin itp.). Wykorzystując istniejący już potencjał ludzki i instytucjonalny, zgodnie z projektem dążyć będzie do integracji działań i wspólnego rozwiązywania problemów istniejących w mikroregionie.

Landscape Stewardship Exchange

W lipcu 2002 r. Grupa Partnerska Zielone Bieszczady zorganizowała Międzynarodową Sesję Ekspertów pod nazwą Landscape Stewardship Exchange.

Jednym z najważniejszych przedsięwzięć na rzecz społecznych form ochrony przyrody w Europie Środkowej były i są międzynarodowe sesje warsztatowe zatytułowane "Landscape Stewardship Exchange" - spotkania interdyscyplinarnych grup specjalistów z krajów Ameryki Północnej i Europy, zajmujących się ochroną przyrody i zrównoważonym rozwojem ze społecznościami lokalnymi różnych cennych przyrodniczo i kulturowo regionów Europy Środkowej. Podczas trwającej około tygodnia sesji grupa ekspercka spotkała się z różnymi przedstawicielami społeczności lokalnej na obszarze Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie" w Polsce, w Słowacji i na Ukrainie.

Celem spotkań i dyskusji było zdiagnozowanie sytuacji, zebranie istniejących w regionie pomysłów i działań oraz wypracowanie propozycji, jak radzić sobie z problemami rozwojowymi w formie raportu, którego publiczna prezentacja odbyła się na otwartym spotkaniu podsumowującym sesję z wszystkimi zainteresowanymi mieszkańcami regionu. Ważną zaletą międzynarodowych sesji jest możliwość konfrontacji wizji i sposobu postrzegania regionu przez miejscową społeczność z zewnętrzną perspektywą prezentowaną przez zaproszoną grupę ekspercką. Spotkania i dyskusje z grupą ekspercką są pretekstem do spotkania się i wymiany poglądów różnych środowisk społecznych regionu, stymulują do poszukiwania dialogu, większego zaangażowania i przyczyniają się do wyłaniania lokalnych liderów i inicjatyw. Ponadto całość organizacyjna przeprowadzenia sesji na miejscu pozostaje w rękach miejscowej społeczności (lokalnego komitetu organizacyjnego), w sposób naturalny pobudzając inicjatywę i często po raz pierwszy angażując przedstawicieli różnych środowisk społecznych w organizację wspólnego projektu. Sesje warsztatowe zatytułowane "Landscape Stewardship Exchange" odbyły się dotychczas w Czechach, na Słowacji i po raz pierwszy w roku 1999 również w Polsce - pod Babią Górą.

W celu zorganizowania LSE Bieszczady Karpaty Wschodnie 2002 został powołany Lokalny Komitet Organizacyjny (LKO) pod przewodnictwem Przemysława Ołdakowskiego i Bieszczadzkiego Centrum Informacji Turystycznej w Lesku, w skład którego weszli: Zbigniew Niewiadomski (Fundacja Ochrony Bioróżnorodności Karpaty Wschodnie), Stanisław Strzyżewski (Bieszczadzki Portal Internetowy Bieszczady Online), Arkadiusz Kryda (inż. architekt - specjalista w dziedzinie architektury regionalnej), Bogusław Pyzocha (Stowarzyszenie Społeczne Dzieciom Bieszczadzkiej Szkoły w Zatwarnicy), Grzegorz Sitko (Bieszczadzki Park Narodowy), Daniel Wojtas (Agencja Turystyczno-Promocyjna "Bieszczady"), Artur Kaczmarski (Bieszczadzkie Centrum Informacji Turystycznej), Małgorzata Żmijewska (Stowarzyszenie "Nasze gniazdo w Polanie"), Krzysztof Plamowski (Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów w Ustrzykach Dolnych).

Uczestnicy LSE spotkali się z dużym zaangażowaniem lokalnej społeczności oraz organizacji tworzących Grupę Partnerską Zielone Bieszczady, czego wyrazem było między innymi partycypowanie w kosztach organizacji LSE przez następujące instytucje: Urząd Miasta i Gminy Lesko, Urząd Miasta i Gminy Ustrzyki Dolne, Urząd Gminy w Solinie, Urząd Gminy w Czarnej, Bieszczadzki Park Narodowy, jak również liczba spotkań i uczestniczących w nich przedstawicieli poszczególnych organizacji.

Ogółem uczestnicy i eksperci zagraniczni spotkali się z ok. 70 osobami zaangażowanymi bezpośrednio i pośrednio w projekt "Zielony Rower - Greenway Karpaty Wschodnie" na obszarze Polski, Słowacji i Ukrainy.

W dniach 9-16 sierpnia 2003 r. Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów oraz Bieszczadzki Oddział PTTK z Ustrzykach Dolnych przy współpracy Grupy Partnerskiej "Zielone Bieszczady" i innych współpracujących z nimi organizacji z terenu Bieszczadów organizują 52. Centralny Zlot Turystów Kolarzy PTTK w Ustrzykach Dolnych, będący jednocześnie imprezą promującą szlaki dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego "Zielony Rower" w Bieszczadach.

Mamy nadzieję, że do wspólnych działań przyłączą się, jeszcze burmistrzowie i wójtowie wszystkich bieszczadzkich gmin oraz nadleśnictwa i zarządy rejonów dróg publicznych, przedstawiciele parków narodowych i krajobrazowych w celu opracowania jak najlepszej strategii budowy infrastruktury turystycznej na naszym terenie i promocji wspólnych działań. Jeśli nie zawalczymy teraz o tysiące turystów przyjeżdżających w Bieszczady z rowerami na dachach samochodów, to możemy ich stracić na zawsze.

Przemysław Ołdakowski
Bieszczadzkie Centrum Informacji Turystycznej w Lesku
Krzysztof Plamowski
Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów w Ustrzykach Dolnych

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Dariusz Mariusz Zając, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT