PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Monumentum społecznej opieki nad zabytkami

Franciszek Midura, Społeczna opieka nad zabytkami na ziemiach polskich do 1918 roku, wydawca: WSTiH, Warszawa 2004, 464 s.

Nie było godniejszej osoby, by podjęła tak rozległy i obrosły w piękną tradycję temat społecznej opieki nad zabytkami w Polsce, jak Franciszek Midura - pracownik Ministerstwa Kultury, ale chyba szerzej znany jako wieloletni przewodniczący Komisji Opieki nad Zabytkami Zarządu Głównego PTTK i obecny wiceprezes Zarządu Głównego PTTK. Autor ograniczył się w dwóch względach: po pierwsze, praca ogarnęła tzw. ziemie polskie - przez co należy rozumieć terytorium Polski przed ostatnim rozbiorem; po drugie, wyznaczył cezurę czasową na 1918 r., a więc momentu odrodzenia państwa polskiego. Mimo to powstało kilkusetstronicowe dzieło o charakterze naukowym, jednakże nadające się do czytania i przez zwykłego śmiertelnika.

Zostało ono podzielone na dwie części. Pierwsza z nich dotyczy okresu wprawdzie nienazwanego, ale który ma wyraźny charakter prekursorski. Autor interesująco przedstawia, jak zabytki europejskie były widziane i opisywane przez polskich podróżnych i podróżników (nie każdy bowiem podróżny jest podróżnikiem). Dalej następuje poczet naszych miłośników "starożytności" żyjących w drugiej połowie XVIII w. i dwa rozdziały ogólne, charakteryzujące ewolucję podejścia do opieki nad zabytkami oraz kształtowania się w tym postaw społecznych.

Druga część - znacznie obszerniejsza - traktuje o rozwiniętej już działalności ochroniarskiej na ziemiach polskich na tle podobnej w niektórych zachodnioeuropejskich. Logicznie została ona przeanalizowana w układzie trzech rozbiorów, ostatni rozdział zaś konsumuje tę wiedzę w sposób syntetyczny. Wniosek końcowy: ochrona zabytków jest oczywistością, ale niezbędną koniecznością jest zaangażowanie w niej społeczeństwa i docenianie jego wysiłków. Z oczywistych względów Śląsk znalazł w książce niewiele miejsca, tylko w odniesieniu do księstwa cieszyńskiego. Jako jego mieszkańcowi brak tego piszącemu owe słowa, ale taka prawda: od XIV w. region ten nie wchodził już w skład Korony Polskiej. Trudno. Imponujący jest zestaw wykorzystanego piśmiennictwa, obejmujący aż 1045 pozycji. W całej książce brakuje ilustracji. Wielka szkoda, bo przecież właśnie zabytki były przedmiotem tych wszystkich działań. Trzeba wszakże zrozumieć wydawcę: o ileż potężniejsze dzieło musiałoby powstać! I tak jest ono arcybogate w treść, po którą powinni sięgnąć wszyscy krajoznawcy (niekoniecznie związani z komisjami krajoznawczymi). Autorowi należy zaś życzyć, by wykrzesał z siebie dodatkową energię (a trzeba wiele wysiłku w przygotowanie podobnej pracy) do napisania kolejnego tomu: po 1918 r. Może dwóch tomów: 1918--1945 i po 1945 r.? Ogromnie by się przydały!

Krzysztof R. Mazurski
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT