PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (15)/2004
ISSN 1642-0853

Dzień Ziemi 2004

logo

Od 34 lat 22 kwietnia obchodzony jest na świecie jako Światowy Dzień Ziemi. Po raz pierwszy świętowano Dzień Ziemi w Stanach Zjednoczonych. Uroczystościom towarzyszył niespotykany entuzjazm. Dwadzieścia milionów Amerykanów porzuciło biura i urzędy, wychodząc na ulice w tanecznych korowodach. Dziesięć tysięcy szkół i dwa tysiące uniwersytetów, a nawet Kongres Stanów Zjednoczonych zawiesiły w tym dniu działalność, gdyż większość pracowników zamiast do pracy poszła na spotkania ugrupowań ekologicznych. W Polsce Światowy Dzień Ziemi obchodzony jest od 14 lat. Z okazji tego dnia w całej Polsce organizowane są imprezy i konkursy o charakterze ekologicznym.

W tym roku większość z nich odbywała się w dniach 24-25 kwietnia. W tych dniach odbywał się też XIV Zlot i Sejmik Ekologiczny PTTK zorganizowany przez żyrardowski Oddział PTTK we współpracy z żyrardowskim Oddziałem PTSM. Zlotowi i sejmikowi patronował Departament Kultury, Promocji i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego w Warszawie, Zarząd Główny PTTK w Warszawie i Komisja Młodzieżowa Mazowieckich Oddziałów PTTK w Warszawie.

W ramach dwudniowej imprezy młodzież szkolna z całego zachodniego Mazowsza (rejony: Płocka, Radomia, Warszawy, Łowicza, Skierniewic, Grodziska Mazowieckiego, Pruszkowa, Sochaczewa i Żyrardowa) w pierwszym dniu odwiedziła Kampinoski Park Narodowy, a w drugim - Pole Mokotowskie w Warszawie, na którym odbywał się coroczny festyn z okazji Dnia Ziemi.

Puszcza Kampinoska

W etapie kampinoskim uczestniczyło 167 uczniów. Wędrówkę po Puszczy Kampinoskiej rozpoczęto od szlaku im. Zygmunta Padlewskiego, idąc od dworku w Kampinosie za znakami żółtymi do Granicy, gdzie znajduje się Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny Kampinoskiego Parku Narodowego im. Jadwigi i Romana Kobendzów, cmentarz wojenny z 1939 r. i rezerwat "Granica" , a stąd dalej Kacapską Drogą przez Kanał Łasica u stóp Rzepowej Góry, Rzepową Górą do Posady Demboskie i węzła szlaków u podnóża wydm Demboskie Góry. Stąd szlakiem czerwonym wędrowano przez Posadę Cisowe do Górek.

W Górkach nastąpił dłuższy postój. Po zjedzeniu posiłku turystycznego (bigos, kiełbaski, pieczywo i herbata), przygotowanego przez grupę kwatermistrzowską, dla zainteresowanych zorganizowano konkurs wiedzy o Kampinoskim Parku Narodowym. Do konkursu przystąpiło 38 uczestników. Każdy rozwiązywał test z 15 pytaniami. Do finału zakwalifikowano sześcioro najlepszych. W finale zwyciężyła Beata Karolak z liceum ogólnokształcącego w Grodzisku Mazowieckim, wyprzedzając Joannę Krawczyk z SKKT "Wędrusie" z Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie i Romana Kakietka z liceum ogólnokształcącego w Sochaczewie. Nagrodami dla laureatów konkursu były aparaty fotograficzne, albumy z historii sztuki i wydawnictwa o Kampinoskim Parku Narodowym ufundowane przez Departament Kultury, Promocji i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego i Zarząd Główny PTTK.

W Górkach zwiedzono kościół parafialny i kapliczkę postawioną staraniem ks. Zbigniewa Skiełczyńskiego, tutejszego wieloletniego plebana. Z Górek szlakiem zielonym i Górczyńską Drogą udano się na południe, mijając po drodze Sosnę Królowej Bony, rezerwat "Nart" i rezerwat "Pożary". Trasa kończyła się przy dworku w Kampinosie, gdzie rozpoczynano rajd.

Co roku obchody Światowego Dnia Ziemi w żyrardowskim PTTK oraz w Lidze Morskiej i Rzecznej są inspiracją do własnych akcji ekologicznych. Już po raz dwudziesty pierwszy organizowana jest w okresie kwiecień - październik br. akcja "Czysty Las", w miesiącu maju br. - wyjazdy w góry w ramach XIX Akcji "Czyste góry", a w miesiącu czerwcu br. wyjazdy nad morze w ramach XIX Akcji "Czyste morze". W miesiącach lipiec i sierpień br. młodzież "ligomorska" z Żyrardowa porządkować będzie plaże i tereny nadmorskich parków krajobrazowych, a we wrześniu br. weźmie udział w międzynarodowej akcji "Coastwatch of Baltic" (Strażnik Wybrzeża Bałtyku). Tak jest co roku.

Spotkanie z okazji Światowego Dnia Ziemi w Kampinosie było kolejną okazją do zaprezentowania "Zielonego Pakietu", który otrzymali kolejni opiekunowie Szkolnych Klubów Krajoznawczo-Turystycznych PTTK.

"Zielony Pakiet"

"Zielony Pakiet" jest multimedialnym zestawem edukacji ekologicznej, przeznaczonym dla nauczycieli i uczniów gimnazjów, jednak może on być pomocny także na innych poziomach nauczania. W materiałach tych ujęto różne aspekty ochrony środowiska oraz zrównoważonego rozwoju.

W zestawie znajduje się: książka dla nauczyciela ze scenariuszami lekcji i materiałami pomocniczymi, kaseta wideo z wideoklipami i filmami edukacyjnymi, CD-ROM z obszernymi informacjami na temat ochrony środowiska, gra "Dylematy" i inne materiały. Użytkownicy "Zielonego Pakietu" będą mogli wzbogacać proponowane w nim plany lekcji filmami wideo oraz zawartymi na CD-ROM-ie informacjami i użytecznymi odsyłaczami do stron internetowych.

"Zielony Pakiet" pozwala uczniom nie tylko przyswajać wiadomości, lecz przede wszystkim kształtuje w uczniach nowe wartości oraz tworzy proekologiczny model zachowania w szkole, w domu i w najbliższym otoczeniu. Uczniowie, uczestnicząc w rozmaitych działaniach, dyskusjach, odgrywając role i podejmując decyzje, są przede wszystkim partnerami nauczyciela. Poprzez nauczycieli i uczniów główne przesłanie "Zielonego Pakietu" jest także przekazywane członkom ich rodzin i całej społeczności.

"Zielony Pakiet" składa się z pięciu działów, zawierających omówienia 22 zagadnień związanych z ochroną środowiska i ze zrównoważonym rozwojem. Są to:

  • Składniki środowiska -  powietrze, woda, gleba i różnorodność biologiczna.
  • Zagrożenia - urbanizacja, hałas, odpady i substancje chemiczne.
  • Działalność człowieka - energia, transport, przemysł, rolnictwo, leśnictwo i turystyka.
  • Globalne wyzwania - zmiany klimatu, zanikanie warstwy ozonowej, zakwaszenie środowiska oraz złożona problematyka eksploatacji i zanieczyszczenia mórz i oceanów.
  • Wartości - etyka i wartości związane z postawą konsumpcyjną, wpływem stanu środowiska naturalnego na zdrowie ludzi, prawa obywatelskie i odpowiedzialność za przyszłość Ziemi.

Każdy z elementów "Zielonego Pakietu" - książka dla nauczyciela, CD-ROM, kaseta wideo, gra "Dylematy" - został opracowany według podanego wyżej schematu.

zdjecie
zdjecie

Książka dla nauczyciela

Książka dla nauczyciela to zbiór scenariuszy lekcji, dotyczących 22 wspomnianych zagadnień. Każde z zagadnień jest omówione w co najmniej jednym scenariuszu. Każdy scenariusz zawiera myśl przewodnią oraz informację o: przedmiotach nauczania, w ramach których można przeprowadzić daną lekcję; potrzebnych materiałach, porze roku i miejscu zajęć, celach i metodach.

Przy realizacji zajęć zaleca się wykorzystanie także innych pomocy dydaktycznych zawartych w pakiecie. We wstępie do każdego scenariusza podano podstawowe informacje o zagadnieniu oraz odsyłacz do stosownego działu na CD-ROM-ie.

Na końcu każdego scenariusza lekcji znajdują się dodatkowe informacje dotyczące omawianego zagadnienia lub fragmenty tekstów uznanych autorów, a niekiedy także karty pracy i schematy, których kopie prowadzący zajęcia powinien rozdać uczniom przed rozpoczęciem zajęć.

Na końcu książki zamieszczono tabelę ukazującą powiązania pomiędzy zagadnieniami, scenariuszami zajęć oraz przedmiotami nauczania, w trakcie których można przeprowadzić lekcję na dany temat. W tabeli są także tytuły zalecanych filmów i wideoklipów.

Zawarte w książce opisy zajęć i działań pomyślane są jako rodzaj inspirującego przewodnika dla prowadzącego zajęcia i nie muszą być rygorystycznie przestrzegane. Zamiarem twórców "Zielonego Pakietu" jest pobudzenie wyobraźni nauczycieli, którzy będą mogli zorganizować zajęcia podobne do zaproponowanych w scenariuszach, a równocześnie zgodne z indywidualnymi potrzebami i możliwościami uczniów.

CD-ROM

CD-ROM dostarcza poszerzonych informacji na temat 22 zagadnień omówionych w książce. Każde z zagadnień opracowano według następującego schematu: ogólne informacje o zagadnieniu w kontekście Europy i Polski, wyzwania i pokonywanie trudności, co każdy z nas może zrobić.

Informacje przedstawiono w formie tekstu, ilustracji, fotografii, wykresów, map, interaktywnych tablic i wideoklipów. Dzięki odsyłaczom na CD-ROM-ie można skorzystać z przydatnych stron internetowych. CD-ROM zawiera ponadto scenariusze lekcji z podręcznika w pdfie, które mogą być przydatne w czasie zajęć szkolnych.

Kaseta wideo

185-minutowa kaseta wideo VHS zawiera 11 krótkich wideoklipów, 13 filmów edukacyjnych i 2 filmy dokumentalne. Tematyka filmów jest skorelowana z zagadnieniami poruszanymi w scenariuszach zajęć.

Gra "Dylematy"

Są w niej opisy 22 problemów, powiązanych z zagadnieniami, składającymi się na treść pakietu. Każdemu problemowi odpowiada kilka możliwych rozwiązań oraz komentarzy na temat pozytywnych i negatywnych skutków każdego z proponowanych rozwiązań. Za pomocą tej gry nauczyciel i uczniowie mogą szczegółowo przedyskutować konflikt, jaki występuje niekiedy pomiędzy koniecznością ochrony środowiska a rozwojem społeczeństwa oraz uczyć się zrozumienia i szacunku dla odmiennych poglądów i opinii, a także poszukiwać dróg do uzyskania porozumienia.

Od nauczyciela zależy wybór rodzaju, tematyki i przebiegu szkolenia.

"Pole Mokotowskie"

W drugim dniu żyrardowskich obchodów Światowego Dnia Ziemi wzięto udział w warszawskich obchodach Światowego Dnia Ziemi na Polu Mokotowskim. Wyjazd do Warszawy pozwala młodzieży z Żyrardowa podpatrywać innych, zapoznawać się z nowymi tendencjami w ruchu ekologicznym i zdobywać ciekawe wydawnictwa do celów szkoleniowych.

Kulminacją warszawskich obchodów Światowego Dnia Ziemi jest co roku festyn na Polu Mokotowskim w Warszawie. Prezentują się tam firmy wytwarzające wyroby ekologiczne oraz wydawcy opracowań ekologicznych.

W warszawskich obchodach Dnia Ziemi w dniu 25 kwietnia br. uczestniczyło 258 młodych turystów z PTTK i z Ligi Morskiej i Rzecznej z rejonu Mazowsza Zachodniego.

Udział w warszawskich obchodach Dnia Ziemi był okazją do podsumowania pracy Szkolnych Kół Krajoznawczo-Turystycznych w roku 2003. Dziesięciu najlepszym drużynom i laureatom konkursów ekologicznych roku 2003 wręczono dyplomy i nagrody.

Na program tegorocznych mazowieckich i warszawskich obchodów "Festyn - Dzień Ziemi 2004" złożyły się następujące tematy: "Galeria darów Ziemi", "Festiwal Zielone Mazowsze", "Rzeźbienie Pola - otwarta galeria na Polu Mokotowskim", "Wystawa - Obchody Dni Ziemi na innych kontynentach", "Prezentacje Pozarządowych Organizacji Ekologicznych", "Kraina Małych Przyjaciół Ziemi", "Drewniane impresje", "Akcja - drzewko za szkło i makulaturę", "Warsztaty Leśne dla dzieci", "Spacer w Chmurach", "Dzień Ziemi - inspiracje", "Poletko naukowe", "Krąg Małych Szkół", "Sita Polska", "Autobus energetyczny", "Krzew za baterie", "Oazy w centrum miasta", "Edukacja pod żaglami" i "Ziemia przede wszystkim - scena filmowa".

Największe zainteresowanie młodzieży ekologicznej z Mazowsza Zachodniego wzbudziły "Galeria darów Ziemi" - prezentacja polskich parków narodowych i "Festiwal Zielone Mazowsze" - prezentacja parków krajoznawczych Mazowsza.

"Galeria darów Ziemi"

Po raz trzeci z rzędu w ogólnopolskich obchodach Dnia Ziemi wzięły udział polskie parki narodowe. W myśl hasła przewodniego Dnia Ziemi 2004 - "Dary Ziemi" - zaprezentowane było to wszystko, czym obdarowuje nas natura. Każdy z Parków przedstawił tylko jeden, ale za to szczególny z jakiegoś powodu i charakterystyczny dla siebie obiekt (np. gatunek rośliny czy zwierzęcia, jakieś zbiorowisko roślinne, rodzaj drzewostanu, pewną formę geologiczną czy geomorfologiczną, konkretną rzekę czy jezioro, albo zachodzące na danym terenie zjawisko lub proces) i ten obiekt był głównym przedmiotem atrakcyjnej popularnonaukowej prezentacji. Ogólna informacja o każdym z parków, która dotychczas dominowała, stanowiła tylko tło prezentacji.

23 prezentacje parkowe skupione były w wydzielonym i ogrodzonym obszarze, we wnętrzu którego utworzył się rodzaj galerii z ponad dwudziestoma godnymi uwagi "klejnotami". Stworzony został Park Parków otoczony żerdziami na kształt konturów naszego kraju, a poszczególne stoiska były rozmieszczone jak na mapie Polski.

Dodatkowym atutem poszczególnych stoisk była scenografia, składająca się z elementów nawiązujących w formach plastycznych do typowego dla danego parku ukształtowania terenu. Nie zabrakło też mapek, plansz i fotografii, a także eksponatów roślin i zwierząt w otoczeniu konarów, liści, kamieni. Dodatkowym atutem edukacyjnym była możliwość brania aktywnego udziału w grach i w zadaniach edukacyjnych.

Festiwal "Zielone Mazowsze"

Festiwal "Zielone Mazowsze" od wielu lat stanowi stały punkt programu festynu Dnia Ziemi. Podczas festiwalu prezentowane są zawsze parki krajobrazowe Mazowsza. Przedstawiane są oferty edukacyjne, wystawy fotografii przyrodniczej, prezentacja rzemiosła, sztuki ludowej z poszczególnych regionów Mazowsza, a także warsztaty artystyczne i edukacyjne, konkursy, ekspozycje i występy kapel ludowych. Wszystko to sprawia, że festiwal jest jednym z najciekawszych punktów programu obchodów. Z racji sąsiedztwa największe zainteresowanie turystów z Żyrardowa wzbudzał Bolimowski Park Krajobrazowy, który na czas festynu przygotował prezentację, na którą składały się m.in.: wystawa rzemiosła artystycznego (garncarz i rzeźbiarz), wystawa "Mazowsze żywicą i miodem płynące" (plansze ze zdjęciami pasiek i uli, historia bartnictwa i pszczelarstwa, degustacja miodu), kuchnia koła gospodyń wiejskich z Wiskitek i Bolimowa, warsztaty rzeźbiarskie, warsztaty garncarskie, występy zespołu artystycznego z Wiskitek w strojach ludowych, konkursy i zgadywanki.

Opracował Jerzy Kwaczyński

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT