PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 1-2 (18-19)/2005
ISSN 1642-0853

Dolnośląskie zakątki


Spotkanie z Niemczą

Do najciekawszych miejscowości historycznych Dolnego Śląska należy miasteczko Niemcza, administracyjnie leżące w powiecie Dzierżoniów, na trasie Wrocław-Kłodzko. Miasteczko położone jest na wysokim skalistym lewym brzegu rzeki Ślęzy, pośród Wzgórz Niemczańskich na Przedgórzu Sudeckim. Był to gród warowny wzmiankowany w X w. Już w X w. istniała tu huta szkła - najstarsza na Dolnym Śląsku. W roku 1017 r. Niemcza zasłynęła zwycięską obroną przed wojskami cesarza Henryka II, a później przed najazdem czeskiego księcia Brzetysława. Około roku 1282 uzyskała prawa miejskie. Goscili tu św. Jadwiga Śląska, Johann Wolfgang Goethe w 1790 r. i inne znakomitości. Ślady historii miasteczka odkurza i kultywuje Towarzystwo Miłośników Niemczy. Pod względem zabudowy miasteczko zachowało wrzecionowaty, dostosowany do kształtu wzgórz, układ przestrzenny, z owalnym rynkiem. Jest to zachowany układ urbanistyczny z XIII w.

Miejsca, które warto zobaczyć to:

  • Ratusz - dziś neoromańska budowla, a od 1853 r. okazały barokowy ratusz stojący na środku rynku;
  • Kościół św. Wojciecha - powstał prawdopodobnie przed rokiem 1000;
  • Fragment murów miejskich z XV w. w miejscu starych zniszczonych przez husytów, z bramami Dolną i Górną;
  • Zamek - rezydencja książęca, na przełomie XII i XIII w. siedziba Kasztelanii Niemczańskiej - wielokrotnie przebudowywany;
  • Barokowe kamienice w rynku;
  • Krzyż pokutny przy ulicy Bolesława Chrobrego - kamienny z 1585 r.

Przyrodniczy zakątek

Dziś Niemcza znana jest na krajowej mapie nie tylko z powodu jej historii. W tej gminie, w zacisznym miejscu na Podgórzu Sudeckim, na wysokości ok. 240 m n.p.m., w pobliżu źródeł Ślęzy leży mała miejscowość uzdrowiskowa - Przerzeczyn Zdrój, a około dwóch kilometrów od Niemczy - Wojsławice, ze wspaniale utrzymanym arboretum (od łacińskiego arbor - drzewo), czyli kolekcją rzadkich drzew i krzewów. Jest to filia Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. W weekendy Wojsławice odwiedzają tłumy turystów. Raz w roku, od jedenastu lat w miesiącu maju, swój synod mają tu entuzjaści królewskiej gry - czyli szachiści, rozgrywający tu jednodniowy turniej ogólnopolski.

Arboretum założył Fritz von Oheimb (1850-1928) - znawcza roślinności i współzałożyciel Niemieckiego Towarzystwa Dendrologicznego - który kupił majątek Wojsławice w 1880 r. i na terenie starego, zdziczałego parku zaczął sadzić egzotyczne rośliny z różnych stron świata. Sprzyjający, łagodny klimat Wzgórz Niemczańskich i tamtejsze żyzne gleby lessowe sprzyjały aklimatyzacji nawet bardzo wymagających gatunków. Dzięki temu arboretum ma najstarszy i najbogatszy w Polsce zbiór różaneczników (zwanych też rododendronami lub azaliami).

Rododendrony to nie jedyna atrakcja tego ogrodu. Zgromadzono w nim ponad 1000 gatunków innych roślin. Warto obejrzeć niezwykle rzadkie drzewa, m.in.: metasekwoję chińską, cedrzyńca kalifornijskiego, tulipanowca amerykańskiego, jodłę nikko, perukowca podolskiego, sosnę rumelijską, głowocisy, kolekcję klonów japońskich, cedr libański i wiele innych. W roku 1983 wojsławickie arboretum wpisano do rejestru zabytków kultury. Park jest bardzo atrakcyjny nie tylko dla dorosłych, ale i dla dzieci - jest w nim dużo wijących się alejek, ścieżek, mostków i tajemniczych zakątkow. U stóp zbocza, na którym położony jest ogród, znajdują się dwa stawy, po których pływają kaczki.

Ogród wojsławicki został powiększony o 42 ha. Urządzono szemrzące strumyki i oczka wodne, posadzono nowe egzotyczne krzewy. Z folwarku, zabudowań ogrodu, przekwaterowano rodziny do nowych budynków w sąsiednim Wilkowie Wielkim.

Ogród czynny jest od 1 maja do 30 września. Najciekawszy jest w czasie wiosenno-letnim, kiedy to kwitną byliny, rośliny cebulowe, no i oczywiście piękne rododendrony, a latem inne rośliny. Arboretum leży około 50 km od Wrocławia i łatwo do niego trafić. Wystarczy kierować się na Kamieniec i Kłodzko, dojechać do Niemczy, a stamtąd drogowskazy zaprowadzą prosto do celu wyprawy. Nie opodal Wojsławic znajduje się przysiółek Piotrkówek z pałacem, w którym usytuowany jest hotel. Przy nim istnieje konna sekcja jeździecka, a dookoła rozciągają się lasy.

Minikurort

W granicach administracyjnych gminy Niemcza leży Przerzeczyn Zdrój - miejscowość uzdrowiskowa. Kuracjuszy i turystów przyciągają słabozmineralizowane wody siarkowe. Istnieją tu zakład przyrodoleczniczy, sanatoria i park zdrojowy. Leczy się tu, między innymi, choroby reumatyczne i reumatoidalne, choroby zwyrodnienia stawów, nerwobóle, osteoporozę, choroby górnych dróg oddechowych. Łagodny, przedgórski klimat sprzyja kuracji, które oparte są na własnych źródłach leczniczych, jak: siarczkowe, siarczkowo-radonowe, radoczynne i żelaziste.

Pierwsze wzmianki o Przerzeczynie pochodzą z 1264 r., a nazwa miejscowości brzmiała wówczas "Przyrzyce". Od 1802 r. Przerzeczyn uzyskał status kurortu.

Inne atrakcje okolic Niemczy

Atrakcje turystyczne okolic Niemczy to nie tylko park w Wojsławicach i uzdrowisko w Przerzeczynie, ale także przepiękne, malownicze Uroczysko Siedmiu Stawów między Golą a Jasinkiem. Szczególnie interesująco pod względem krajobrazowym, przyrodniczym i historycznym przedstawia się obszar zwany Tatarskim Okopem, znajdujący się za wsią Gilów, po lewej stronie drogi do Niemczy. Jest to długi, ciągnący się na przestrzeni kilku kilometrów, wąwóz z płynącym potokiem, zwanym Piekielnym Potokiem. W latach sześćdziesiątych archeologowie z Uniwersytetu Wrocławskiego odkryli w nim grodzisko z X-XII w.

Gmina Niemcza ma bardzo wiele atutów, które sprawiają, że warto tu inwestować. Przede wszystkim gminie zależy na wykorzystaniu walorów przyrodniczych i stworzenie zaplecza turystycznego. W wielu miejscowościach gminy znajdują się kompleksy pałacowe, które po dofinansowaniu mogłyby spełniać funkcję hotelowo-gastronomiczą. Dodatkowym walorem jest przebiegająca przez gminę międzynarodowa trasa nr 8 (Warszawa-Praga).

Władysław Rudak
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT