PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 1-2 (18-19)/2005
ISSN 1642-0853

50-lecie Komisji Krajoznawczej Zarządu Głównego PTTK

W dniach 20-21 listopada 2004 r. odbyły się w Warszawie uroczystości jubileuszowe 50-lecia Komisji Krajoznawczej Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Program obchodów obejmował uroczystą Jubileuszową Sesję Krajoznawczą oraz wycieczki po Warszawie i okolicach. Nastąpiło również otwarcie okolicznościowej wystawy ilustrującej 50-letnią historię Komisji Krajoznawczej ZG PTTK.


Pierwszego dnia w programie było zwiedzanie Muzeum Powstania Warszawskiego i siedziby Prezydenta RP. Zasadniczą część uroczystości stanowiła jednak sesja prowadzona przez przewodniczącego Komisji Krajoznawczej ZG PTTK - prof. Krzysztofa Mazurskiego. Przed jej rozpoczęciem w siedzibie Zarządu Głównego PTTK, przy ulicy Senatorskiej 11, nastąpiło otwarcie okolicznościowej wystawy ilustrującej 50-letnią historię Komisji Krajoznawczej. Na specjalnie przygotowanych planszach przedstawiono najważniejsze dokonania krajoznawcze komisji, m.in. zloty krajoznawcze (tzw. CZAK-i), odznaki krajowe i regionalne, kolekcjonerstwo, imprezy ogólnopolskie i inne akcje krajoznawcze oraz wydawnictwa.

Krzysztof Mazurski, witając wszystkich uczestników uroczystości, przedstawił program sesji, którego pierwszym punktem było uczczenie chwilą milczenia pamięci zmarłych krajoznawców. Następnie wręczono certyfikaty jubileuszowe zasłużonym krajoznawcom i innym osobom wnoszącym istotny wkład do polskiego krajoznawstwa, zwłaszcza w terenie. Sesja miała na celu prezentację historii i dokonań krajoznawczych Komisji Krajoznawczej ZG PTTK w ciągu ostatniego półwiecza. Znalazło to wyraz w doborze syntetycznych referatów oddających najistotniejszą treść zainteresowań jej działaczy i członków.

Prof. Janusz Zdebski - prezes Zarządu Głównego PTTK - w swoim wystąpieniu pt. "Krajoznawstwo w społeczeństwie postmodernistycznym" zwrócił uwagę na dużą rolę w kształtowaniu właściwych postaw patriotycznych wśród turystów, jaka przypada PTTK. Jego celem jest wykształcenie przyjaznego stosunku zwiedzających do otoczenia, szacunku dla kultury i narodowego dziedzictwa. Swoją postawą mamy oddziaływać na komponent emocjonalny turystów przynoszący kształtowanie pozytywnych wrażeń, by w rezultacie zachować nasze dziedzictwo i własną tożsamość.

W swoim przemówieniu nt. "Przez pół wieku" prof. Krzysztof Mazurski podsumował 50-letnią działalność Komisji Krajoznawczej, która powstała już w 1951 r., jednakże brak zachowanych dokumentów nie pozwala na dokładniejsze określenie form jej działalności. Tworzyli ją działacze przedwojenni, którzy mieli zupełnie odmienny pogląd na rozwój krajoznawstwa wobec polityki państwa w latach 50. XX w. Zderzenie tych postaw spowodowało zahamowanie działalności komisji, zwłaszcza wobec tendencji silnej ideologizacji życia społecznego w owych czasach.

W 1954 r. Zarząd Główny PTTK podjął kolejną próbę utworzenia Komisji Krajoznawczej, powołując na jej przewodniczącego znanego geologa, badacza Tatr, prof. Edwarda Passendorfera. W rzeczywistości komisja zajęła się krajoznawstwem w pełnym tego słowa znaczeniu dopiero po 1956 r. W składzie komisji znalazło się wiele znanych osób, wśród których należy wymienić dr Marię Irenę Mileską, redaktorkę monumentalnego Słownika geografii turystycznej Polski. W składzie komisji byli i są pracownicy nauki, przez co wyraża się ścisła więź między krajoznawstwem społecznym naszego towarzystwa a profesjonalną nauką, która dostarcza do pracy społecznej ludzi dobrze przygotowanych merytorycznie. W programie działalności Komisji Krajoznawczej znalazła się przede wszystkim popularyzacja wiedzy o kraju, dokumentacja krajoznawcza, a także badania naukowe.

Prof. Pola Kuleczka, referując temat "Idee krajoznawstwa polskiego - tradycje i wyzwania", oddała hołd wszystkim, którzy krajoznawstwo rozpoczynali, kontynuowali, krzewiąc cele i kulturę kraju wśród społeczeństwa. Krajoznawstwo może być pomostem w integracji społeczności lokalnych i wspierać procesy integracji narodu. Docierając do wyższych uczelni, gdzie na różnych wydziałach odbywają się wykłady z tej dziedziny - staje się także dyscypliną naukową.

Dr Włodzimierz Łęcki - przewodniczący Komisji Krajoznawczej w latach 1991-2001 - w referacie "Krajoznawstwo polskie po wejściu do Unii Europejskiej" podkreślił ważne przemiany społeczno-polityczno-gospodarcze, jakie nastąpiły w naszym kraju po 1989 r., wywierające także wpływ na dalszy rozwój krajoznawstwa. Mimo trudnych czasów dla krajoznawstwa, braku chętnych do pracy społecznej, co wynika z pauperyzacji społeczeństwa, krajoznawstwo rozwija się nadal, chociaż dla wielu jest pewną abstrakcją czy towarem dalszej potrzeby. Nadal w swej istocie nie różni się ono od celów powołania Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego przed 100 lat; wciąż stanowi element utrzymania narodowej tożsamości. Jest natomiast zagrożone zbiurokratyzowaniem wielu urzędów i instytucji.

Sylwetki pierwszych przewodniczących Komisji Krajoznawczej omówił Adam Czarnowski. Wielu działaczy, rozwijając hasło "Poznaj swój kraj - Ojczyźnie służ", zapisało się w pamięci potomnych, w związku z czym powraca się do nich przy okazji obchodów rocznicowych. Do pierwszych prezesów Komisji Krajoznawczej ZG PTTK należą: Edward Passendorfer (1954-1955), Stanisław Lenartowicz (1957-1958), Zygmunt Beczkowicz (1958-1960), Maria Irena Mileska (1961-1968), Jacek Węgrzynowicz (1968-1981) i Tadeusz Rycerski (1981-1991). Adam Czarnowski w swoim wystąpieniu więcej uwagi poświęcił czterem, nieżyjącym już prezesom, którzy kontynuowali chlubne tradycje w PTTK, przewodnicząc Komisji Krajoznawczej, a mianowicie: S. Lenartowiczowi, M.I. Mileskiej, J. Węgrzynowiczowi i T. Rycerskiemu. Osobiście znał tych przewodniczących z prac w komisji, w której sam pracował przez 25 lat.

Referat ks. dra Jerzego Pawlika pt.: "Moje 39 lat w Komisji Krajoznawczej" dotyczył osobistych związków autora z krajoznawstwem i z Komisją Krajoznawczą. Przypomniał swoich mistrzów i nauczycieli organizujących wycieczki w latach szkolnych, np. do Wilna, Nowogródka czy w Gorgany, zwracając szczególną uwagę na ukształtowanie postawy humanistycznej, którą daje szkoła, a krajoznawstwo przez łączność z ojczystym krajem ubogaca człowieczeństwo. Do krajoznawstwa sami coś wprowadzamy, a ono z kolei nas ubogaca, nasz kraj, naszą ojczyznę - tymi słowami zakończył swoje wystąpienie ks. dr Jerzy Pawlik.

Dr Robert Respondowski, mówiąc na temat: "Zmiany w metodach pracy krajoznawczej", przedstawił nowoczesne techniki ułatwiające prace krajoznawcze, zwłaszcza inwentaryzację. O ile dawniej podstawowym źródłem zdobywania wiadomości była biblioteka, archiwum, sporządzanie notatek w terenie, wykonywanie fotokopii, gromadzenie zbioru mikrofilmów, dziś te tradycyjne źródła są uzupełniane nowoczesną aparaturą, taką jak: kserograf, skaner, zdjęcia cyfrowe, komputer, Internet.

W przerwie sesji, w hallu siedziby Zarządu Głównego PTTK poczęstowano gości rocznicowym tortem ozdobionym zapalonymi świeczkami "urodzinowymi". Wzniesiono także toast na cześć wszystkich osób związanych z 50-letnią historią Komisji Krajoznawczej ZG PTTK. Po zakończeniu Jubileuszowej Sesji Krajoznawczej uczestnicy rocznicowych obchodów udali się do Domu Polonii przy ulicy Krakowskie Przedmieście 64 na uroczystą kolację, podczas której było sporo okazji do towarzyskich spotkań i wspomnieniowych rozmów. Wzniesiono kilka toastów na cześć zasłużonych członków Komisji Krajoznawczej, a zwłaszcza ich przewodniczących, obecnych na sali, którym także wręczono kwiaty. Miłym akcentem spotkania były życzenia dla prof. Janusza Zdebskiego, prezesa Zarządu Głównego PTTK, w dniu jego imienin.

Następnego dnia, w niedzielę 21 listopada 2004 r., po mszy św. odprawionej przez ks. dra Jerzego Pawlika w kościele pw. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych przy ulicy Conrada 7 w Warszawie na Chomiczówce uczestnicy spotkania udali się dwoma autokarami na wycieczkę do Podkowy Leśnej, by zwiedzić Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku. Kolejnym, ważnym punktem programu był nowy gmach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Jest to jedna z najważniejszych - obok Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej - bibliotek w Polsce, gromadząca wszelkie druki wydawane w kraju. Po obejrzeniu Biblioteki Uniwersyteckiej dokonano objazdu Warszawy ważniejszymi arteriami, oglądając po drodze będące w budowie Centrum Olimpijskie, kształcące młodych sportowców, zabudowę dzielnicy Praga, most Śląsko-Dąbrowski, stadion X-lecia PRL, trasę Sierakowską. Po objeździe Warszawy uczestnicy jubileuszu udali się na obiad do Schroniska Młodzieżowego przy ulicy Karolkowej. Około godziny 15.00 nastąpiło zakończenie uroczystości jubileuszowych i odwiezienie uczestników na dworzec PKP Warszawa Centralna.

Obsługę przewodnicką w czasie wycieczek zapewniali przewodnicy z Biura Turystycznego PTTK "Trakt" w Warszawie. Obchodom, mimo zimowej aury, jaka towarzyszyła Warszawie w dniach jubileuszu, sprzyjała bardzo ciepła i serdeczna atmosfera płynąca przede wszystkim z dużego zaangażowania organizatorów w przygotowanie rocznicowej uroczystości. Merytoryczny program obchodów tak bardzo łączący się ze stuletnią tradycją polskiego krajoznawstwa wprowadził uczestników spotkania w atmosferę przygotowań do setnej rocznicy Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego przypadającej w 2006 r. Należy mieć nadzieję, że będą one również bogate w ważne wydarzenia, stając się pomostem łączącym tradycję, współczesność i lata następne oraz ważnym ogniwem w utrwalaniu narodowej tożsamości w jednoczącej się Europie.

Józef Partyka
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT