PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (15)/2004
ISSN 1642-0853

Czym różni się darowizna od mechanizmu 1%

Wprowadzenie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także późniejsze zmiany w ustawach o podatku dochodowym od osób fizycznych i od osób prawnych wprowadziły sporo zamieszania w życie tych podatników, którzy decydują się na finansowe wsparcie organizacji pozarządowych. Postaramy się wytłumaczyć na czym polegają nowości oraz kto i jak może z nich korzystać.

Do tej pory każdy mieszkaniec Polski miał możliwość wsparcia organizacji pozarządowej w zasadzie tylko w jednej formie - poprzez darowiznę finansową lub rzeczową. Od 1 stycznia 2004 r. polscy podatnicy mogą korzystać z dwóch różnych form wsparcia organizacji pozarządowych. Jedna to znana nam już darowizna, a druga to tzw. mechanizm 1% (alokacja 1% należnego podatku). Obie te formy opisane są w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Darowizna

Jedna z definicji słownikowych pojęcia "darowizna" brzmi umowa, mocą której jedna strona (właściciel) oddaje daną rzecz drugiej stronie dobrowolnie i bezpłatnie albo pieniądze lub majątek, które ktoś przekazał dobrowolnie jakiejś osobie lub instytucji, zwykle na podstawie pisemnej umowy. Definicja opracowana zaś przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce jest następująca forma umowy, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swego majątku. Warte podkreślenia są sformułowania - dobrowolnie i kosztem swego majątku. O darowiźnie możemy mówić, gdy dzielimy się swoją własnością, przekazujemy pieniądze z własnej kieszeni.

Tak rozumie to pojęcie także ustawodawca i państwo, które za pomocą systemu ulg zachęca nas do zachowań filantropijnych - możemy do pewnej wysokości zmniejszyć podatek, który jesteśmy winni skarbowi państwa, jeśli wcześniej jakąś sumą pieniędzy (dowolnej wysokości) obdarowaliśmy określoną w prawie organizację lub instytucję. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych kwestie darowizny opisane są w artykule 26. Zgodnie z nim podstawę obliczenia podatku stanowi dochód po odliczeniu kwot, między innymi darowizn przekazanych na rzecz organizacji pozarządowych, realizujących cele określone w art. 4. ustawy o działalności pożytku publicznego (czyli 24 dziedziny działalności pożytku publicznego) oraz na cele kultu religijnego. Darowiznę odpisujemy od dochodu w wysokości dokonanej wpłaty, od tego roku jednak nie może być to więcej niż 350 złotych. Ponadto darowizna przekazywana jest w roku podatkowym, z którego się rozliczamy. Na przykład: pani Kowalska w maju 2003 r. przekazała 400 złotych na rzecz organizacji zajmującej się ochroną przyrody. Dzisiaj siada do wypełniania zeznania podatkowego za rok 2003 i może od swojego dochodu odpisać 400 zł, pod warunkiem że kwota ta nie przekracza 10% jej dochodu za rok 2003. Bowiem jeszcze korzystamy z przepisów o limicie procentowym - od dochodu można odpisać 10 lub 15% w zależności od tego, na jaki cel została przekazana darowizna. Rozliczając się w przyszłym roku będziemy mogli odpisać od dochodu tylko do 350 złotych (1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy ustanawiające limit kwotowy). O tyle mniejsza będzie podstawa opodatkowania, od której naliczamy podatek.

Ustawodawca nie uważa za darowiznę wpłaty, o którą zmniejsza się podatek zgodnie z art. 27d, a artykuł ten reguluje właśnie kwestie związane z mechanizmem 1 procent.

Jeden procent

Mechanizm ten został wprowadzony ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jako szczególna forma wsparcia tylko i wyłącznie dla organizacji posiadających status pożytku publicznego.

1% nie jest darowizną ani ulgą. Można powiedzieć, że ze społecznego punktu widzenia jest to przejaw demokracji bezpośredniej. Dzięki niej każdy polski podatnik może samodzielnie zadecydować do kogo trafi 1% podatku dochodowego, który należny jest państwu. Korzystając z tej możliwości, wyręczamy ministra finansów - co prawda w niewielkim stopniu - w trudzie dystrybucji środków publicznych. Jeśli nie zdecydujemy się na przekazanie 1% organizacji pożytku publicznego, podatek trafi do wspólnego worka. Z prawno-podatkowego punktu widzenia nie dysponujemy własnymi pieniędzmi, a tylko korzystamy z "uprzejmości" państwa, które pozwala nam samodzielnie zadecydować, gdzie trafią państwowe pieniądze. Nie ma to wiele wspólnego z darowizną, którą wykładamy dobrowolnie z własnej kieszeni.

Tak też jest to ujęte w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zmniejszenie podatku o 1% stosuje się, jeżeli dokonane wpłaty nie zostały odliczone od dochodu na podstawie przepisów o darowiznach (art. 26 ust. 1 pkt 9).

Są zatem dwie zasadnicze różnice między darowizną a mechanizmem 1%. Jedna to, że kwota 1% wyliczana jest z kwoty należnego podatku (czyli tego, który i tak musimy odprowadzić do urzędu skarbowego), a druga to termin: 1% przekazywany jest w momencie sporządzania zeznania podatkowego za rok poprzedni. Na przykład: wspomniana już pani Kowalska, odpisawszy sobie 350 złotych z tytułu darowizny przekazanej na rzecz organizacji zajmującej się ochroną środowiska, obliczyła, że za rok 2003 jest winna fiskusowi 2000 złotych. Postanowiła więc wziąć sprawy w swoje ręce i skorzystać z możliwości przekazania 1% na organizację pożytku publicznego. Wybrała taką organizację i wpłaciła na jej konto 20 złotych, czyli 1% od podatku, który musiała zapłacić państwu. Prawdą jest, że sposób w jaki można skorzystać z mechanizmu 1% zapisany w prawie polskim jest dość skomplikowany i wymaga od podatnika sporego zaangażowania (co także może być powodem mylenia darowizn z 1%). Jeśli chcemy przekazać 1% naszego podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego musimy nie tylko samodzielnie wybrać taką organizację, ale także samodzielnie obliczyć 1% z naszego podatku i uwzględnić tę informację w zeznaniu podatkowym oraz samodzielnie wpłacić obliczoną kwotę na konto wybranej organizacji pożytku publicznego.

Lista organizacji pożytku publicznego - ciągle aktualizowana - znajduje się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Krajowy Rejestr Sądowy nie uwzględnia jednak takich informacji, jak adres czy numer konta danej organizacji. Informacje te - konieczne do dokonania wpłaty - można uzyskać w portalu organizacji pozarządowych (www.ngo.pl), gdzie uruchomiona została bezpłatna baza organizacji pożytku publicznego, zawierająca także wszystkie niezbędne informacje, a także serwis (pozytek.ngo.pl) poświęcony również zagadnieniom związanym z tzw. mechanizmem 1%. Dane potrzebne do dokonania wpłaty można uzyskać także od samych organizacji z ich stron internetowych lub z ogólnodostępnych w Internecie baz danych.

Warto dodać, że dostępne obecnie spisy organizacji pożytku publicznego nie są kompletne. Niemal z każdym dniem powiększa się lista, z której podatnicy mogą wybierać te organizacje na rzecz których chcieliby przekazać 1% swojego podatku.

Tak zwany mechanizm 1 % został już wprowadzony na Węgrzech, w Słowacji i na Litwie.

Jak przekazać 1 % na rzecz NGO?

Od stycznia 2004 r. polscy podatnicy mogą przekazywać 1% swojego podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego. Z danych Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że do tej pory jest osiem takich organizacji. Na status pożytku publicznego czeka jeszcze ponad 260 organizacji, więc będzie ich więcej. Dane o zarejestrowanych organizacjach zbieramy w ogólnie dostępnej bazie na stronie: pozytek.ngo.pl. Co trzeba zrobić, aby jednej z nich przekazać 1% swego podatku?

Krok 1: trzeba znaleźć organizację

Jeśli chcemy przekazać 1% naszego podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego należy przede wszystkim wybrać taką organizację. W portalu www.ngo.pl (w serwisie: pozytek.ngo.pl) uruchomiona została baza organizacji pożytku publicznego, zawierająca także wszystkie inne niezbędne informacje. Baza ta jest tworzona na podstawie listy znajdującej się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości - http://opp.ms.gov.pl/opp/index.htm. Krajowy Rejestr Sądowy nie uwzględnia jednak takich informacji, jak adres czy numer konta danej organizacji (nie mówiąc już o zakresie jej działalności). Informacje te - konieczne do dokonania wpłaty - można uzyskać od samych organizacji, z ich stron internetowych.

Danymi na ten temat dysponują także terenowe Wydziały Krajowego Rejestru Sadowego w 20 Sądach Rejonowych na terenie całego kraju.

Krok 2: trzeba obliczyć kwotę, którą możemy przekazać

Jeśli już wiemy, komu chcemy przekazać część naszego podatku, trzeba się dowiedzieć, jaka to będzie kwota. Najpierw zatem należy obliczyć swój podatek należny Urzędowi Skarbowemu, a następnie odliczyć 1% od tego podatku. Przy wypełnianiu odpowiedniego dla siebie formularza PIT (PIT-36 lub PIT-37) w części zatytułowanej "Obliczenia zobowiązania podatkowego" znajdziemy rubrykę "Kwota zmniejszenia z tytułu wpłaty na rzecz organizacji pożytku publicznego - na podstawie art. 27d ustawy" (dla PIT-36 jest to pozycja nr 192, dla PIT-37 jest to pozycja 123). Tutaj wpisujemy kwotę obliczonego 1%. Obliczamy 1% od tej kwoty, którą wpisaliśmy w pozycję wyżej, czyli dla PIT-36 z pozycji nr 191, dla PIT-37 z pozycji nr 122. Tak wypełniony formularz wysyłamy do Urzędu Skarbowego. To jednak nie koniec całej procedury.

Krok 3: obliczoną kwotę należy wpłacić przelewem na konto organizacji

Aby dopełnić formalności, musimy udać się do banku lub na pocztę i tam dokonać wpłaty - w wysokości obliczonego 1% podatku - na konto wybranej przez nas organizacji. W celu uniknięcia ewentualnych nieporozumień z Urzędem Skarbowym jako tytuł wpłaty można wpisać "wpłata na rzecz organizacji pożytku publicznego na podstawie art. 27d ustawy o podatku osób fizycznych". Pokwitowanie dokonanej wpłaty należy zachować - w razie wezwania w celu wyjaśnień ze strony Urzędy Skarbowego.

Krok 4: trzeba poczekać na zwrot z Urzędu Skarbowego

Jeśli nie popełniliśmy żadnego błędu, możemy być spokojni: urząd na pewno zwróci nam wydany 1% na podstawie materiałów Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych.

opracował Jerzy Kwaczyński

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT