PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 1-2 (18-19)/2005
ISSN 1642-0853

10-lecie Baraniogórskiego Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK "U źródeł Wisły"

Baraniogórska Panienko!
Wśród ciszy świerkowych konarów
Jesteś i czuwasz
Jesteś i oczekujesz
Na swych oddanych wędrowców.
Kłaniamy się nisko
I szeptem swych słów
Opowiemy Ci wszystko.


Inicjatywa śp. Edwarda Moskały powołania i organizacji kolejnego Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK na Przysłopie pod Baranią Górą w roku 1993 to jeszcze jeden dowód na to, jak ukochał góry. Pragnął, by utrwalić historię i tego pasma górskiego. Lokalizację ośrodka umiejscowił w znaczącym miejscu, bo u źródeł Wisły.

Edward Moskała poznał grupę zapaleńców - miłośników gór, którzy w roku 1991 w czynie społecznym na szczycie Baraniej Góry zbudowali wieżę widokową - pierwszą w Karpatach Polskich. "Tacy sami górale" z zamiłowania to członkowie Sekcji Baraniogórskiej Koła Przewodników Beskidzkich im. Bogusława Ryborza działającego przy Górnośląskim Oddziale PTTK w Katowicach: Andrzej Dziczkaniec, Karol Lipowczan, Leon Tuczyński, Gerard Suchanek, Leon Kopernik, Józef Zipcer, Mieczysław Bożek, Stefan Grad, śp. Zbigniew Ratajski. To im zaproponował adaptację starego budynku gospodarczego schroniska na Ośrodek Kultury Turystyki Górskiej. I tak to się zaczęło - jak brzmią słowa znanej piosenki.

Ekipa pod kierownictwem mianowanego kustosza - Andrzeja Dziczkańca - zabrała się do pracy z ogromnym zaangażowaniem i postanowieniem uratowania od śmierci technicznej starego budynku. Po szesnastu miesiącach, po przepracowaniu przez wyżej wymienione osoby około 3 tysięcy godzin budynek otrzymał nowe oblicze - z pomocą ekip remontowych wykonujących zasadnicze roboty budowlane.

W tym czasie kustosz, który był i jest motorem oraz duszą tego zadania gromadził eksponaty, wydawnictwa, docierał do osób posiadających pamiątki, opracowywał wystrój wnętrza budynku i już widział jego zagospodarowanie. Pozostałe osoby wraz z rodzinami wykonywali dziesiątki różnych prac porządkowych, a jeszcze częściej "taszczyli" w swych dużych plecakach wiele rzeczy z domu, bo ośrodkowi są bardzo potrzebne. Planowany termin otwarcia ośrodka w dniach 11-12 listopada 1994 r. był realny - pozostało tylko zaproszenie gości, turystów i tych, którym losy tego muzeum mocno leżały na sercu.

Na oficjalne otwarcie w dniu 12 listopada 1994 r. zgłosiło się wielu turystów, którzy oczekiwali na ten obiekt. Były władze terenowe, władze Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, przyjaciele i ich rodziny, przedstawiciele oddziałów PTTK, kustosze ośrodków już istniejących i pomysłodawca - Edward Moskała, który wraz z Jędrkiem mocno przeżywali fakt otwarcia. Były podziękowania, słowa uznania dla tych, którzy zostawiali rodziny, a urlopy i wolne dni spędzali w ośrodku, bo tyle jeszcze było do zrobienia. Były też odznaczenia i wyróżnienia. Informacje z tej uroczystosci zamieszczone zostały w "Gazecie Górskiej", w "Informatorze Baraniogórskiego Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK", w "Gościńcu PTTK" i w prasie lokalnej.

Baraniogórski Ośrodek Kultury Turystyki Górskiej PTTK w Beskidzie Śląskim "U źródeł Wisły" został otwarty i, jak powiedział kustosz: pierwszy etap mamy za sobą, zabieramy się do dalszych etapów realizacji założonego programu. Kustosz bez chwili oddechu zabrał się do pracy. Powołał Radę Programową, w której skład weszli: Leon Tuczyński, Gerard Suchanek, Leon Kopernik, Józef Zipcer, Mieczysław Bożek, Stefan Grad, Zbigniew Ratajski, z przewodniczącym Karolem Lipowczanem na czele. Rada za zadania pierwszoplanowe postawiła sobie promocję ośrodka, pomoc organizacyjną i programową. Opracowano i wydano 20 numerów "Baraniogórskich Zapisków" (większość sumptem kustosza) oraz 4 numery "Prac Baraniogórskich", zamieszczając w nich ważniejsze wydarzenia ośrodka i regionu. Andrzej Dziczkaniec założył "Księgę pamiątkową odwiedzających Ośrodek" - po dziesięciu latach jest to bardzo ciekawa lektura. Ośrodek odwiedziło 51 tysięcy osób niemal z całego świata. Były znaczące osoby z Polski, między innymi: biskup Tadeusz Rakoczy, prof. Bronisław Geremek, prezes i sekretarz generalny Zarządu Głównego PTTK Janusz Zdebski i Andrzej Gordon, burmistrz Wisły Jan Poloczek, nadleśniczy Witold Szozda i wielu innych.

Co sezon ustalana jest lista dyżurujących przewodników, obsługujących turystów. Najczęściej dyżury pełnili: Jędrek Dziczkaniec - kustosz ośrodka, Xenia Popowicz, Karol Lipowczan, Eugeniusz Gnacik, Zbigniew Czechowicz i sporadycznie wiele innych osób z Koła Przewodników Beskidzkich.

Kustosz Andrzej Dziczkaniec-Bośkoc to człowiek niezwykle ciepły, umiejący nawiązywać kontakty z innymi, posiadający umiejętności artystyczne, o otwartym sercu. Dla ośrodka poświęcił niemal wszystko. Szukał wokół siebie takich samych osób i zawsze ich znajdował. Do takich osób zaliczył nadleśniczego z Nadleśnictwa Wisła - Witolda Szozdę. Nawiązali współpracę, która przyniosła wymierne korzyści dla środowiska i turystów, dla ochrony przyrody i edukacji ekologicznej społeczeństwa.

Nadleśniczy Witold Szozda wspiera wszelkie poczynania z zakresu turystyki, znacznie przyczynił się do uruchomienia ośrodka, świadcząc konkretną pomoc. W wyniku tej wzajemnej współpracy powstały:

  • Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza na Baranią Górę dolinami Czarnej i Białej Wisełki z planszami informacyjnymi;
  • Izba Leśna w zabytkowej gajowni na Polanie Przysłop - z florą i fauną Beskidu Śląskiego;
  • Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Istebnej-Dzielcu;
  • Muzeum Świerka w szkole leśnej w Jaworzynce.

Można by wyliczać dziesiątki poczynań i dobrej woli w działaniu. Nowym i wspaniałym pomysłem "naszego" kustosza było wyremontowanie i urządzenie "Ondraszkowej Piwnicy" w suterynie budynku ośrodka, dawnej stajni dla owiec. W "Ondraszkowej Piwnicy" odbywają się nie tylko spotkania Rady Programowej Ośrodka, ale także spotkania, prelekcje i posiady ważniejszych gości czy przyjaciół.

Pisząc o spotkaniach z ciekawymi ludźmi, muszę w tym miejscu przytoczyć spotkania ze Zdzisławem Gaszem i z jego bratem Janem. Panowie Ci urodzili się właśnie w tym starym schronisku - ojciec Ryszard Gasz przepracował 27 lat w schronisku, a matka Helena 16 lat. Lata dzieciństwa spędzili więc w schronisku, znają każdy skrawek tej ziemi, zwłaszcza Pan Zdzisław. Prawie co roku powraca tu wraz z rodziną, odnajdując spokój i wspomnienia. Przypomina sobie osoby odwiedzające schronisko, na przykład Edmunda Kaźmierczaka (i jego żonę) - prezesa Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego z Katowic; przybliża okres okupacji i czas po 1945 r. - ileż to ciekawostek można usłyszeć i zanotować dla potomnych. Pan Zdzisław tu czuje się wyjątkowo dobrze, nawiązana przyjaźń z kustoszem to coś trwałego, co wysoko sobie ceni, podziwia zaangażowanie kustosza w tym, co robi, jego upór i pracowitość, oraz znajomość tematyki baraniogórskiej. Panowie Gaszowie przekazali do muzeum wiele pamiątek rodzinnych i materiałów z tego okresu, gdy gospodarzył tu ich ojciec.

W ośrodku wciąż się coś ciekawego działo: "Baraniogórskie Muzykowanie", sezonowe wystawy zdobytych nowych eksponatów - z roku na rok przybywało różnorakich materiałów, których dziś już nie można pomieścić w trzech salkach muzeum. Przez te 10 lat muzeum wypiękniało w każdym zakątku - wykonano nowe ogrodzenie i plansze infromacyjne dzięki zdolnościom plastycznym kustosza, biblioteka wzbogaciła się o nowe wydawnictwa, często unikatowe. Nad dorobkiem muzeum czuwa zaś Baraniogórska Panienka, którą kustosz sam namalował, umieścił w stosownym miejscu, zadbał o poświęcenie i często zwraca się Weź nas pod swoją opiekę.

Kustosz Andrzej Dziczkaniec-Bośkoc to nie tylko dobry i pracowity gospodarz, ale również umiejętny obserwator - dobrze wie, kto naprawdę pomagał i pomaga w funkcjonowaniu ośrodka, a chcąc wyróżnić te osoby zaprojektował oraz wykonał dyplom i Honorową Odznakę "Srebrnego Głuszca". Odznakę tę otrzymało zaledwie 11 osób, którymi są - Karol Lipowczan, Gerard Suchanek, Leon Tuczyński, Witold Szozda, Jadwiga Polańska, Xenia Popowicz, Józef Zipcer, Zbigniew Czechowicz, Eugeniusz Gnacik, Ryszard Remiszewski i Tadeusz Czasławski podczas uroczystości 10-lecia Baraniogórskiego Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK w Beskidzie Śląskim "U źródeł Wisły" na Przysłopie.

Minęło już 10 lat gospodarowania Andrzeja Dziczkańca, który ciągle o coś zabiegał, coś udoskonalał w ośrodku. W porozumieniu z Radą Programową Ośrodka i Podkomisją Kultury i Historii Turystyki Górskiej Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK ustalono, że uroczyste podsumowanie 10-letniego dorobku ośrodka nastąpi w dniu 16 października 2004 r.

Z dużym wyprzedzeniem przygotowywał się kustosz do tego dnia - opracował wydawnictwo obrazujące historię ośrodka "U źródeł Wisły", zadbał o wyróżnienia, sporządził listę osób, które miały przybyć na uroczystość. W dniu 16 października w sali schroniska PTTK Andrzej Dziczkaniec-Bośkoc jak zawsze serdecznie witał zjawiających się gości, między innymi: Jerzego Kapłona - dyrektora Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, Wincentego Cieślewicza i Jadwigę Polańską - przewodniczącą Podkomisji Kultury i Historii Turystyki Górskiej Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK, Jana Poloczka - burmistrza miasta Wisła, Ryszarda M. Remiszewskiego ze Szczawnicy - kustosza i przewodniczącego Rady Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK w Pieninach, Roberta Wosieka - kustosza Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK na Markowych Szczawinach, Wojciecha Stankiewicza - kustosza Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK "Zielony Domek" w Ustrzykach Górnych, Tadeusza Kochańskiego - kustosza Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK na Turbaczu, Nelę i Tytusa Szlompków z Sosnowca oraz Alojzego Szupina z Cieszyna - Członków Honorowych PTTK, Andrzeja Kudełkę, Andrzeja Grucę, Marka Sasina, Cezarego Molina - reprezentujących nadleśniczego Nadleśnictwa Wisła Witolda Szozdę, który nie mógł przybyć na jubileuszową uroczystość, budowniczych wieży i "odnowicieli" budynku ośrodka wraz z żonami. Osoby zaproszone, które nie mogły uczestniczyć w jubileuszu - Andrzej Gordon, sekretarz generalny Zarządu Głównego PTTK, ks. Jerzy Pawlik, Członek Honorowy PTTK, Ryszard Mazur, prezes Oddziału PTTK "Beskid Śląski" w Cieszynie - przesłały natomiast listy.

W trakcie jubileuszowej uroczystości odznaczeniami resortowymi i organizacyjnymi zostały uhonorowane osoby za społeczną działalność na rzecz Baraniogórskiego Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK w Beskidzie Śląskim "U źródeł Wisły". Jadwiga Polańska - przewodnicząca Podkomisji Kultury i Historii Turystyki Górskiej Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK oraz Jerzy Kapłon - dyrektor Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie wręczyli odznaczenia:

  • "Za zasługi dla turystyki" - Andrzejowi Dziczkańcowi-Bośkocowi, Karolowi Lipowczanowi i Witoldowi Szoździe;
  • "Za opiekę nad zabytkami" - Xeni Popowicz, Leonowi Tuczyńskiemu, Leonowi Kopernikowi i Gerardowi Suchankowi.

Srebrną Honorową Odznakę PTTK otrzymali - Eugeniusz Gnacik i Zbigniew Czechowicz. Kustosz Andrzej Dziczkaniec wręczył zaś "dobrodziejom" ośrodka pamiątkową plakietkę i dyplom uznania, które sam zaprojektował i wykonał.

Bardzo miłym i sympatycznym akcentem były podarunki dla ośrodka. Burmistrz miasta Wisła, Jan Poloczek, przekazał odtwarzacz płyt DVD wraz z kasetami, nadleśniczy Nadleśnictwa Wisła, Witold Szozda - telewizor. W imieniu wszystkich turystów, Rady Programowej Ośrodka i kustosza Jędrzeja Dziczkańca-Bośkoca serdecznie dziękujemy. To nas zobowiązuje do dalszej współpracy.

Po części oficjalnej, wieczorem, przy kominku w Ośrodku Szkoleniowym Nadleśnictwa na Przysłopie w czasie posiadów było wiele wspomnień Zdzisława Gasza, gości i turystów, którzy się tu zebrali. Przytaczano zabawne zdarzenia zaistniałe w ośrodku i wciąż przewijało się jedno stwierdzenie: takie ośrodki są miejscem spotkań prawdziwych turystów-górali i dobrze, że one funkcjonują i że zarządzają nimi pasjonaci, ludzie nadzwyczaj skromni, bogaci w wiedzę o górach. Dziękim takim osobom możemy uczestniczyć w wydarzeniach, które bez ich udziału nigdy nie miałyby miejsca.

Składamy Andrzejowi Dziczkańcowi serdeczne podziękowania za trud organizacji i prowadzenie tego ośrodka, za panującą tu iście przyjacielską atmosferę!

Turystom chcącym wesprzeć działalność ośrodka "U źródeł Wisły" podajemy adres i numer konta w banku: Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK, ul. Jagiellońska 6, 31-010 Kraków, NIP 526-00-10-044, nr konta - 79 1160 2202 0000 0000 4610 1542 Bank Millenium S.A. w Warszawie, z dopiskiem "Na rzecz Baraniogórskiego Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK "U źródeł Wisły"".

Nela Szlompek
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT