PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Dziedzictwo europejskiego średniowiecza

Kłodzko - Pardubice

Przeszłość - jest to dziś, tylko cokolwiek dalej (C. K. Norwid, Przeszłość) - tak oto rozpoczyna się część opisowa folderu wydanego z okazji jubileuszowych obchodów 640. rocznicy śmierci Arnošta z Pardubic (1297-1364) - wybitnej postaci europejskiego średniowiecza, symbolicznej i ważnej dla Czechów, interesującej dla Polaków i Niemców, w szczególny sposób związanej z Kłodzkiem. Wciąż świeże kwiaty przy jego nagrobku w kościele farnym w Kłodzku, licznie pielgrzymujący doń rodacy z Czech potwierdzają znaną tezę, że człowiek żyje tak długo, jak długa jest żywa pamięć o nim.


Kim był, czym zasłużył się ten niezwykły człowiek, że blisko 650 lat po Jego śmierci twórczość, rozległe zainteresowania, talenty, wykształcenie zdobyte na włoskich uniwersytetach, tchnących już atmosferą wczesnego renesansu, zasługi dla Kościoła i cesarstwa Karola IV fascynują między innymi historyków i ich badaczy.

Dokonania Arnošta z Pardubic jako pierwszego arcybiskupa Pragi, równocześnie kanclerza Uniwersytetu Praskiego, pełniącego służbę dyplomatyczną na królewskim dworze w szczegółach są trudne do odkurzenia. Dziś, organizując obchody jubileuszowe na dwóch, do niedawna przygranicznych miastach w Kłodzku i w Pardubicach, stajemy się wspólną częścią europejskiej jedności i dobrych wzorów, w której Arnošt jest wzorcem bez nacjonalistycznych, nieznanych w owym czasie intencji.

Pomysł przypomnienia współczesnym tak ważnej jak Arnošt osobistości dojrzewał od kilku lat. Zainicjowany przez przez Muzeum Ziemi Kłodzkiej, znalazł natychmiast przychylny oddźwięk Wschodnioczeskiego Muzeum w Pardubicach. W skład Komitetu Organizacyjnego Obchodów Jubileuszu 640. rocznicy śmierci Arnošta z Pardubic weszli przedstawiciele obu muzeów oraz przedstwiciele instytucji: Uniwersytetu Wrocławskiego - Centrum Badań Śląskoznawczych i Bochemistycznych, Uniwersytetu Karola w Pradze - Instytut Historii Czech Fakultetu Filozoficznego, Uniwersytetu w Pardubicach - Katedry Nauk Historycznych Fakultetu Studiów Humanistycznych. W programie obchodów przewidziane jest przygotowanie imprez w czterech głównych segmentach. W Muzeum Ziemi Kłodzkiej zorganizowano z tej okazji wystawę zatytułowaną "Arnošt z Pardubic (1297-1364)". Zgromadzone zostały między innymi unikatowe średniowieczne dokumenty, pieczęcie, pergaminowy mszał diecezji praskiej, dzieła sztuki (jak gotycka figura Madonny z czyżykiem), kopia obrazu Madonny Kłodzkiej (ufundowana przez Arnošta z Pardubic dla kłodzkich augustianów około lat 1343-1350, który to oryginał znajduje się w zbiorach berlińskich), zrekonstruowana figura Arnošta z nagrobka w kościele pw. Wniebowzięcia NMP. Nie jest to, niestety, wystawa stała i te unikatowe przykłady sztuki gotyckiej można oglądać do kwietnia 2005 r.

Zakończenie obchodów uświetni uroczyste poświęcenie figury nagrobnej Arnošta z Pardubic w kościele pw. Wniebowzięcia NMP w Kłodzku (po likwidacji wystawy w kłodzkim muzeum) połączone z uroczystością nadania imienia Arnošta dawnej sali refektarza, obecnie auli Liceum im. Bolesława Chrobrego. Oba te obiekty związane są z tradycją Arnošta oraz z działalnością w Kłodzku zakonu jezuitów. Uroczystość ta odbędzie się 11 kwietnia 2005 r., a zakończy się spotkaniem w Ratuszu Kłodzkim i zamknięciem programu obchodów.

Kłodzko na szlaku historii

Kłodzko - miasto o ponad tysiącletniej historii - leży w północno-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej, nad rzeką Nysą Kłodzką i jej kanałem Młynówką, otoczonej zewsząd pasmami górskimi Sudetów, których kontury zamykają pełną jego panoramę. Początki miasta, jego lokalizacja, związane z dominującą Górą Forteczną i jej najbliższym otoczeniem, sięgają prawdopodobnie wieku X. Najstarsza wzmianka o grodzie kłodzkim pochodzi z 981 r., a przekazał ją kronikarz czeski Kosmas. Od początku swego istnienie Kłodzko odgrywało rolę stolicy tego regionu (terra Glacensis, provincia, comitatus, Glatzer Land, Grafschaft Glatz), dzieląc wraz z nim skomplikowane losy polityczne i zmieniając kilkakrotnie przynależność państwową. W bogatej wielowiekowej historii Ziemi Kłodzkiej można wyłonić kilka podstawowych dat, które są przełomowymi, wyznaczającymi jej związki z państwami: czeskim, niemieckim i polskim.

Kłodzko, jako gród obronny leżący na pograniczu państw czeskiego i polskiego - ze względu na swe strategiczne położenie - było terenem szczególnie ostrej rywalizacji politycznej między Piastami a Przemyślidami. Okres walk zakończył ostatecznie pokój zawarty w Kłodzku w 1137 r., mocą którego Ziemia Kłodzka została włączona do Czech. Od 1526 r. po wygaśnięcie czeskiej linii Jagiellonów, Ziemia Kłodzka znalazła się pod panowaniem Habsburgów. Od 1567 r. zwierzchnikami Ziemi Kłodzkiej byli kolejni władcy austriaccy, a od roku 1763 ponownie pod panowanie pruskie. W granicach państwa niemieckiego pozostała niemal dwa wieki. Natomiast w 1945 r. decyzją ustaleń pokojowych po zakończeniu II wojny światowej włączona została w granice państwa polskiego.

W zabudowie miejskiej w Kłodzku koegzystują ze sobą obiekty oraz fragmenty i detale architektoniczne z różnych epok historycznych. Kłodzko szczyci się czteroprzęsłowym, kamiennym mostem gotyckim z końca XIV w. Z okresu gotyku pochodzi też bryła najwspanialszego obiektu sakralnego - kościoła pw. Wniebowzięcia NMP. Kościół ten ufundował Arnošt z Pardubic i zgodnie z życzeniem fundatora tam znajduje się jego nagrobek. Wystrój wnętrza kościoła jest głównie barokowy. Z okresu baroku pochodzą też inne ocalałe obiekty sakralne - kolegium jezuickie z XVII w. (powstałe pod kierunkiem włoskiego mistrza Carlo Lurago), połączone krytym pasażem z zakrystią kościoła pw. Wniebowzięcia NMP, i konwikt jezuicki z XVII w. (obecnie Muzeum Ziemi Kłodzkiej), kościół pw. Matki Bożej Różańcowej (w refektarzu znajduje się fresk F. A. Scheflera) i klasztor oo. Franciszkanów oraz kościół pw. Najświętszego Sakramentu. Zachowały się też barokowe rzeźby dekorujące miasto w najważniejszych jego punktach, a w rynku piękna studnia. Dziełem tej epoki jest również górująca nad miastem twierdza, należąca do czołowych obiektów architektury militarnej tego okresu w Europie. Rozwój kolejnictwa wniósł nowy element w krajobrazie miejskim w postaci torów, wiaduktów i dworców kolejowych.

Kłodzko - stolica powiatu utworzonego ponownie w 1998 r. - stanowi dziś centrum ruchu turystycznego i wypoczynkowego Ziemi Kłodzkiej, zwanego często Hrabstwem Kłodzkim. Animacją życia kulturalnego miasta zajmują się: Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzki Ośrodek Kultury, Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna oraz Państwowa Szkoła Muzyczna. W ostatnich latach Kłodzko zyskuje rangę ośrodka akademickiego w związku z powstającymi tu filiami i oddziałami różnych wyższych uczelni.

Władysław Rudak
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT