PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik 3-4 (16-17)/2004
ISSN 1642-0853

Frontem do młodzieży

W dniach 4-6 listopada 2004 r. w Międzynarodowym Schronisku Młodzieżowym PTSM "Świteź" w Kłębowie k. Lidzbarka Warmińskiego zorganizowana była konferencja Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu na temat: "Turystyka i krajoznawstwo w realizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego szkoły". Konferencji przewodniczył wiceminister edukacji Henryk Gołębiewski, a wzięli w niej udział wizytatorzy kuratoriów oświaty, kierownicy szkolnych schronisk młodzieżowych PTSM, dziennikarze prasy turystycznej, opiekunowie szkolnych klubów krajoznawczo-turystycznych oraz działacze turystyczni PTTK i PTSM.


Na konferencji dokonano podsumowania Ogólnopolskiego Konkursu Współzawodnictwa Schronisk Młodzieżowych oraz konkursu na najlepiej zorganizowany obóz wędrowny "Szlakiem Szkolnych Schronisk Młodzieżowych".

W części programowej konferencji działacze turystyczni PTTK i PTSM wygłosili cykl referatów dotyczących działalności programowej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w środowisku młodzieży szkolnej, edukacji regionalnej oraz edukacji europejskiej. Delegacji PTTK przewodniczyła Jolanta Śledzińska - członek Zarządu Głównego PTTK.

Odbyły się trzy sesje programowe, w których zaprezentowano następujące zagadnienia:

  1. "Turystyka i krajoznawstwo w realizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego szkoły" - Janusz Sapa, redaktor naczelny miesięcznika "Poznaj swój kraj".
  2. "Edukacja regionalna na przykładzie szkół Biłgoraja" - Marian Kurzyna, prezes Oddziału PTTK w Biłgoraju.
  3. "Współpraca Kuratorium Oświaty z organizacjami pozarządowymi na przykładzie porozumienia Kuratorium Oświaty w Łodzi z Oddziałami PTTK województwa łódzkiego" - Jolanta Śledzińska, członek Zarządu Głównego PTTK.
  4. "Rola schronisk młodzieżowych w upowszechnianiu turystyki szkolnej" - Jan Barut, wiceprezes Zarządu Głównego PTSM.
  5. "Rola przewodników w edukacji turystyczno-krajoznawczej młodzieży" - Mirosław Ratajski, prezes Oddziału PTTK w Piotrkowie Trybunalskim.
  6. "Edukacja europejska młodzieży w PTTK na przykładzie województwa mazowieckiego" - Jerzy Kwaczyński, prezes Oddziału PTTK w Żyrardowie.
  7. "Ogólnopolski Młodzieżowy Konkurs Krajoznawczy ŤPoznajemy Ojcowiznęť" - Paweł Zań, członek Rady Programowej ds. Młodzieży Zarządu Głównego PTTK.
  8. "Prezentacja pracy ŤJurydykať nagrodzonej w XI edycji Konkursu ŤPoznajemy Ojcowiznęť" - Piotr Niewiadomski z Zespołu Szkół Elektronicznych w Zduńskiej Woli, laureat konkursu.
  9. "Ogólnopolskie Konkursy Krasomówcze PTTK Dzieci i Młodzieży Szkolnej" - Marian Dzimira, prezes Oddziału PTTK w Przeworsku.

Z braku możliwości pełnego zaprezentowania treści wszystkich referatów prezentuję poniżej tylko najważniejsze tezy swojego wystąpienia:

1. Aktualne formy edukacji europejskiej PTTK w środowisku młodzieży szkolnej i nauczycieli - działalność wojewódzka i regionalna na przykładzie Oddziału PTTK w Żyrardowie:

  1. Współpraca na forum centralnym i wojewódzkim:
    1. Współpraca z Komisją Europejską w Brukseli (Program eLearning - kształcenie za pomocą mediów elektronicznych, Biała Księga Komisji Europejskiej nt. Młodzieży);
    2. Współpraca z PLO, Marynarką Wojenną RP, Morskim Oddziałem Straży Granicznej i Centrum Wychowania Morskiego ZHP (rejsy po Bałtyku, konferencję i szkolenia);
    3. Współpraca z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu oraz Kuratorium Oświaty w Warszawie (baza Szkolnych Klubów Europejskich na Mazowszu, spotkania w szkołach), Centralnym Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli i Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie (konkursy, szkolenia opiekunów SKE i SKKT, pracownia języków obcych, zespół ds. Polonii, pracownia edukacji obywatelskiej i europejskiej);
    4. Współpraca z Polską Fundacją im. Roberta Schumana w Warszawie (współpraca stowarzyszeń proeuropejskich, konkursy, szkolenia i seminaria) - Polskie Spotkania Europejskie, Parada Schumana, Święto Europy (9 maja);
    5. Współpraca z Federacją Polskich Banków Żywności w Warszawie (pozyskiwanie żywności na akcję letnią i zimową);
    6. Współpraca z Agencjami "Au Pair Prowork" w Warszawie i "Au Pair Gawo" w Gdyni (wyjazdy zarobkowe i nauka języków obcych);
    7. Współpraca z Zarządem Głównym ZNP, Krajową Radą Kultury, Kultury Fizycznej i Turystyki ZG ZNP (Komisją ds. Historii, Kultury, Sportu i Turystyki), "Głosem Nauczycielskim" i Biurem Turystycznym ZNP "Logostour" w Warszawie (szkolenia nauczycieli, kongresy i seminaria);
    8. Współpraca z Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej w Warszawie;
    9. Współpraca z Zarządem Okręgu Mazowieckiego Ligi Morskiej i Rzecznej w Żyrardowie (konkursy marynistyczne: "Młodzież na morzu" i "Barwy morza", akcje: "Spotkania z Neptunem", "Promem po Bałtyku", "Bursztynowym szlakiem", "Szlakiem latarni morskich", konferencje i seminaria);
    10. Współpraca z ZG Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Warszawie i Oddziałem PTSM w Żyrardowie (legitymacje MFSM, informatory MFSM, zagraniczne obozy wędrowne);
    11. Współpraca z ZG Towarzystwa Opieki nad Zabytkami i Krajowym Ośrodkiem Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie (Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków i Europejskie Dni Dziedzictwa);
    12. Współpraca z Polską Organizacją Turystyczną w zakresie Internetowego Systemu Informacji Turystycznej;
    13. Współpraca z Urzędem Komitetu Integracji Europejskiej, Funduszem Współpracy (Cooperation Fund) w zakresie pozyskiwania dotacji z Programu Phare 2001 "Promowanie integracji europejskiej za pośrednictwem organizacji pozarządowych - TERAZ INTEGRACJA";
    14. Współpraca z Narodową Agencją Programu "Młodzież" w Warszawie;
    15. Współpraca z Polską Fundacją Dzieci i Młodzieży w Warszawie (program "Dobre pomysły");
    16. Współpraca z Międzynarodowym Klubem "Esperantotur" w Bydgoszczy;
    17. Współpraca z Międzynarodowym i Polskim Forum Szwejkowym w Warszawie (europejskie spotkania Szwejkologów i Szwejkofanów);
    18. Współpraca ze Stowarzyszeniem Miłośników Kolei w Skierniewicach i Sekcją Polską Europejskiego Stowarzyszenia Kolejarzy (Association Europeenne des Cheminots);
    19. Współpraca z Polskim Biurem REC (The Regional Environmental Center for Central and Eastern Europe) w Warszawie - Dzień Ziemi (22 kwietnia);
    20. Współpraca z Ogólnopolską Federacją Organizacji Pozarządowych w Warszawie, Fundacją Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego i Stowarzyszeniem KLON/JAWOR w Warszawie - Międzynarodowy Dzień Wolontariatu (5 grudnia), Europejski Fundusz Społeczny w Polsce.
  2. Akcja "Zima z PTTK" i "Lato z PTTK" na terenie województwa mazowieckiego.
  3. Transgraniczne rajdy i spotkania młodzieży i nauczycieli woj. Mazowieckiego.
  4. Turystyka trampingowa nauczycieli - opiekunów SKKT.
  5. Obchody Światowego Dnia Turystyki (27 września) na terenie województwa mazowieckiego.

W trakcie konferencji wiceminister edukacji narodowej i sportu - Henryk Gołębiewski - poinformował o projekcie nowej ustawy o przedstawicielstwach młodzieży i ich uczestnictwie w życiu publicznym.

Oto charakterystyka tego projektu ustawy, zbliżającej polskie prawo w zakresie uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym do standardów europejskich.

1. Przedstawienie istniejącego stanu w zakresie, który ma być uregulowany:

Uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym i społecznym jest konieczne dla rozwoju państwa obywatelskiego. Aktywność młodzieży na forum publicznym to także klucz do późniejszej zawodowej aktywności młodych ludzi. Należy wspierać organizacje i grupy zrzeszające młodzież. Państwo powinno pełnić rolę pomocniczą względem grup młodzieży, pozwalając na własną aktywność. Państwo powinno być animatorem działań, a nie ich organizatorem. Stwarzanie szans dla rozwoju własnej aktywności dotyczy młodych ludzi, którym państwo powinno umożliwić równe szanse, jak i młodzieży, która takiej pomocy państwa nie potrzebuje.

Wspieranie przez państwo działań na rzecz uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym i społecznym przyczyni się do zmniejszania zjawiska marginalizacji społecznej młodych ludzi, a tym samym zwiększy skuteczność programów ich integracji społecznej.

Polityka młodzieżowa Polski wyraża się w wielu uregulowaniach prawnych, zawartych w Konstytucji RP oraz w przepisach dotyczących szkolnictwa, opieki socjalnej, obrony państwa, zatrudniania i walki z bezrobociem, warunków życia dzieci w rodzinach, opieki zdrowotnej, przeciwdziałania przestępczości, narkomanii i alkoholizmowi oraz wielu innych. Jednakże żadna z nich na wprost nie odnosi się do kreowania mechanizmów na rzecz aktywności młodzieży w życiu publicznym i jej partnerskiego uczestnictwa w podejmowaniu decyzji dotyczących młodzieży.

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej także zwiększa potrzebę uchwalenia ustawy o przedstawicielstwach młodzieży i ich uczestnictwie w życiu publicznym.

2. Sytuacja w Polsce:

W Polsce nie ma narodowego przedstawicielstwa młodzieży. Mimo wcześniejszych prób (w 1989 r. utworzono Porozumienie Niezależnych Organizacji Młodzieżowych, a w 1991 r. powołano Polską Radę Młodzieży, w 1996 r. Forum Młodzieży Polskiej, w roku 2003 Stowarzyszenie Polska Rada Młodzieży), wszystkie te instytucje nie spełniały podstawowego warunku, a mianowicie nie reprezentowały całego środowiska młodzieżowego. Stąd też nie mogły być rzecznikiem polskiej młodzieży wobec rządu, ani reprezentować jej w Europejskim Forum Młodzieży.

W przygotowanym projekcie ustawy wykreowuje się Polską Radę Młodzieży według standardów europejskich, ale z zachowaniem uwarunkowań polskich. W projekcie uregulowane są następujące sprawy:

  • powołanie i instytucjonalne umocowanie stałego przedstawicielstwa młodzieży na szczeblu krajowym, a fakultatywnie także wojewódzkim,
  • reprezentatywności oraz problemu demokratycznego umocowania członków Polskiej Rady Młodzieży,
  • partnerstwa przedstawicielstw młodzieży i władz publicznych.

Polska Rada Młodzieży ma być zbudowana na zasadzie delegowania członków przez zarejestrowane organizacje młodzieżowe (według kryterium ilościowego) oraz wojewódzkie rady młodzieży. Każde inne rozwiązanie wymagałoby stworzenia kosztownego mechanizmu wyłaniania reprezentantów w lokalnych i regionalnych wyborach lub plebiscytach według niejasnych kryteriów albo nominowania przedstawicieli przez organy władzy państwowej lub wskazane w ustawie instytucje publiczne.

Liczba członków Polskiej Rady Młodzieży nie jest ograniczona. Dostęp do udziału w radzie delegatów uprawnionych organizacji młodzieżowych na początku kadencji i w okresie kadencji rady nie jest limitowany terminami zgłoszenia, a jedynie koniecznością spełnienia warunków określonych ustawą dotyczących liczby członków organizacji, posiadania przez nią statutowych organów oraz nie występowania przesłanek do ogłoszenia upadłości organizacji młodzieżowej.

Podstawowe kryterium organizacji młodzieżowej, jako podmiotu uprawnionego do delegowania swoich przedstawicieli do rad młodzieży składa się z trzech elementów: organizacja społeczna (stowarzyszenie) jest zarejestrowana we właściwym sądzie, jej członkami są w co najmniej 2/3 osoby fizyczne w wieku 15-25 lat, organizacja nie jest postawiona w stan upadłości oraz posiada statutowe organy.

Dodatkowe kryterium liczby ogółu członków (ponad 3 000 albo 25 000) stanowi przepustkę do bezpośredniego delegowania przez organizację młodzieżową jednego albo dwóch członków do Polskiej Rady Młodzieży.

Zasady delegowania nie są sformalizowane. Jest to suwerenna decyzja uprawnionych organizacji młodzieżowych, która wymaga jedynie:

  • wskazania delegata przez należycie umocowany statutowy organ organizacji uprawniony do jej reprezentowania,
  • udokumentowania formalnych warunków, które określa ustawa.

Pozwoli to ministrowi właściwemu do spraw oświaty zachować bezstronność wobec spraw związanych ze stwierdzaniem prawidłowości ustalenia składu Polskiej Rady Młodzieży. Taka konstrukcja wyłaniania reprezentacji młodzieży powoduje jej nieprzerwane istnienie i legalne umocowanie do działania, niezależnie od liczby członków rady. Organ wykonawczy i kierujący Polskiej Rady Młodzieży jest wyłaniany spośród kandydatów pochodzących z wyboru Rady, w głosowaniu jawnym grupami większością ponad połowy głosów. Konieczne jest wyposażenie Polskiej Rady Młodzieży w osobowość prawną, nadaną ustawą. Takie rozwiązanie pozwoli stworzyć czytelne mechanizmy finansowania działalności statutowej Rady ze środków budżetowych. Podstawowe zadania Rady sprowadzają się do:

  • reprezentowania interesów młodzieży wobec organów administracji publicznej,
  • reprezentowania interesów młodzieży na forum międzynarodowym,
  • inicjowania i upowszechniania działań mających na celu edukacyjną, zawodową, kulturalną lub społeczną aktywizację młodzieży,
  • inicjowania i popierania współdziałania młodzieży i organizacji zrzeszających młodzież w kraju oraz w instytucjach i organizacjach międzynarodowych,
  • wyrażania opinii o projektach aktów normatywnych dotyczących młodzieży,
  • inicjowania i opiniowania programów rządowych, regionalnych, lokalnych i międzynarodowych dotyczących młodzieży,
  • wspomagania i prowadzenia działalności informacyjnej w zakresie dot. młodzieży,
  • wyrażania opinii w sprawach zadań publicznych dotyczących młodzieży, których realizacja może być zlecona w trybie określonym w odrębnych przepisach,
  • upowszechniania i inicjowania wolontariatu wśród młodzieży.

Nadzór nad działalnością Polskiej Rady Młodzieży sprawuje minister właściwy ds. oświaty między innymi poprzez:

  • wydanie rozporządzenia w sprawie statutu Polskiej Rady Młodzieży,
  • zatwierdzanie rocznego planu finansowego,
  • zatwierdzanie rocznego sprawozdania finansowego.

Wojewódzkie rady młodzieży budowane są podobnie jak przedstawicielstwo krajowe. Prawo delegowania jednego delegata do wojewódzkiej rady młodzieży ma organizacja młodzieżowa działająca na terenie województwa, bez względu na liczbę członków, spełniająca ustawowe kryteria organizacji młodzieżowej.

Pozostałe warunki są analogiczne jak w przypadku tworzenia Polskiej Rady Młodzieży. W ten sposób marszałek województwa może zachować bezstronność wobec spraw związanych ze stwierdzaniem prawidłowości ustalenia składu wojewódzkiej rady młodzieży. Zadania wojewódzkich rad młodzieży są następujące:

  • reprezentowanie interesów młodzieży wobec organów administracji samorządowej;
  • wyrażanie opinii o projektach aktów prawa miejscowego dotyczących młodzieży;
  • inicjowanie i opiniowanie programów regionalnych i lokalnych dotyczących młodzieży;
  • inicjowanie i upowszechnianie działań mających na celu edukacyjną, zawodową, kulturalną lub społeczną aktywizację młodzieży na terenie województwa;
  • planowanie, podejmowanie i koordynowanie działań mających na celu aktywizację zawodową, społeczną i kulturalną młodzieży na terenie województwa.

Nadzór nad działalnością wojewódzkich rad młodzieży sprawują marszałkowie województw właściwi ze względu na obszar działania rady.

Ponadto w ustawie zostały zaproponowane zmiany w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Jedynym uzasadnieniem projektowanych zmian ustawy jest brak w prawie polskim jakichkolwiek uregulowań, które mogą być wykorzystane wprost lub odpowiednio dla ochrony praw i interesów małoletnich wolontariuszy.

Obowiązująca ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie przewiduje wprost możliwości uczestnictwa w wolontariacie osób w wieku poniżej 18 roku życia - w szczególności osób, które ukończyły 15 rok życia i posiadają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Ustawa nie rozciąga wprost na te osoby przepisów dotyczących ubezpieczenia, zwrotu kosztów diety i podróży, odpowiedzialności wolontariuszy oraz beneficjentów korzystających ze świadczeń wolontariuszy.

Propozycje dotyczą wprowadzenia regulacji odpowiadających prawom małoletniego w stosunku pracy oraz wynikających z prawa rodzinnego i opiekuńczego, a także nakładających na podmioty korzystające z pracy małoletnich wolontariuszy szczególne obowiązki w zakresie ubezpieczenia i dodatkowych uprawnień socjalnych.

3. Ocena skutków regulacji:

Ustawa oddziałuje na wszystkie organizacje młodzieżowe oraz młodzież w zakresie jej uczestnictwa w życiu publicznym. Tworzy warunki współpracy organów administracji rządowej, samorządu terytorialnego i organizacji młodzieżowych oraz innych podmiotów działających w dziedzinie kształcenia, rozwoju, wychowania, wypoczynku, zatrudnienia, zdrowia i profilaktyki młodzieżowej.

4. Konsultacje społeczne:

Projekt ustawy został przesłany do konsultacji społecznej następującym partnerom: Europejskie Forum Studentów AEGEE w Polsce, Komitet Narodowy AIESEC (Międzynarodowego Stowarzyszenia Studentów Nauk Ekonomicznych), Akademicki Związek Sportowy, Centrum Młodych Dyplomatów, ELSA Poland (Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa), Europejskie Centrum Młodzieży, Europejskie Stowarzyszenie Młodzieży, Federacja Młodych Unii Pracy, Forum Młodych Ludowców, Forum Młodych Prawo i Sprawiedliwość, Fundacja Inicjatyw Młodych "Progress", Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, Niezależne Zrzeszenie Studentów, Stowarzyszenie Ochotniczych Hufców Pracy, Ogólnopolska Federacja Młodzieżowych Rad Miejskich, Federacja Młodej Lewicy, Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego "Zawisza", Stowarzyszenie Młodej Lewicy Demokratycznej, Stowarzyszenie Młodzi Demokraci, Stowarzyszenie Młodzi Konserwatyści, Stowarzyszenie Konserwatywno-Liberalne "KoLiber", Zrzeszenie Studentów Polskich, Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, Związek Harcerstwa Polskiego, Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, Polska YMCA (Związek Młodzieży Chrześcijańskiej), Związek Młodzieży Demokratycznej, Związek Młodzieży Wiejskiej, Związek Towarzystw Gimnastycznych "Sokół", Parlament Studentów, Komisja Wspólna Rządu i Samorządu, Sekretariat Konferencji Episkopatu Polski, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych, Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej, Szkolny Związek Sportowy, Rada Główna Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe, Polska Izba Turystyki, Komenda Główna Ochotniczych Hufców Pracy, Instytut Spraw Publicznych, Rzecznik Praw Dziecka, Caritas Polska.

Na koniec warto dodać, że proponowane standardy organizacji młodzieżowej będą trudne do spełnienia w przypadku jednostek organizacyjnych PTTK. Według danych na 31 grudnia 2003 r. PTTK zrzeszało 63 883 członków, z tego 24 230 stanowiła młodzież szkolna, czyli młodzież w wieku od lat 7 do około 19. Do tej pory w PTTK nie stosowano kategorii młodzieżowej w wieku 15-25 lat, obejmującej młodzież szkół ponadgimnazjalnych, studentów i młodzież pracującą. Trudno odpowiedzieć więc na pytanie: jaka liczba członków Towarzystwa należy do tej grupy wiekowej, ale z pewnością nie jest to liczba spełniająca kryterium organizacji młodzieżowej (przy 63 883 członkach, 2/3 wynosi bowiem 45 589).

Brakuje samodzielnych Oddziałów PTTK spełniających kryterium - 3 000 członków w oddziale.

Cóż nam więc pozostaje? Warto pomyśleć może o zreformowaniu struktur i wprowadzeniu kategorii Wojewódzkie Oddziały PTTK składające się ze Szkolnych Klubów PTTK szkół ponadgimnazjalnych i Klubów Studenckich PTTK, połączonych siecią wzajemnych kontaktów … internetowych. Oczywiście, ze sprawnym i niezbyt licznym Zarządem Oddziału PTTK, Komisją Rewizyjną i Sądem Koleżeńskim dającymi osobowość prawną. Funkcję biura takiego Zarządu Oddziału PTTK pełnić mógłby serwer komputerowy udostępniający wszystkie dokumenty, nawet te najbardziej poufne, po wprowadzeniu odpowiedniego hasła przy logowaniu się do biura Zarządu Oddziału PTTK. Przynależność kół i klubów do takiego oddziału PTTK byłaby dobrowolna.

Być może nie są to tylko mrzonki.

Opracował Jerzy Kwaczyński
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT