PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Muzeum Regionalne w Jaworze

Muzea to nie witryny niepotrzebnych staroci, to nie magazyny starych zbiorów i eksponatów z odległej przeszłości i tych sprzed kilku wieków. Muzea uczą i bawią, ocalając od zapomnienia, i odkurzają przeszłość tę materialną oraz tę ulotną. W województwie dolnośląskim istnieje 50 muzeów o różnorodnej tematyce - archeologiczne, historyczne, sprzętu gospodarstwa domowego, zabawek i papieru. Jedno z nich to Muzeum Regionalne w Jaworze.

Swą działalność rozpoczęło w 1929 r. z chwilą przekazania na ten cel budynku przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego przez Karola Koschwitza wraz zw swoimi zbiorami archeologicznymi. W obiekcie będącym bezstylową willą znalazły swoje miejsce bogate zbiory, w większości dary jaworskich mieszczan, organizacji cechowych, Bractwa Strzeleckiego. Było to typowe Muzeum Regionalne, stworzone na wzór szeroko rozpowszechnionej w XIX-wiecznych Niemczech formy gabinetów przyrodniczych i osobliwości.

Po II wojnie światowej muzeum wznowiło swoją działalność w roku 1949. W roku 1964 przeniesiono muzeum do gotyckiego zespołu poklasztornego oo. Bernardynów z końca XV w. Zespół składa się z kościoła pw. Najświętszej Marii Panny i klasztoru, który podczas remontu w latach 1976-1986 został zaadaptowany na cele muzealne. Zbudowany z kamienia i cegły, kościół jest późnogotycką budowlą halową, trójnawową. Podział wnętrza na nawy tworzą wysmukłe filary. Klasztor przechodził różnorakie dzieje, często zmieniając użytkowników. Po poświęceniu w 1489 r. z kościoła korzystał zakon, a w okresie reformacji - zbór ewangelicko-augsburski. Ostatni zakonnicy opuścili klasztor po kasacie zakonu w 1811 r. Od tego momentu aż do 1945 r. kościół służył, między innymi, za warsztaty, magazyny, zbrojownię i wozownię.

Od 1994 r. w kościele klasztornym mieści się Galeria Śląskiej Sztuki Sakralnej, którą tworzą dzieła sztuki rzeźbiarskiej i malarskiej. Zachowane są tu cenne XVI- i XVII-wieczne polichromie, które zostały odkryte podczas remontu przez pracowników Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a także XV-wieczne transfery malowideł ściennych przekazane w depozyt przez kościoły w Świerzawie, w Starkowie, w Kotliskach oraz przez pałac w Olszyńcu. W części klasztornej od roku 1986 eksponowane są wystawy pokazujące głównie kolekcje muzeum w Jaworze, a także innych muzeów, kolekcjonerów prywatnych, dzieła współczesnych artystów polskich i zagranicznych.

W muzeum zgromadzono obecnie ponad 5 000 muzealiów: zabytki artystyczno-historyczne, militaria, zabytki cechowe, wyroby konwisarskie (ze stopów cyny) z XVII w. i z XIX w., archeologiczne, mineralogiczne oraz przyrodnicze. Do szczególnie cennych eksponatów należą dokumenty z XIV--XVIII w., wśród których są księgi sądowe miasta Jawora z lat 1381-1427 spisane rylcem na drewnianych tabliczkach. Wystawy i ekspozycje stałe to: Galeria Śląskiej Sztuki Sakralnej; "Miecze, szable i karabiny"; "Dawne rzemiosło"; Izba dolnośląska; "Darz Bór".

Ogromne znaczenie w dziejach Jawora w wiekach XVII-XIX miały wydarzenia militarne, najpierw wojna 30-letnia, potem trzy wojny śląskie i wreszcie kampania napoleońska. Wydarzenia te znalazły swój wyraz w ekspozycji.

W oryginalnych pomieszczeniach kaplicy św. Bonawentury i w zakrystii z krzyżowo-żebrowymi sklepieniami zgromadzono kolekcję broni białej i palnej, między innymi: XV-wieczne miecze, halabardy z wieków XVI i XVII, okazy szabel z XVIII-XIX w., karabiny i pistolety z zamkiem skałkowym i kapiszonowym z XIX w., kamienne kule armatnie, żeliwne, pociski ołowiane, a także elementy uzbrojenia ochronnego.

W krużganku północnym obiegającym wirydarz zgromadzono liczne trofea myśliwskie. Ekspozycję uzupełnia kapiszonowa broń myśliwska oraz ekwipunek XIX-wiecznego i współczesnego myśliwego.

Muzeum prowadzi również działalność oświatową: lekcje muzealne, odczyty, konkursy historyczne i plastyczne, wieczory poetyckie, koncerty. Od 1995 r. organizuje międzynarodowy festiwal muzyki kameralnej pod nazwą "Jaworskie Koncerty Pokoju". Od 1997 r. jest organizatorem Międzynarodowych Warsztatów Artystycznych i Wystaw Plastyki Artystów Euroregionu Nysa.

Muzeum Regionalne, ul. Klasztorna 6, 59-400 Jawor, tel. (0-prefiks-76) 870 30 86; e-mail: muzeumjawor@poczta.onet.pl

Władysław Rudak
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT