PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Od PTT do PTTK - 75 lat oddziału w Sanoku

W tym roku mija 75 lat od powołania na naszym terenie pierwszej organizacji turystycznej pod nazwą Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, której kontynuatorem, po dzień dzisiejszy, jest sanocki Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno- Krajoznawczego. Choć trudno jest po wielu latach odtworzyć w pełni wszystkie fakty i wydarzenia z pierwszych lat działalności, gdyż zachowane dokumenty są bardzo skromne, jednakże warto spróbować.


Ruch turystyczny rodzi się w górach i bierze swoje organizacyjne początki w ostatnim ćwierćwieczu XIX stulecia, kiedy to odkrywcy polskich Tatr i uroków tego zakątka kraju z dr. Tytusem Chałubińskim na czele powołują w roku 1873 Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie. W latach 1874-1920 zmienia ono nazwę na Towarzystwo Tatrzańskie, a po uzyskaniu niepodległości przemianowane zostaje na Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT). Ta nazwa utrzymuje się przez następne trzydzieści lat. Warto zaznaczyć, że PTT nakładało na swoich członków obowiązek badania i propagowania polskich gór, ułatwiania w nich pobytu, ochrony górskiej fauny i flory.

Już w pierwszych latach powstania tej nowej organizacji, jako piątego z kolei na świecie Towarzystwa Turystyki Górskiej, działalność ta dała imponujące wprost wyniki. Trzy lata po założeniu Towarzystwa ukazał się I tom rocznika "Pamiętniki Towarzystwa Tatrzańskiego", który po odzyskaniu niepodległości zmienił nazwę na "Wierchy", zawierający bardzo wysokiej wartości bogaty materiał z różnych dziedzin wiedzy o górach.

W tym też czasie rosło w społeczeństwie zainteresowanie problemami górskimi, jak również szybko rozrastały się ogniwa Towarzystwa w innych, sąsiadujących z Sanokiem, południowo-wschodnich regionach takich jak: Lwów, Przemyśl, Jarosław, Krosno, Gorlice, Nowy Sącz.

Myśl powołania na naszym terenie organizacji zajmującej się turystyką powstała z inicjatywy przedstawicieli inteligencji miasta Sanoka i okolic. Jak wynika z dokumentów, na Zgromadzeniu Obywatelskim w dniu 16 maja 1929 r. utworzone zostało w Sanoku Koło Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, obejmujące swoim zasięgiem dawne powiaty - sanocki, brzozowski, krośnieński i leski. Pierwszym prezesem został Jan Potocki, właściciel Rymanowa- Zdroju, a sekretarzem Jan Hrabar, właściciel apteki "Pod Gwiazdą" w Sanoku, wielki propagator ochrony przyrody i opiekun Jeziorek Duszatyńskich.

Oddział pracował aktywnie do roku 1932, potem działalność została zahamowana. Dopiero w roku 1936 nastąpił renesans prac Towarzystwa pod kierunkiem nowego prezesa Ludwika Jasińskiego. W tym też roku zorganizowany został w Sanoku "Zjazd Górski", w którym działacze PTT czynnie uczestniczyli. Na tę okoliczność został wydany pierwszy w dziejach miasta Przewodnik po Sanoku i ziemi sanockiej dra Edmunda Słuszkiewicza. Otwarte zostało schronisko przy tunelu w Łupkowie, co miało duże znaczenie dla rozwoju ruchu turystycznego w rejonie Beskidu Niskiego i Bieszczadów Zachodnich. Powołano do życia sekcje - narciarską, turystyczną i letniskową, wyznakowano 5 km szlaków turystycznych w Górach Słonnych. Planowano budowę schroniska na Białej Górze i poprowadzenie szlaku turystycznego do szybowiska w Bezmiechowej.

Jak z powyższego wynika, nowa na naszym terenie organizacja turystyczna dobrze zapisała się swym wielokierunkowym działaniem.

W roku 1935, utworzona z inicjatywy PTT, Górska Odznaka Turystyczna, bardzo ożywiła ruch turystyczny w górach, przyczyniając się do szerzenia i pogłębiania czynnej turystyki. Zaczęto organizować wycieczki, obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej. W tym samym roku Oddział PTT we Lwowie wyznakował kolorem biało-czerwono-białym część szlaku głównego od Przełęczy Dukielskiej, grzbietem granicznym, do Wielkiej Rawki. Uzupełniono tym samym brakujące ogniwo głównego szlaku beskidzkiego, ciągnącego się od źródeł Wisły po źródła Czeremoszu. Powstały także stacje turystyczne w Cisnej, w Sokołem, w Siankach oraz małe schronisko w Ustrzykach Górnych. Działająca przy Towarzystwie sekcja letniskowa, której przewodniczył znany sanocki lekarz dr Stanisław Domański, propagowała w dworach, a także w domach zasobniejszych gospodarzy miejsca letniskowe, zwłaszcza dla ludności większych miast, tj. Lwowa czy Krakowa.

Te początki ruchu turystycznego i letniskowego na terenie Beskidu Niskiego i w Bieszczadach całkowicie przekreśliła II wojna światowa, która na tym terenie zakończyła się dwa lata później i pozostawiła po sobie doszczętną ruinę. Góry stały się trudne i niebezpieczne, pustka, wysiedlona ludność, spalone wsie, zarośnięte drogi i ścieżki, zniszczone mosty, miny i okopy - oto, co można było zobaczyć w pierwszych latach po zakończeniu wojny. Wojna przerwała też działalność wszystkich organizacji społecznych, a wśród nich i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.

Ten stan trwał aż do grudnia roku 1950, kiedy to Zjazd Zjednoczeniowy Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego powołał do życia jedną wspólną organizację turystyczną pod nazwą Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Już w roku 1951 Komisja Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK postanowiła uaktywnić nasze okolice i przedłużyć główny szlak beskidzki poprzez Beskid Niski aż po Halicz w Bieszczadach. Dokonała tego, siekierą i farbą, w maju 1952 r., dwuosobowa ekipa -Władysław Krygowski i Edward Moskała. Turystyka wróciła w nasze góry.

W tym samym roku - 1952 - rozpoczął działalność Oddział PTTK w Sanoku, który był kontynuatorem przedwojennego PTT. Oddział rozpoczął swoje statutowe działanie, prężnie i wielokierunkowo, a jego pracami poprzez te wszystkie lata kierowali oddani działacze, pełniący funkcję prezesów oddziału - Władysław Szombara, Stefan Stefański, Bronisław Witwicki, Jan Tyłka, Ignacy Zatwarnicki, Józef Szymbara, Stanisław Sieradzki. Pracami biura kierowali -Urszula Dziuban, Kazimierz Harna, Mieczysława Czopor, Teresa Stareńczak. Ponadto nasz kolega, przewodnik beskidzki, Karol Dziuban był inicjatorem, organizatorem i pierwszym naczelnikiem, powołanej w sierpniu 1961 r., Bieszczadzkiej Grupy GOPR (będącego w strukturach PTTK), by chronić coraz liczniejsze rzesze turystów na górskich szlakach.

Wzmagający się z roku na rok ruch turystyczny zobligował do powołania przy sanockim Oddziale PTTK Koła Przewodników. W październiku 1961 r. ukonstytuował się Zarząd z Ignacym Zatwarnickimna czele jako prezesem koła. Przez następne lata różne były jego losy, zmieniał się stan osobowy, rosły zadania, ale zawsze to przewodnicy stanowili i stanowią nadal podstawową kadrę sanockiego oddziału. Spośród licznego grona przewodników - Maria Szuber, Zygmunt Keller, Tadeusz Gołębiowski, Bronisław Witwicki, Albert Rydzik, Alicja Barańska czy Małgorzata Tercha zapisali się złotymi zgłoskami w ponad czterdziestoletniej działalności sanockiego przewodnictwa.

Przez Sanok zaczęły przejeżdżać coraz liczniejsze wycieczki z całego kraju, które stąd właśnie rozpoczynały swoje wędrówki w Bieszczady. Dla tych, którzy choć na chwilę zatrzymywali się w naszym mieście podczas swojego wędrowania, nieodzowny stał się, napisany przez kolegę Stefana Stefańskiego, przewodnik Sanok i okolice.

Nierozerwalnie związana z naszym Towarzystwem jest sieć szlaków turystycznych, poprowadzonych tak, aby móc jak najwięcej zobaczyć i poznać, a jednocześnie jak najmniej szkodzić przyrodzie. Tę społeczną pracę wykonują od lat i robią to, jak zawsze, z pełnym zaangażowaniem, znakarze - bracia, Mieczysław i Ireneusz Krauze.

Położenie naszego miasta i powiatu stwarza duże możliwości do rozwoju turystyki. Wysokie walory przyrodnicze posiadają obszary nienaruszonego pierwotnego ekosystemu. Tutaj także przenikają się wpływy kultury polskiej i ukraińskiej. Obecne są ślady kultury Łemków, Bojków i Pogórzan. Unikatowa jest architektura świątyń tak zachodniego, jak i wschodniego obrządku. Dodatkową atrakcją jest przepięknie usytuowane najstarsze w Polsce Muzeum Budownictwa Ludowego, założone w roku 1958 przez Aleksandra Rybickiego. Liczni turyści, którzy zawędrują na nasz teren, są sprawnie obsłużeni oraz poinformowani przez kompetentnych i życzliwych pracowników biura oddziału, mającego swoją siedzibę przy deptaku ul. 3. Maja 2 w sąsiedztwie Urzędu Miasta. W naszym sklepie turystycznym "Wędrowniczek" odwiedzający nasze miasto turyści mogą zaopatrzyć się w mapy, przewodniki, inne wydawnictwa, jak również w torby i plecaki turystyczne.

Biuro Oddziału PTTK "Ziemia Sanocka"

Oddział PTTK, któremu na Nadzwyczajnym Zjeździe 6 marca 1999 r. nadano nazwę "Ziemia Sanocka", organizuje rajdy oraz imprezy turystyczne nieprzerwanie od kilkudziesięciu łat. Rajd Powitanie Wiosny, Rajd Rodzinny, Rajd Młodzieżowy po Ziemi Sanockiej czy też Przewodnicki Rajd Andrzejkowy to cykliczne imprezy na trwale wpisane w pracę turystyczną sanockiego oddziału.

Każdego roku opracowywany jest, "Kalendarz Imprez Turystycznych", który zawiera szeroką ofertę i cieszy się wielkim powodzeniem u wszystkich - od najmłodszych do najstarszych i jest na każdą kieszeń. W tych programach uwzględniane są najciekawsze regiony tak pod względem turystycznym, jak i krajoznawczym zarówno te najbardziej od nas oddalone, jak i te nam najbliższe. Zwiedzić można z PTTK nie tylko cały kraj, ale też udać się do naszych sąsiadów, na Słowację czy też w podróż sentymentalną na Ukrainę.

Sanocki Oddział PTTK swoją aktywność zawdzięcza licznym zastępom działaczy, którzy swoje fachowe kwalifikacje realizują w komisjach, w kołach i w klubach jako: przodownicy GOT, przewodnicy beskidzcy i terenowi, piloci, organizatorzy turystyki, instruktorzy krajoznawstwa, instruktorzy przewodnictwa. Jak w każdym środowisku, tak i w naszym, stan osobowy stale się zmienia, jedni przychodzą i działają, inni, niestety, odeszli od nas już na zawsze. Wszystkim należą się słowa podziękowania i chwila refleksji.

Mam nadzieję, że ta wieloletnia działalność Oddziału PTTK "Ziemia Sanocka" w Sanoku jest dobrym kontynuatorem swojego wielkiego poprzednika, Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i dobrze też zapisała się w pamięci tych wszystkich, którzy z jego usług przez minione 75 lat korzystali.

Krzysztof Prajzner
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT