PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 1-2 (18-19)/2005
ISSN 1642-0853

Jest już 18, a będzie 20 leśnych kompleksów promocyjnych

Leśnictwo kompleksowo polepszane


Rok temu w przedmowie do przewodnika po leśnych kompleksach promocyjnych - 13 wrót do leśnego królestwa - jeden z ich ojców chrzestnych, wybitny reprezentant nauk leśnych prof. dr hab. Andrzej Szujecki podziękował przede wszystkim leśnikom i Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe za 10 lat "doskonalenia leśnictwa". Leśne kompleksy zdobyły uznanie w Polsce i poza naszymi granicami.

Idea leśnictwa wielofunkcyjnego w wielorakiej idei trwale zrównoważonego rozwoju, objawiła się w metodologii leśnictwa poszukiwaniem kompromisu między produkcją drewna, zachowaniem walorów przyrody i czynienia lasu przyjaznym człowiekowi pod każdym względem. Przełom w myśleniu o celach i metodach gospodarki leśnej był tak duży, że wymagał praktycznych wzorców godnych nauki i naśladowania. Stały się nimi w Polsce leśne kompleksy promocyjne, propagujące wielofunkcyjną gospodarkę leśną, odpowiadającą idei ekorozwoju - napisał we wspomnianej przedmowie prof. Szujecki.

Parki narodowe" Lasów Państwowych

To także określenie prof. Szujeckiego, który wyjaśnia, że Podstawowym celem leśnych kompleksów promocyjnych jest wprowadzenie do praktyki leśnej zasad sterowania gospodarką w warunkach pełnego rozpoznania stanu i spełnienia wymogów ochrony przyrody.(...LKP są) miejscem wdrażania ochrony wielkopowierzchniowej, godzącej, w myśl konwencji o różnorodności biologicznej, cele gospodarcze z ochronnymi (...).

Dziesięć lat temu, 8 listopada 1994 r., w dokumencie ówczesnego Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa pojawiła się nazwa "leśny kompleks promocyjny" w odniesieniu do ochrony i zagospodarowania Puszczy Białowieskiej. Zarządzeniem dyrektora generalnego Lasów Państwowych z 19 grudnia 1994 r. powołane zostało siedem pierwszych, w roku 1996 trzech następnych, a w latach 2001 i 2002 jeszcze dwóch leśnych kompleksów promocyjnych. Już wtedy wiadomo było, że nowa forma organizacyjna w polskim leśnictwie, o ogromnym znaczeniu edukacyjnym i społecznym oraz gospodarczo-ochronnym, będzie miała kolejne wcielenia, że powstaną następne kompleksy.

W roku 2000 i na początku roku 2002 Instytut Badawczy Leśnictwa i jego Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska w cyklu wielotematycznych seminariów przedstawił wyniki badań pierwszych lat doświadczeń i działania leśnych kompleksów promocyjnych. Badania trwały od 1999 r. i obejmowały 21 zagadnień (organizacyjne, użytkowanie lasu w nowych warunkach, praktykę ochrony przyrody, nakłady na działalność i inne aspekty ekonomiczne, konflikty społeczne, zagospodarowanie turystyczne i informacyjne), które analizowało kilkanaście grup naukowców w 10 kompleksach. Pytanie zasadnicze dotyczyło skuteczności procesu zrównoważonego rozwoju w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe.

Las - wielka szkoła powszechna

Z badań wynikało, że leśne kompleksy promocyjne w ciągu pierwszych lat okazały się użyteczną i akceptowaną życzliwie formą powszechnej edukacji leśnej, przyrodniczej i ekologicznej. "Otwarcie lasów" w sposób zorganizowany przyczyniło się do pozyskania wielu zwolenników zarówno wśród leśników, jak i samorządów. Wstępnie ocenione koszty działania kompleksów oceniono na około 350 tys. zł, a w latach 1996-2000 urządzanie ścieżek edukacyjnych kosztowało 0,5 mln zł, na edukację (izby leśne, pomoce naukowe, sprzęt) wydano prawie 460 tys. zł. W zajęciach i wycieczkach tematycznych wzięło udział ponad 0,7 mln osób, głównie młodzieży.

Projektowano wówczas tworzenie 13 kolejnych lesnych kompleksów promocyjnych we wszystkich krainach przyrodniczo-leśnych Polski. Dyrektor generalny Państwowego Gospodarstwa Leńnego Lasy Państwowe zarządził powstanie pięć nowych kompleksów promocyjnych, dwa zaś kolejne powstaną niebawem. Nowe kompleksy będą korzystać z niemałego dorobku tych pierwszych. Do najważniejszych zadań leśnictwa należy edukacja leśna społeczeństwa, przede wszystkim za pomocą 13 leśnych kompleksów promocyjnych. Ich utworzenie i zwiększanie liczby jest elementem Polskiej Polityki Ochrony Zasobów Leśnych. Jest to unikatowa w Europie forma "otwarcia lasów" i współdziałania leśników ze społeczeństwem za pomocą swoistych form dydaktycznych, współdziałania z samorządami gmin, organizacjami ekologicznymi, placówkami oświatowymi, parkami narodowymi i krajobrazowymi. W 2003 r. powstały usystematyzowane Kierunki rozwoju edukacji leśnej w Lasach Państwowych, Wytyczne do tworzenia programu edukacji leśnej społeczeństwa w nadleśnictwie, Poradnik edukacji leśnej oraz odbyły się szkolenia dla osób prowadzących edukację leśną, opartą na zasobach i urządzeniach służących jej w kompleksach.

Edukacji w 13. leśnych kompleksach promocyjnych (razem 627,4 tys. ha) służy między innymi 10 ośrodków edukacji ekologicznej, 15 izb przyrodniczo-leśnych, 26 sal edukacyjnych, 60 ścieżek dydaktycznych. Tylko w 2003 r. odbyło się w nich około 25 tys. leśnych lekcji, spotkań tematycznych, konkursów, imprez turystycznych, wystaw, spotkań z leśnikami - z udziałem prawie 1,2 mln osób, głównie młodzieży szkolnej.

Od Pomorza i Wielkopolski
do Sudetów i Beskidów

Na podstawie art. 13 ust. 1 oraz art. 33 ust. 1 ustawy O lasach (Dz. U. Nr 56, poz. 679, z 1991 r., tekst jednolity z 2000 r.) Janusz Dawidziuk, dyrektor generalny Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe zarządził utworzenie pięć nowych leśnych kompleksów promocyjnych. Podobnie jak wcześniej utworzone, mają one zadanie promować zrównoważoną gospodarkę leśną, ochronę zasobów przyrody w lasach i edukację leśną społeczeństwa. Nowe kompleksy są obszarami funkcjonalnymi o znaczeniu ekologicznym, edukacyjnym i społecznym, co podkreślono jednolicie w każdym zarządzeniu (odpowiednio nr 59, 60, 61, 62 i 63, wszystkie z dnia 14 października 2004 r.) o ustanowieniu kompleksu.

Na terenie Dyrekcji Regionalnej Lasów Państwowych w Krakowie ustanowiono Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Beskidu Sądeckiego". Położony jest on w dolinie Popradu na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Tworzą go dwie jednostki organizacyjne - Nadleśnictwo Piwniczna o powierzchni 13 219 ha (w tym obręby leśne Muszyna 6,1 tys. ha oraz Rytro 7,0 tys. ha). W porozumieniu i na wniosek rektora Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie do nowego kompleksu włączony jest Leśny Zakład Doświadczalny w Krynicy (6 422 ha). Jest to placówka o ogromnym dorobku w wielu dziedzinach nauk leśnych, szczególnie w zakresie ochrony, zagospodarowania i przyrodniczego znaczenia lasów górskich, między innymi jako lasów ochronnych.

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Szczecinku - gospodarz lasów na Pomorzu Środkowym - wzbogaciła swoje funkcje edukacyjne przez ustanowienie Leśnego Kompleksu Promocyjnego "Lasy Warcińsko-Polanowskie". Położony na wschód od Koszalina nowy kompleks obejmuje Nadleśnictwo Warcino (20 208 ha) oraz Nadleśnictwo Polanów (16 727 ha) z obrębem leśnym Polanów.

We wrocławskiej Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych ustanowiono Leśny Kompleks Promocyjny "Sudety Zachodnie", który obejmuje dwa znane nadleśnictwa górskie - Świeradów (8 657 ha) i Szklarska Poręba (14 209 ha), w tym obręb leśny Szklarska Poręba (7 011 ha) oraz obwód leśny Piechowice (7 198 ha). Są to tereny dotknięte przed kilkunastu laty rozległą i zdawało się nieodwracalną klęską ekologiczną, gdzie jednolite gatunkowo lasy, w znacznej przewadze świerkowe, dotknęły skutki "kwaśnych deszczów" i skażenia powietrza produktami spalania węgla brunatnego z potężnych elektrowni na pograniczu Polski, Czech i Niemiec. Restrukturyzacja wielkiej energetyki i żmudne zabiegi ratownicze, w tym trwające wiele lat zalesienia i zmiana składu gatunkowego drzewostanów, okazują się z biegiem lat skutecznym sposobem ratowania zniszczonej szaty roślinnej Gór Izerskich i Karkonoszy.

Największy wśród nowych jest Leśny Kompleks Promocyjny "Puszcza Notecka", położony na terenie trzech dyrekcji regionalnych Lasów Państwowych - w Pile, w Poznaniu i w Szczecinie. W dyrekcji pilskiej obejmuje kompleksy leśne: Nadleśnictwa Potrzebowice (19 181 ha), tj. obręb leśny Drawsko (7 381 ha) oraz obręb Potrzebowice (11 800 ha), Nadleśnictwa Wronki (18 971 ha), w tym część obrębu Bucharzewo (9 144 ha) i obręb Wronki (9 827 ha) oraz lasy Nadleśnictwa Krucz (18 033 ha), z obrębem leśnym Krucz (12 436 ha) o Lubasz (5 597 ha). Ten nowy leśny kompleks promocyjny obejmuje rekultywowane od lat tereny wielkiego pożarzyska po klęsce gwałtownego pożaru w dniu 10 sierpnia 1992 r. w Nadleśnictwie Potrzebowice. W dyrekcji poznańskiej nowy kompleks obejmuje Nadleśnictwo Sieraków (14 135 ha) z częścią obwodu Bucharzewo (8 891 ha) i z obwodem Sieraków (5 244 ha) oraz Nadleśnictwo Oborniki (20 907 ha) z obwodami leśnymi Parkow (3 703 ha), Oborniki (6 031 ha), Obrzycko (6 024 ha) i Kiszewo (5 149 ha). W dyrekcji szczecińskiej do nowego kompleksu włączono Nadleśnictwo Karwin (25 163 ha) z obwodami leśnymi Lipki Welkie (8 305 ha), Rąpin (8 501 ha) i Karwin (8 357 ha) oraz Nadleśnictwo Międzychód (20 883 ha) z obwodami leśnymi Krobielewko (13 209 ha) i Międzychód (7 647 ha).

Nowe kompleksy, szanse i możliwości

Zarządzenie dyrektora Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe nr 63 powołujące Leśny Kompleks Promocyjny "Puszcze Szczecińskie" zmienia zarządzenie nr 18 z 1 lipca 1996 r. w sprawie leśnych kompleksów promocyjnych. Zmianie ulegają nazwa pierwotna kompleksu "Lasy Puszczy Bukowej i Goleniowskiej" na podaną wcześniej oraz powierzchnia. Nowy kompleks obejmuje: Nadleśnictwo Kliniska (23 844 ha), obręb Rozdoły w Nadleśnictwie Gryfino (9 472 ha), Nadleśnictwo Trzebież (24 974 ha) nad jeziorem Dąbie i Zalewem Szczecińskim. Ponadto w granicach nowego leśnego kompleksu promocyjnego znajdują się Lasy Miejskie miasta Szczecin (2 780 ha) oraz Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny "Świdwie" należący do obszaru ochrony ptaków o randze europejskiej, czyli rezerwatu "Jezioro Świdwie" objętego rygorami Konwencji z Ramsar o ochronie terenów wodnych i błotnych.

Pięć nowych kompleksów leśnych - czyli obszarów, gdzie odbywać się będzie edukacja leśna w lasach i dla lasów, w przyrodzie i dla przyrody, gdzie przebiegać będą liczne ścieżki przyrodnicze i imprezy turystyki przyrodniczej - zajmuje łącznie 278 194 ha.

W każdym przypadku nowego leśnego kompleksu promocyjnego dyrektorzy regionalnych dyrekcji Lasy Państwowe zostali zobowiązani do współpracy z samorządami i administracją odpowiednich województw, powiatów i gmin w celu opracowania jednolitych programów gospodarczo-ochronnych nowych kompleksów. Powinny one zawierać między innymi oceny rozpoznania stanu lasów, ich walorów przyrodniczych oraz zagrożeń, oceny dotychczasowego gospodarowania i realizacji funkcji ekologicznych, produkcyjnych i społecznych, a w razie potrzeby dokonanie zmian pod kątem zadań kompleksu, również określenia kierunków i sposobów działania w celu udostępniania lasów na potrzeby edukacyjne, turystyczne i rekreacyjne.

Organizacja działalności nowych leśnych kompleksów promocyjnych będzie wymagała skoordynowania wielu poczynań z istniejącymi parkami narodowymi, z parkami krajobrazowymi, w przyszłości także z zatwierdzonymi obszarami sieci Natura 2000 i z innymi formami ochrony przyrody, krajobrazu i wartości kulturowych występujących na obszarze kompleksów. Szczególnie ważne będzie pozyskanie i wykształcenie kadry edukacyjnej, ustalenie i korekta sieci szlaków turystycznych, ścieżek przyrodniczych, wyposażenie ich w odpowiednie urządzenia informacyjne, a także ośrodków edukacyjnych czy izb leśnych.

Ze względów organizacyjnych dwa kolejne: Leśny Kompleks Promocyjny "Puszcza Świętokrzyska" (RDLP w Radomiu) i Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Chojnowskie" (RDLP w Warszawie), do końca listopada 2004 r. nie miały podstaw formalnych w formie zarządzenia dyrektora generalnego Lasów Państwowych. Kompleks "Puszcza Świętokrzyska" projektowany jest na terenie nadleśnictw Kielce (15 370 ha), Łagów (19 670 ha), Suchedniów (18 547 ha), Zagnańsk (9 954 ha) i Skarżysko Kamienna (4 704 ha). Kompleks "Lasy Chojnowskie" ma objąć podwarszawskie lasy Nadleśnictwa Chojnów (10 258 ha).

Tomasz Kowalik
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT