PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Dwa tarnowskie jubileusze

W dniach 22-24 października 2004 r. PTTK Oddział "Ziemi Tarnowskiej" świętował 80, a działające przy nim Koło Przewodników "Leliwa" 50 lat istnienia. Oba jubileusze rozpoczął wernisaż wystawy Od kuferka do plecaka.


Takie były początki

3 maja 1924 r. to oficjalna data powstania tarnowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, ale już w roku 1874 istniała w Tarnowie delegatura zarządu Towarzystwa Tatrzańskiego. Od roku 1909 wśród tarnowskich delegatów Towarzystwa Tatrzańskiego był ks. Walenty Gadowski - profesor męskiego seminarium nauczycielskiego w Tarnowie, w latach 1924-1928 pierwszy prezes oddziału. Był czołowym turystą i taternikiem, jemu zawdzięczamy budowę Orlej Perci w Tatrach; znaczną część żelaznych umocnień - o czym wspomina w Pogórzu Karpackim Andrzej Matuszczyk - na tą do dziś najoryginalniejszą i najbardziej eksponowaną z tatrzańskich ścieżek wykonano w Tarnowie. Z jego też inicjatywy w roku 1926 wytyczono Sokolą Perć w Pieninach oraz zagospodarowano Pieniny Czorsztyńskie.

Oddział tarnowski Polskiego Towarzystwa Tatrzanskiego już w latach 1927-1928 szlakami turystycznymi połączył Pieniny z Tatrami, dostał pod opiekę Pieniny i pasmo Lubania; wyznakował główny szlak beskidzki na odcinku od przełęczy Knurowskiej w Gorcach do szczytu Skałki koło Przehyby w Beskidzie Sądeckim oraz tworzył bazę noclegową: schronisko na Lubaniu i stację turystyczną w Czorsztynie. W czasie drugiej wojny światowej oficjalna działalność zamarła, ale wielu turystów znających dobrze teren walczyło w szeregach ruchu oporu, w partyzantce, w batalionie Armii Krajowej "Barbara". W grudniu 1950 r. Polskie Towarzystwo Tatrzanskie i Polskie Towarzystwo Krajoznawcze połączyło się tworząc Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze; tarnowski Oddział PTTK utworzono w kwietniu 1951 r. W latach 1953-1972 funkcję prezesa pełnił Józef Moszczyński; był to okres dynamicznego rozwoju Oddziału, który w roku 1966 przyjął nazwę "Ziemia Tarnowska".

Powstaje "Leliwa"

W styczniu 1954 r. przy oddziale PTTK powstaje Koło Przewodników, które w roku 1969 przyjmuje nazwę "Leliwa". Już wiosną roku 1954 zorganizowano pierwszy Wiosenny Rajd Górski; w latach 70. XX w. rajd ten nazywano "pierwszomajowym". Wielu uczniów chętnie brało w nim udział zamiast obowiązkowo iść w pochodzie 1 maja. Wiosną 2005 r. zorganizowany zostanie 50. rajd wiosenny, który od dawna jest imprezą ogólnopolską.

Przez nasze koło przewinęło się w ciągu tych 50 lat 247 przewodników. W chwili obecnej mamy 96 osób. Najstarszym czynnym przewodnikiem jest 82-letnia koleżanka, która oprowadza już tylko po Tarnowie - powiedział Julian Lewanderski, prezes koła, dodając - Największą satysfakcję sprawia nam prowadzenie grupy w ciekawe miejsca, o których mówić można godzinami, a teraz młodzież chce jechać, żeby jechać, a nie zobaczyć.

Początki przewodnictwa to działalność Zdzisława Karpińskiego, Józefa Małeckiego, Józefa Moszczyńskiego, Tadeusza Pawłowskiego i Tadeusza Wendy, którzy przekazywali swą wiedzę następnym osobom, organizując kursy przewodnickie.

Od kuferka do plecaka

Jubileuszowe obchody rozpoczął wernisaż wystawy, którą w piwnicach tarnowskiego Muzeum Okręgowego przygotowano z pamiątek, jakie ludzie gór pieczołowicie przechowują, a które zgodzili się wypożyczyć. Można było tu zobaczyć: unikatowe już kolekcje pamiątkowych znaczków z jesiennych rajdów szlakami walk batalionu AK "Barbara" z lat 1951-2004, z powitań wiosny, wiosennych ogólnopolskich rajdów, zlotów, znaczki pamiątkowe gór i schronisk polskich; często już nieistniejących. Pokazano dawny sprzęt turystyczny: aluminiowe menażki, puszki na żywność, wypłowiałe od słońca plecaki, drewniane narty z ówczesnymi wiązaniami oraz dokumenty, kroniki, wycinki prasowe, pierwsze wydania opracowań i przewodników po Tarnowie i okolicy.

Akademię jubileuszową, która odbyła się w piątkowe popołudnie w reprezentacyjnej Sali Lustrzanej, zaszczycili swą obecnością władze samorządowe i goście związani z turystyką. Powitał ich i przedstawił Andrzej Łabno - prezes tarnowskiego Oddziału PTTK "Ziemi Tarnowskiej" - który przypomniał historię powstania Oddziału, a prezes Koła Przewodników "Leliwa" - Julian Lewanderski - przybliżył początki przewodnictwa w Tarnowie. Zasłużonych dla turystyki uhonorowano złotymi i srebrnymi odznakami, medalami i dyplomami PTTK, a sponsorów - pamiątkowymi pucharami. Oprawę muzyczno-wokalną akademii przygotowała młodzież z Gimnazjum w Niedomicach, która jedną z piosenek turystycznych zadedykowała nieżyjącemu przewodnikowi - Józefowi Małeckiemu (w latach 1951-1984 prezes tarnowskiej Komisji Turystyki Górskiej), który 22 lata temu pomagał założyć w ich szkole koło PTTK.

Prezes Zarządu Głównego PTTK - Janusz Zdebski - w swym wystąpieniu zadał pytanie: Czy w dzisiejszym cywilizacyjnym świecie ma sens przyjaźń górska, umiłowanie ziemi ojczystej i radość na turystycznych szlakach? Dyrektor Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie - Jerzy Kapłon - przypomniał, że tarnowska grupa oddziału to elitarne towarzystwo, ma rodowód w oddziale tatrzańskim, to prekursor znakowania szlaków i zakładania bazy turystycznej. Andrzej Matuszczyk - wiceprzewodniczący Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Gównego PTTK w Krakowie, autor przewodnika Pogórze Karpackie - pochwalił tarnowian za wzorowe utrzymanie szlaków na Pogórzu. Wśród wielu gości związanych z turystyką, którzy zabierali głos, przekazywali listy gratulacyjne, albumy i przewodniki byli, między innymi: przedstawiciel Episkopatu Polski i honorowy członek PTTK - ks. prof. Jerzy Pawlik, Członkowie Honorowi PTTK - Barbara i Zbigniew Twarogowie z Krakowa, Zbigniew Kresek - dyrektor OZGT PTTK w Krakowie i Zbigniew Siudak z Bochni; oraz przedstawiciele oddziałów PTTK z Bochni, z Cieszyna, z Częstochowy, z Gorlic, z Krakowa, z Katowic, z Nowego Sącza, z Rzeszowa, z Tarnowskich Gór, z ZA S.A. w Tarnowie-Mościcach, z Warszawskiego Koła Przewodników Miejskich, z Warszawskiego Koła Przewodników Terenowych, z Federacji Kół Przewodnickich Województwa Śląskiego. Akademię zakończył film o walorach ziemi powiatu tarnowskiego.

W sobotę przybyłym gościom zaproponowano wycieczkę autokarową "Tarnów i okolice - ich piękno i tajemnice". Odwiedzono Szczepanów - miejsce urodzenia św. Stanisława, biskupa i męczennika, a następnie zamek w Dębnie, gdzie kustosz muzeum, Lidia Luchter-Krupińska oprowadzała gości po komnatach dworu obronnego wybudowanego w stylu gotycko-renesansowym, jedynej w kraju tak doskonale zachowanej średniowiecznej rezydencji obronnej. Po zwiedzeniu niewielkiego kościółka pw. św. Anny, zbudowanego wewnątrz grodziska na Bocheńcu (394 m n.p.m.) podziwiano rozległą panoramę na oba pasma Beskidu Sądeckiego, wyniosłe szczyty Beskidów Wyspowego i Makowskiego. Wycieczkę zakończyło zwiedzenie sanktuarium w Porąbce Uszewskiej.

Ukryte bogactwo

To oni pisali swoim życiem wspaniałe karty turystyki ziemi tarnowskiej. To Bóg był światłością ich drogi wśród gór, jezior, rzek i zabytków...Wierni zachęcie słów św. Pawła głosili i przekazywali niezmierzone bogactwo, jakim Bóg obdarzył tarnowską ziemię - mówił o nieżyjących przewodnikach tarnowskich ks. infułat Władysław Kostrzewa, w homilii mszy św. koncelebrowanej w bazylice katedralnej pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Tarnowie. Wierszem Wincentego Pola Beskidzie, Beskidzie... przypomniał, że to nasze duchowe dziedzictwo, orędzie, za które jesteśmy odpowiedzialni, za które odpowiemy kiedyś przed Bogiem, to nasza troska, by to dziedzictwo poznać, zachować i przekazać, jak przekazywało przez 80 lat PTTK Ziemi Tarnowskiej, jak go strzegli przewodnicy "Leliwa" przez 50 lat posługi. Życzył, by ukryte nieprzebrane bogactwa Boże ukryte w tarnowskiej ziemi nadal przemawiały do nas głosem Boga.

Po mszy świętej księżom przewodnikom i opiekunom przewodników, którzy uczestniczyli w koncelebrze oraz księdzu Andrzejowi Zającowi, dyrygentowi chóru Pueri Cantores Tarnovienses, który oprawił liturgiczno-muzycznie mszę św. za przewodników i członków PTTK, oraz księdzu prałatowi Stanisławowi Salaterskiemu, proboszczowi parafii za przyjęcie w murach dostojnej katedry podziękowała Beata Dziduszko, wiceprezes Oddziału PTTK Ziemi Tarnowskiej i Koła Przewodników "Leliwa". Trzygodzinny spacer z dr. Andrzejem Krupińskim po tarnowskiej Starówce z gawędą w cieniu drzew przy kościółku pw. Matki Boskiej Szkaplerznej na Burku zakończył tarnowski jubileusz.

Teresa Dumańska
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT