PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Wspomnienie o Józefie Mikulskim

Józef Mikulski - pierwszy prezes Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Siedlcach, wybitny pedagog, krajoznawca, niestrudzony działacz regionalny, miłośnik Ziemi Podlaskiej - urodził się 15 marca 1888 r. w Uninie (powiat garwoliński). Z wykształcenia był nauczycielem geografii i geologii. Przed wybuchem I wojny światowej pracował jako nauczyciel w Nałęczowie. Uczył też w tajnej szkole w Warszawie. W 1915 r. pracował jako wychowawca w bursie w Pruszkowie, a wkrótce został wykładowcą w tamtejszym gimnazjum.


W 1929 r. zdobył dyplom nauczyciela szkół średnich. Niedługo potem skończył wyższy kurs geografii u prof. Romera we Lwowie.

Od roku 1928 związany z miastem Siedlce. Podjął wówczas pracę nauczyciela w gimnazjach państwowych i prywatnych oraz włączył się w nurt pracy społecznej. Będąc nauczycielem geografii i przyrody w siedleckich szkołach średnich, rozbudził wśród uczniów zamiłowanie do wędrówek, poznawania najbliższej okolicy oraz gromadzenia znalezisk archeologicznych. Trzeba wspomnieć, iż już jako kilkunastoletni chłopiec przyglądał się, a czasem nawet pomagał w pracach wykopaliskowych prowadzonych w Leszczynach Nowych k. Garwolina. Później, oglądając zbiory archeologiczne zgromadzone w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, poznał tam "swoje" zbiory - te, które pochodziły z Leszczyn.

Mikulski jako archeolog-amator penetrował Ziemię Podlaską. Poszukiwał śladów dawnej przeszłości, wygrzebywał z ziemi skorupy garnków, narzędzia, odkrywał dawne cmentarzyska i odczytywał ich wiek ze sposobu położenia, wyposażenia oraz kształtu. Wszystkie znaleziska skrzętnie opisywał, klasyfikował, ewidencjonował i umieszczał w szafach swojego gabinetu. Zbiory te służyły mu jako doskonały materiał poglądowy na lekcjach. Należy zaznaczyć, iż niektóre ze znalezionych okazów stanowiły wielką wartość. Część eksponatów Józef Mikulski przekazał do zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie (informację na ten temat zamieszczono w "Przeglądzie Archeologicznym" w 1938 r.). W roku 1937 został delegowany z ramienia tej placówki, a także upoważniony do gromadzenia i przejmowania na rzecz muzeum zabytków archeologicznych, odkrywanych przypadkowo podczas różnorodnych prac ziemnych, w celu ratowania ich przed zniszczeniem. Kilkanaście eksponatów archeologicznych o wyjątkowej wartości podarował również Muzeum Ziemi Podlaskiej im. M. Asłanowicza w Siedlcach.

Godna uwagi jest działalność Józefa Mikulskiego w obszarze inwentaryzacji grodzisk na Podlasiu. Dużo czasu poświęcił grodzisku znajdującemu się pod Mrozami, błędnie zwanym "szwedzką redutą". Dzięki jego zabiegom jeden z przystanków kolejowych, znajdujący się w sąsiedztwie tego grodziska, otrzymał nazwę Grodziszcze Mazowieckie.

Natomiast przed wybuchem II wojny światowej Mikulski przyczynił się do upowszechniania wśród młodzieży szkolnej idei krajoznawstwa i turystyki. Od 1930 r. funkcjonowały pod jego kierunkiem koła krajoznawcze w siedleckich gimnazjach: im. Hetmana Żółkiewskiego oraz im. Bolesława Prusa. W ramach działalności tych kół organizował wycieczki krajoznawcze mające na celu propagowanie wśród młodzieży piękna Ziemi Podlaskiej, poznanie historii i tradycji najbliższego regionu oraz krzewienie zamiłowania do krajoznawstwa i turystyki. Młodzież z kół towarzyszyła mu często w pracach wykopaliskowych prowadzonych w bliższych i dalszych okolicach Siedlec. Często podczas wędrówek przytaczał uczniom słowa prof. Józefa Kostrzewskiego: Złamane drzewo odrośnie, rana zadana ciału zagoi się, ale szkoda spowodowana zniszczeniem zabytku archeologicznego nie da się nigdy naprawić.

Józef Mikulski położył niemałe zasługi w organizację i działalność siedleckiego Oddziału PTTK. W dniu 12 sierpnia 1959 r. Zjazd Założycielski Oddziału Towarzystwa jednomyślnie wybrał go na I Prezesa Zarządu Oddziału. Funkcję te pełnił do 1967 r., a następnie był przewodniczącym Sądu Koleżeńskiego Oddziału. Jako jeden z nielicznych nauczycieli posiadał legitymację przewodnika turystycznego I klasy na miasto Siedlce oraz powiat siedlecki (od 29 września 1962 r.).

Działacze PTTK oraz jego dawni uczniowie wspominają go jako niestrudzonego nauczyciela krajoznawstwa. Charakteryzowała go wielka pasja poznawcza. Jako wybitny krajoznawca urzekał sposobem ukazywania krajobrazu Polski, a zwłaszcza najbliższych okolic Siedlec. Podczas pieszych wędrówek dorównywał młodym uczestnikom wypraw, a nawet przewyższał ich kondycją. Swą życzliwością i prostotą zjednywał sobie młodzież, szerząc patriotyzm i szacunek do ojczystego kraju.

Działał też w innych organizacjach, pełniąc nierzadko ważne funkcje. Wchodził w skład Zarządu Związku Nauczycielstwa Polskiego, Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki. Należał także do Polskiego Czerwonego Krzyża, Towarzystwa Trzeźwości, siedleckiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Przyjaciół Podlasia.

Na łamach miejscowej prasy oraz wydawnictw ogólnopolskich opublikował kilkadziesiąt artykułów o charakterze popularnonaukowym na temat historii Siedlec i regionu siedleckiego, archeologii, geologii.

Zmarł po ciężkiej chorobie 18 marca 1969 r. Pochowany został na cmentarzu w Garwolinie. W grudniu 1984 r. siedlecki Oddział PTTK ufundował tablicę z napisem: Profesorowi Józefowi Mikulskiemu zasłużonemu działaczowi turystyki w hołdzie Oddział PTTK w Siedlcach. Grobem opiekuje się Oddział PTTK w Garwolinie.

Dla uczczenia pamięci Józefa Mikulskiego Zarząd Wojewódzki PTTK w Siedlcach nazwał jego imieniem jeden ze swoich rajdów. Po rozwiązaniu Zarządu imprezę tę przejął Siedlecki Oddział PTTK "Podlasie", wprowadzając ją na stałe do kalendarza imprez. W roku 2004 zorganizowano już XIX Rajd Pieszy im. Józefa Mikulskiego.

Beata Kozaczyńska
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT