PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 1-2 (18-19)/2005
ISSN 1642-0853

"Zaślubiny z Bałtykiem 1920 r." w Pucku

Pod hasłem "... dla Ciebie Polsko" odbywały się w dniu 10 lutego 2005 r. w Pucku centralne obchody 85. rocznicy zaślubin Polski z morzem. Na patrona uroczystych obchodów obrano gen. Józefa Hallera i jego motto: ... Narodowi potrzebne jest morze jak człowiekowi płuca ...

Od 11 lat w dniu 10 lutego spotykają się w wielu bardzo dostojnych miejscach całej Polski działacze państwowi, politycy, dowódcy jednostek Marynarki Wojennej, zasłużeni oficerowie Wojska Polskiego, dyrektorzy jednostek gospodarki morskiej, dziennikarze i zwykli maryniści. W celu upamiętnienia tego faktu najbardziej zasłużonym dla spraw morza wręczane są w tych dniach najwyższe wyróżnienia Ligi Morskiej i Rzecznej "Pierścienie Hallera".


Tak było i w tym roku. Do Pucka przyjechali w tym dniu najważniejsi przedstawiciele władz państwowych, posłowie i senatorzy województw nadmorskich, przedstawiciele stowarzyszeń, urzędów i organizacji morskich oraz przedstawiciele zagranicznych miast zaprzyjaźnionych z Gdańskiem, Sopotem, Gdynią, Puckiem i Władysławowem.

Uroczystości rozpoczęły się od manifestacji patriotycznej u stóp pomnika gen. Józefa Hallera we Władysławowie. Po zwiedzeniu Centrum Pamięci gen. Hallera w Hallerówce przeniesiono się do Pucka. Tu, na rynku zgromadziło się około 2 000 mieszkańców Pomorza. Był koncert polskich pieśni patriotycznych w wykonaniu Reprezentacyjnej Orkiestry Dętej Ziemi Puckiej i parada kompanii reprezentacyjnej Marynarki Wojennej. O godz. 15.00 w puckiej farze rozpoczęła się msza św. koncelebrowana pod przewodnictwem prymasa Polski kardynała Józefa Glempa, a po niej główne uroczystości zaślubinowe w porcie rybackim w Pucku, podczas których wręczono odznaczenia państwowe i "Pierścienie Hallera".

Wszystkim tym wydarzeniom przez cały czas przyglądał się ubrany w swój galowy błękitny mundur gen. Józef Haller. W role tę wcielił się emerytowany płk Jan Bruź z Torunia, który chętnie fotografował się z młodzieżą i opowiadał o wydarzeniach sprzed 85 lat. Przygotowując się do swej roli, odbył on wcześniej wędrówkę "Szlakiem gen. Józefa Hallera", odwiedzając wszystkie miejscowości znane z okresu dowodzenia frontem południowo-zachodnim w roku 1919 i frontem pomorskim w 1920 r. Był między innymi w Skierniewicach i w Łowiczu, gdzie na początku tworzenia Frontu Pomorskiego znajdował się sztab dowodzenia.

W ramach tegorocznej XI edycji uchwałą Kapituły "Pierścienia Hallera", której przewodzi prof. dr kpt. ż. w. Daniel Duda, tym najwyższym wyróżnieniem Ligi Morskiej i Rzecznej uhonorowano, między innymi dwa miasta - Tczew i Wejherowo, natomiast miasto Puck otrzymało Honorowy Krzyż Ligi Morskiej i Rzecznej "Pro Mari Nostro".

Centralne obchody 85-lecia "Zaślubin z Bałtykiem" w Pucku miały dwa drobne akcenty żyrardowskie. W grupie około dwóch tysięcy osób - mieszkańców Wybrzeża i zaproszonych gości uczestniczących w manifestacji - było 80 uczniów z Żyrardowa, z Sochaczewa, z Grodziska Mazowieckiego, z Płocka i z Radomia. Byli to członkowie szkolnych kół PTTK oraz Ligi Morskiej i Rzecznej z Mazowsza Zachodniego, biorący udział w XX Młodzieżowych Warsztatach Marynistycznych w grupie około 200 uczniów z całej Polski, uczestniczących w rejsie promowym po Bałtyku połączonym ze zwiedzaniem Skandynawii, w którym była też 40-osobowa grupa młodzieży szkolnej z Mazowsza, w tym 10 uczniów z Żyrardowa.

Historia "Zaślubin Polski z morzem"

W roku 1917, gdy I wojna światowa zmierzała do zakończenia, wraz z nadziejami odrodzenia Ojczyzny wiązano początkowo nieśmiało, później coraz wyraziściej, nadzieje na dostęp do morza. Słowa Ignacego Paderewskiego z 1917 r.: (...) dla Polski Gdańsk jest oknem na cały świat. Jest płucem, bez którego nie może ona oddychać (...) odbiły się echem w salonach polityków. Najskuteczniejsza okazała się droga dyplomacji, stawiająca problem polskiego wybrzeża na konferencji pokojowej w Wersalu, poparta czynami marszałka Józefa Piłsudskiego. To on 28 listopada 1918 r., w państwie jeszcze bez ostatecznie ukształtowanych granic, dekretem utworzył Marynarkę Polską przy Ministerstwie Spraw Wojskowych.

Podpisany 28 czerwca 1919 r. wersalski traktat pokojowy ostatecznie wytyczał na mapie Europy granice morskie II Rzeczypospolitej. Pozostał problem rewindykacji Pomorza z rąk administracji niemieckiej. Na początku października 1919 r. utworzono Front Pomorski pod dowództwem gen. broni Józefa Hallera. W składzie wojsk znalazły się: 11. Dywizja Piechoty, Dywizja Strzelców Pomorskich i 5. Brygada Jazdy. Odwołując się do autorytetów pomorskich Mikołaja Kopernika i Józefa Wybickiego, "Błękitny Generał" odezwą wzywał naród polski do radości powrotu nad Bałtyk. Wówczas zrodziła się idea uroczystości państwowych manifestujących wolę narodową, by Bałtyk był ostoją Państwa Polskiego.

Podpisana w Berlinie 25 listopada 1919 r. umowa polsko-niemiecka formalnie określała zasady organizacyjne przejęcia Pomorza przez wojsko polskie, stając się podstawą planów operacyjnych zakładających, iż ruchy wojsk odbywać się będą w taki sposób, by nie było bezpośredniego kontaktu. Operacja wykonywana była w dwóch fazach, przekroczenie linii demarkacyjnej nastąpiło 17 stycznia 1920 r. Następnego dnia wojska polskie wkroczyły do Torunia, rozpoczynając triumfalny pochód przez Pomorze do Pucka. Znamienną w pamięci bezpośrednich uczestników uroczystości 10 lutego 1920 r. była niedostępność Gdańska dla pasażerów pociągu specjalnego i wymowny fakt wręczenia przez wnuka twórcy hymnu państwowego starostę Józefa Wybickiego gen. J. Hallerowi platynowych pierścieni zaślubinowych - tych, które stały się symbolem nierozerwalności sakralnego związku Rzeczypospolitej z Morzem.

W oficjalnej delegacji państwowej uczestniczyli: minister spraw wewnętrznych - Stanisław Wojciechowski, wicepremier - Wincenty Witos, wojewoda pomorski - dr Stefan Łaszewski, poseł - Maciej Rataj. Ponieważ wśród delegatów ze stolicy byli artyści tej klasy co Julian Fałat, Henryk Uziembło i Stanisław Bagiński, do dziś w świadomości społecznej utrwaliły się obrazy tamtych chwil. Kazanie pamiętnej mszy św. w intencji Ojczyzny wygłoszone przez kapelana ks. Józefa Wryczę wielokrotnie rozbrzmiewało echem w murach puckiej fary, w sercach Kaszubów i tych, dla których powrót Polski nad Bałtyk jest radością powrotu Małej Ojczyzny do Ojczyzny Ojczyzn.

Jerzy Kwaczyński
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT