PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (15)/2004
ISSN 1642-0853

Pokutowali w Górach Orlickich

Pod koniec lat siedemdziesiątych Andrzej Scheer ze Świdnicy - geograf z wykształcenia, fascynat krzyży pokutnych, których największe nagromadzenie tego typu pomników średniowiecznego prawa w Polsce występuje właśnie w okolicach tego miasta (najdłużej samodzielnego księstwa piastowskiego na Śląsku - do 1392 r.) - zaczął publikować zebrane przez siebie materiały inwentaryzacyjne, stopniowo poszerzane na cały kraj. Z chwilą powierzenia środowisku świdnickiemu organizacji XIV Forum Krajoznawstwa Dolnośląskiego (4-6 października 1985 r.) stało się jasne, iż jego merytorycznym tematem wiodącym staną się krzyże pokutne. Tak też było. Ujawniło to, iż zainteresowanych wspomnianą problematyką jest znacznie więcej przy żadnym zainteresowaniu nią środowisk naukowych. Stąd więc po zakończeniu forum spotkała się grupa inicjatywna, która doprowadziła do założenia Ogólnopolskiego Klubu Badaczy i Miłośników Krzyży Pokutnych i Rzeźb Przydrożnych przy świdnickim Oddziale PTTK. Już w toku następnym zorganizowano dla Bractwa Krzyżowców - jak się jego członkowie zaczęli później zwać - stosownie do przedmiotu zainteresowania, I Biesiadę Pokutną. Oczywiście, uczestniczyć mogą w niej wszyscy zainteresowani tą tematyką, rozszerzoną na różnego typu rzeźby przydrożne, wolnostojące. Jest ona na tyle rozległa, zainteresowanie zaś tak duże, iż od 1987 r. Wielki Brat, jak się nazywa prezesa klubu, przy udziale niestrudzonej małżonki Iwony, przeprowadza dwie biesiady rocznie.

Pierwsza tegoroczna, już 35., pojawiła się w Sudetach. Miejscem zakwaterowania była bogata w takie pamiątki przeszłości Różanka - wieś leżąca u południowo-wschodniego podnóża Gór Orlickich na Ziemi Kłodzkiej. Uczestników stawiło się sześćdziesięciu pięciu z odległych stron Polski, a także - co staje się już normą - z Republiki Czeskiej i z Niemiec, w tym słynny (dzięki swym cennym publikacjom) drezdeńczyk Harald Quietsch.

Podstawowym punktem programu były, oczywiście, wycieczki, znakomicie przygotowane i prowadzone przez inicjatora, współzałożyciela tego właśnie klubu i od tego czasu niestrudzonego prezesa Andrzeja Scheera. W ich trakcie obejrzano kilkadziesiąt rzeźb wolnostojących, głównie św. Jana Nepomucena, Piety i Ukrzyżowania, niekiedy przetrwałych tylko dzięki usytuowaniu w oddaleniu od szlaków i dróg. Przy okazji podziwiano piękne zabytki w rodzaju kościołów (Nowa Wieś, Roztoki) czy rezydencji (Międzylesie).

zdjecie
zdjecie

Szczególnych wrażeń dostarczyły wyjazdy na stronę czeską - nie obyło się jednak bez pewnych perturbacji. Na granicy w Boboszowie polscy pogranicznicy domagali się tzw. eurolist, choć ich czescy koledzy nie przykładali do tego żadnej wagi. Dopiero po dłuższych dyskusjach i telefonach do dowództwa pozwolono nam przejechać granicę. Niby oba państwa należą do Unii, a my zamierzaliśmy zapuszczać się jedynie kilkanaście kilometrów w głąb innego państwa. I po co te listy? Żeby pogranicznicy mieli co robić?

Czeska strona Gór Orlickich jest znacznie szersza i wiele w nich uroczych zakątków i miejscowości. Usiane są wprost różnymi figurami, ale i znacznie większymi zabytkami. To przede wszystkim rozległy pałac z muzeum w miejscowości Rychnov nad Knežnou, za którym wznosi się nader interesujący kościół - szkoda, że nieczynny. Malownicze Rokytnice v Orl. horach urzekły malowniczym rynkiem i odnawianymi fasadami kamieniczek. Nie mogło się obejść bez zwiedzenia innego urokliwego miasteczka, tuż przy przejściu granicznym - Kralików, nad którymi wznosi się z daleka widoczny ciekawy klasztor. Sporo uwagi poświęcono późnogotyckiemu kościołowi w Klaštercu n. O. z pięknym zegarem słonecznym.

Wieczorne prelekcje i giełdy wydawnictw krajoznawczych o Ziemi Kłodzkiej stanowiły istotne uzupełnienie Biesiady Pokutnej. Następna odbędzie się już w połowie września br. w podwrocławskich Krzyżowicach. Niewątpliwie na znakomite wrażenia wpłynęła znakomita pogoda.

Warto zwrócić uwagę, że klub publikuje trzy serie wydawnicze: "Przydrożne Pomniki Przeszłości" (artykuły, komunikaty i doniesienia poznawcze), "Bractwo Krzyżowców" (materiały organizacyjne, opisy tras wycieczkowych) i monograficzną, poświęconą wyłącznie określonym tematom. Do tego dochodzą kalendarzyki, zawierające rysunki krzyży pokutnych i pamiątkowych. Działalność klubu jest swoistym fenomenem, bo praktycznie oparta na fascynacji i ogromnym zaangażowaniu tylko małżeństwa Scheerów, choć przy wydawnictwach zasilana materiałami wielu autorów. To znakomity przykład działalności krajoznawczej, wręcz wzór dla wielu innych osób i oddziałów, a zwłaszcza tych, którzy narzekają, iż dziś nic nie można zrobić, a PTTK tylko przeszkadza.

Tekst i zdjęcia Krzysztof R. Mazurski

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT