PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (15)/2004
ISSN 1642-0853

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków 2004

Jak co roku, z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków (18 kwietnia) na Mazowszu Zachodnim żyrardowski Oddział PTTK zorganizował już po raz 20. Rajd "Szlakiem zabytków Żyrardowa" oraz XVIII Młodzieżowy Sejmik Krajoznawczy "Pałace i dworki, których nie znacie". Bezpośrednimi organizatorami imprez i obchodów były: Komisja Opieki nad Zabytkami Oddziału PTTK w Żyrardowie, Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie, Miejski Dom Kultury w Żyrardowie i Koło Przewodników Terenowych PTTK "Belferek" w Żyrardowie. Całemu przedsięwzięciu patronowały: Departament Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury, Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie, Zarząd Główny PTTK w Warszawie, Starosta Powiatu Żyrardowskiego i Prezydent Miasta Żyrardowa.

Krótkie rozważania o opiece nad zabytkami

Zaznaczyć należy, że zgodnie z dawną ustawą o "Ochronie dóbr kultury i o muzeach" z dnia 15 lutego 1962 r. organizacja społecznej opieki nad zabytkami należała do Towarzystwa Opieki nad Zabytkami i Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Ustawą tą określono zakres działalności Towarzystw oraz zobowiązano społecznych opiekunów zabytków do stałego nadzoru nad zabytkami powierzonymi ich pieczy. Oddziały Towarzystwa Opieki nad Zabytkami i PTTK w swojej bieżącej pracy współpracowały z wojewódzkimi konserwatorami zabytków, którzy pełnili funkcję wykonawczą w imieniu Generalnego Konserwatora Zabytków.

W ostatnim okresie w tej dziedzinie nastąpiły poważne zmiany. Rozporządzeniem ministra kultury z dnia 8 kwietnia 2002 r. w sprawie społecznej opieki nad zabytkami (Dz. U. Nr 56, poz. 508) ustanowiono, że organem właściwym do nadawania uprawnień społecznych opiekunów zabytków jest Zarząd Powiatu, czyli Starosta Powiatowy. W rozporządzeniu nie sprecyzowano, jakie procedury należy wszcząć w stosunku do osób posiadających wcześniej nabyte uprawnienia społecznego opiekuna zabytków na mocy zarządzenia ministra kultury i sztuki z dnia 26 stycznia 1963 r. w sprawie społecznej opieki nad zabytkami (MP nr 17, poz. 97). Następnie w ramach likwidacji urzędów centralnych zlikwidowano Urząd Generalnego Konserwatora Zabytków, przenosząc obowiązki z tej dziedziny na jednego z wiceministrów kultury. W dniu 23 lipca 2003 r. zaś uchwalono nową ustawę "O ochronie zabytków i opiece nad zabytkami" (Dz. U. z 17 września 2003 r.), którą potwierdzono zasady opieki nad zabytkami wprowadzone rozporządzeniem ministra kultury z dnia 8 kwietnia 2002 r.

Mimo tych ważnych zmian praktyka staje się obecnie coraz bardziej przyziemna. Po reformie samorządowej i przejęciu obiektów zabytkowych przez gminy okazało się, że nowi wójtowie, burmistrzowie i prezydenci pod naporem wielu innych drobnych, bieżących spraw nie znajdują czasu i pieniędzy na opiekę nad zabytkami. Niekiedy nawet tych, w których sami urzędują. Listy i apele społeczników pozostają bez echa, a sami społeczni opiekunowie zabytków zdzierający zelówki w drodze do gminnych urzędów, stają się kimś na wzór "Don Kichotów" przełomu XX i XXI w.

zdjecie
zdjecie

Mało kto z mieszkańców Żyrardowa wie, że według rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie Żyrardów jest miastem o znacznej liczbie obiektów zabytkowych. W rejestrze jest ich obecnie 171, a jeszcze do niedawna było ich 259. Obiektami tymi są głównie budynki osady fabrycznej z okresu rozwoju przemysłu lniarskiego w Żyrardowie w II poł. XIX w. i w pocz. XX w. Chociaż w ostatnim okresie trochę się zmieniło, miłośnikom zabytków Żyrardowa długo przyjdzie jeszcze czekać na te czasy, kiedy świadomość poważnej roli, jaką mógłby odegrać skansen osady fabrycznej w Żyrardowie, znajdzie zrozumienie u przeciętnego mieszkańca miasta i jego władz administracyjnych. Błędów popełnionych do tej pory nie uda się już naprawić.

Edukację zaczynać trzeba od najmłodszych. Organizatorzy żyrardowskich obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków od 20 lat stawiają na młodzież i liczą, że po latach nauki i studiów młodzi ludzie z Żyrardowa skierują swoją energię i wiedzę na sprawy najbliższego otoczenia i we wspólnej Europy odnajdą swoje europejskie korzenie w swoim rodzinnym mieście, którego rodowód jest jak najbardziej europejski. Wszak miasto powstało z inspiracji najbardziej przedsiębiorczych ludzi z różnych rejonów Europy: Rosji, Francji, Czech, Niemiec i Polski. Los obszedł się z miastem okrutnie. Po latach rozkwitu nastąpił okres bessy. Miasto szuka nowych szans, a śladów dawnej europejskiej świetności trudno dziś szukać na żyrardowskich ulicach.

Żyrardowskie obchody

Rozpoczęto je 17 kwietnia br. rajdem "Szlakiem zabytków Żyrardowa" przygotowanym z myślą o młodzieży ze szkół podstawowych i gimnazjalnych Żyrardowa. Rajd miejski po Żyrardowie rozpoczął się od odwiedzenia Muzeum Mazowsza Zachodniego. Tu młodzież zapoznała się z historią miasta i dokumentacją jego dziejów. Po muzeum oprowadzał dyrektor Krzysztof Zwoliński. Później Barbara Rzeczycka i Elżbieta Sowińska poprowadziły młodzież na trasę miejską. Odwiedzono park miejski i najważniejsze obiekty na trasie wędrówki: "Kantor", "Resursę", "Pałacyk Tyrolski", "Dom Ludowy", "Szkołę Podstawową nr 2", kościół farny pw. MBPocieszenia i Gabinet Pawła Hulki-Laskowskiego.

O godz. 12:00 młodzież i zaproszeni na obchody goście spotkali się w Miejskim Domu Kultury w Żyrardowie, aby podyskutować o zabytkach i o ich ochronie. Spotkanie otworzyła Beata Rusinowska - dyrektor Młodzieżowego Domu Kultury w Żyrardowie i przewodnicząca Rady Powiatowej w Żyrardowie. Następnie prezes Jerzy Kwaczyński zaprezentował działalność żyrardowskiego PTTK w dziedzinie ochrony zabytków, zapraszając do przestudiowania opracowania wydanego na tę okoliczność z inicjatywy Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK w Żyrardowie. Potem udzielono głosu młodzieży. Agnieszka Wojdat i Marek Teofilak z Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie zapoznali zebranych z założeniami projektu "Czy Żyrardów jest miastem zabytków?", a Katarzyna Knapska - wielokrotna laureatka centralnych konkursów PTTK - zaprezentowała swój pogląd na temat szans awansu i możliwości młodych Polaków w Unii Europejskiej. W ramach projektu autorstwa Agnieszki i Marka wykonano stronę internetową na temat żyrardowskich zabytków (adres: http://www.zabytki.end.pl), przygotowano album ze zdjęciami, opracowano certyfikaty i znaczki rajdowe oraz przygotowano grunt do działalności Klubu Korespondencyjnego Młodych Krajoznawców - Opiekunów Zabytków. Ambitnym zamierzeniem Agnieszki i Marka jest stworzenie katalogu zdjęć i dokumentów historycznych związanych z dawnym Żyrardowem, zachęcenie żyrardowian do przejrzenia swoich prywatnych archiwów domowych, zewidencjonowania tych zasobów i ich upublicznienie w Internecie.

O sytuacji społecznej opieki nad zabytkami w skali całego kraju mówił Marek Boguszewski z Zarządu Głównego PTTK, wskazując na szanse i zagrożenia w pracy społeczników po wprowadzeniu nowej ustawy. Stwierdził, że Żyrardów jest dobrym przykładem, a młodzież można zawsze do tej sprawy pozyskać. Pogratulował sukcesów w pracy z młodzieżą i przekazał pozdrowienia od zaproszonych na obchody, a nieobecnych: wiceprezesa ZG PTTK prof. dra Franciszka Midury i sekretarza generalnego ZG PTTK Andrzeja Gordona.

Stanisław Niewiadomski - starosta powiatu żyrardowskiego - pogratulował organizatorom obchodów jubileuszu i podziękował za dotychczasową pracę na rzecz opieki nad zabytkami, a o problemach rewaloryzacji i rewitalizacji zabytków w Żyrardowie opowiedział prezydent miasta Żyrardowa - Krzysztof Ciołkiewicz.

Kolejnymi mówcami byli: Margerita Szulińska z Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie, Romuald Rundsztuk ze Związku Kombatantów w Żyrardowie i Andrzej Góralski z Towarzystwa Przyjaciół Żyrardowa.

Pani Margerita Szulińska pogratulowała żyrardowskim nauczycielom i laureatom konkursu "Poznajemy Ojcowiznę -Żyrardów 2004" i zaprosiła do współpracy w ramach XII Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego na Mazowszu.

Pan Romuald Rundsztuk wyraził ubolewanie nikłym zainteresowaniem władz miasta i opiekunów miejsc pamięci narodowej tablicami i pomnikami z okresu II wojny światowej oraz zaprzestaniem organizowania imprez związanych z tymi wydarzeniami, między innymi rajdu "Szlakiem Miejsc Pamięci Narodowej".

Pan Andrzej Góralski przypomniał kolejny raz, że najlepszą formą utrwalania i przypominania o czasach minionych jest publikowanie opracowań i monografii. Prezentując ostatnio wydane publikacje historyczne z sąsiednich miast, między innymi z Grodziska Mazowieckiego, z Milanówka i z Mszczonowa, prosił o przyjazny klimat dla tej działalności wśród radnych miejskich i powiatowych.

Wyniki konkursu krajoznawczego "Poznajemy Ojcowiznę - Żyrardów 2004"

Kolejnym punktem spotkania było podsumowanie XX Jubileuszowego Konkursu Krajoznawczego "Poznajemy Ojcowiznę - Żyrardów 2004" w kategorii szkół podstawowych i gimnazjalnych Żyrardowa. W tej kategorii do konkursu zgłoszono 20 prac z 3 placówek szkolnych wykonanych przez 29. uczniów pod opieką 8. nauczycieli.

Wyniki konkursu ogłosił przewodniczący jury - dyrektor Muzeum Mazowsza Zachodniego Krzysztof Zwolinski.

W kategorii prac indywidualnych szkół podstawowych Żyrardowa:

  1. miejsce - praca "Spotkania z ptakami w Puszczy Wiskickiej", autor: Paweł Kowalski, opiekun: Ewa Gałązka, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie;
  2. miejsce - praca "Dzieje mojej rodziny", autor: Paulina Feder, opiekun: Teresa Teofilak, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie;
  3. miejsce - praca "Mój dom rodzinny - tradycje i zwyczaje", autor: Nina Pogorzelska, opiekun: Katarzyna Piekarzewska, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie;
  4. miejsce - praca "Moja szkoła", autor: Martyna Puch, opiekun: Teresa Teofilak, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie.

Nagroda specjalna Muzeum Mazowsza Zachodniego -: praca "Mój dom rodzinny - tradycje i zwyczaje", autor: Marta Liszewska, opiekun: Katarzyna Piekarzewska, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie.

W kategorii prac zbiorowych szkół podstawowych Żyrardowa I miejsca nie przyznano:

  1. miejsce - praca "Żyrardów w fotografii", autorki: Karolina Fijołek i Natalia Mazur, opiekun: Bożena Fijołek, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie;
  2. miejsce - praca "Uroczy zakątek", autorki: Dominika Kwaśniewska, Klaudia Olech i Anna Wrzodak, opiekun: Ewa Gałązka, Szkoła Podstawowa nr 4 w Żyrardowie.

W kategorii prac indywidualnych szkół gimnazjalnych Żyrardowa poszczególne miejsca otrzymały:

Grand Prix - praca "Moja rodzina", autor: Ksenia Gąsiorowska, opiekun: Jadwiga Bartoszewska, PG 1 w Żyrardowie;

  1. miejsce - praca "Mój dom rodzinny, dzieje mojej rodziny", autor: Anna Zielkiewicz, opiekun: Irena Dębińska, PG 1 w Żyrardowie;
  2. miejsce - praca "Historia i obiekty zabytkowe Żyrardowa, ich rewaloryzacja i rewitalizacja", autor: Kamil Stefaniak, opiekun: Renata Kaliszuk, PG 1 w Żyrardowie;
  3. miejsce - praca "Żyrardów - historia, obiekty zabytkowe, ich rewaloryzacja i rewitalizacja", autor: Adrian Suzdorf, opiekun: Hanna Bogucka, PG 2 w Żyrardowie.

W kategorii prac zbiorowych szkół gimnazjalnych Żyrardowa:

  1. miejsce - praca "Najciekawsze ścieżki krajoznawcze i turystyczne po okolicach Żyrardowa", autorki: Joanna Sentowska i Katarzyna Guzik, opiekun: Hanna Bogucka, PG 2 w Żyrardowie;
  2. miejsce - praca "Trasa do źródeł Pisi Gągoliny", autorki: Agnieszka Wir - Konas i Natalia Szczygieł, opiekun: Hanna Bogucka, PG 2 w Żyrardowie;
  3. miejsce - praca "Wydmy międzyborowskie - okolice i ich tajemnice", autorki: Aleksandra Szczepańska i Karolina Balcer, opiekun: Jadwiga Bartoszewska, PG 1 w Żyrardowie.

Pozostałe sześć prac zgłoszonych do konkursu otrzymało wyróżnienia.

Nagrody i dyplomy wręczali Starosta Powiatu Żyrardowskiego Stanisław Niewiadomski, Prezydent Miasta Żyrardowa Krzysztof Ciołkiewicz, przedstawiciel ZG PTTK Marek Boguszewski i prezes PTTK w Żyrardowie Jerzy Kwaczyński. Fundatorami nagród i sponsorami obchodów byli: Departament Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury, Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, Zarząd Główny PTTK, Wydział Promocji i Kultury Urzędu Miejskiego w Żyrardowie i Wydawnictwo "Pascal".

Wszyscy uczestnicy spotkania otrzymali ponadto okolicznościowe znaczki rajdowe, certyfikaty udziału w akcji "Na odsiecz zabytkom Żyrardowa ...", informator o działalności Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK w Żyrardowie i mapy krajoznawczo-turystyczne Okolice Żyrardowa.

XVIII Sejmik Krajoznawczy "Pałace i dworki"

W dniu 18 kwietnia br. kontynuowano obchody w ramach Mazowsza Zachodniego, zapraszając do udziału w XVIII Sejmiku Krajoznawczym "Pałace i dworki, których nie znacie" młodzież ze szkół ponadgimnazjalnych regionu Mazowsza Zachodniego. W sejmiku uczestniczyła 198-osobowa grupa młodzieży szkolnej z Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie, z liceum ogólnokształcącego w Sochaczewie, z liceum ogólnokształcącego w Mszczonowie, z liceum ogólnokształcącego w Puszczy Mariańskiej, z Liceum Ogólnokształcącego nr 28 w Pruszkowie, z Liceum Ogólnokształcącego nr 53 w Pruszkowie, z Liceum Ogólnokształcącego w Piastowie, z Liceum Ogólnokształcącego w Milanówku, z Liceum Ogólnokształcącego w Grodzisku Mazowieckim i z Liceum Ogólnokształcącego w Brwinowie. Odbyli oni całodniową przejażdżkę po Mazowszu Zachodnim na trasach: Żyrardów - Sokule - Guzów - Szymanów - Kaski - Teresin - Kożuszki - Żelazowa Wola - Chodaków - Brochów - Tułowice - Sochaczew - Żyrardów (trasa nr 1), Żyrardów - Chylice - Grodzisk Mazowiecki - Pass - Leszno - Kampinos - Łazy - Żelazowa Wola - Chodaków - Brochów - Tułowice - Sochaczew - Żyrardów (trasa nr 2), Pruszków - Pęcice - Reguły - Ożarów Mazowiecki - Pilaszków - Zaborów - Leszno - Kampinos - Łazy - Żelazowa Wola - Chodaków - Brochów - Tułowice - Sochaczew - Pruszków (trasa nr 3) i Sochaczew - Kuznocin - Złota - Kiernozia - Sanniki - Giżyce - Ruszki - Gawłów - Kąty - Żelazowa Wola - Chodaków - Brochów - Tułowice - Sochaczew (trasa nr 4).

Zwiedzono zabytkowe pałace i dworki na trasie przejazdu.

Wyniki XX Konkursu Krajoznawczego "Poznajemy Ojcowiznę" - szkoły ponadgimnazjalne Mazowsza Zachodniego oraz konkursu "Co wiem o Mazowszu"

Na zakończenie objazdu, w Sochaczewie, dokonano podsumowania XX Konkursu Krajoznawczego "Poznajemy Ojcowiznę" w kategorii szkół ponadgimnazjalnych Mazowsza Zachodniego oraz przeprowadzono konkurs wiedzy "Co wiem o Mazowszu".

W kategorii szkół ponadgimnazjalnych Mazowsza Zachodniego do konkursu zgłoszono 53 prace z 16. placówek szkolnych, wykonane przez 232. uczniów pod opieką 29. nauczycieli i rodziców uczniów. Wyniki konkursu ogłosił przewodniczący jury - prezes PTTK w Żyrardowie Jerzy Kwaczyński.

W kategorii prac indywidualnych szkół ponadgimnazjalnych kolejność była następująca:

  1. miejsce - praca "Historia dworku Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli", autor: Marek Jurczewski, opiekun: Bogdan Kaczmarek, Liceum Ogólnokształcące w Łowiczu;
  2. miejsce - praca "Z biegiem Pisi Tucznej", autor: Damian Faliński, opiekun: Marek Faliński, Zespół Szkół nr 1 w Żyrardowie;
  3. miejsce - praca "Moje wspomnienia z wędrówek z dziadkiem po Mazowszu", autorka: Dorota Sulik, opiekun: Krystyna Olczak, Liceum Ogólnokształcące w Milanówku.

Pozostałe 36 prac otrzymało wyróżnienia.

W kategorii prac zbiorowych kolejne miejsca zdobyli:

  1. miejsce - praca "Sochaczew", autorzy: Beata Dałek, Marek Dałek, opiekun: Roman Dałek, Liceum Ogólnokształcące w Sochaczewie;
  2. miejsce - praca "Nasze turystyczne fascynacje", Ewa Pilarczyk, Adrian Pilarczyk, opiekun: Jerzy Pilarczyk, SKKT "Wędrusie" Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie;
  3. miejsce - praca "Do źródeł rzeki Utraty", autorzy: Andrzej Kantorski, Marek Kantorski, opiekun: Marek Jurczak SKKT "Wędrusie" Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie.

Pozostałe 9 prac otrzymało wyróżnienia.

W części pisemnej konkursu (test) uczestniczyło 20 uczniów, po dwóch z każdej szkoły. Do finału zakwalifikowano sześć najlepszych osób. W finale konkursu zwyciężył Damian Felczak z SKKT PTTK "Wędrusie" Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie, wyprzedzając Piotra Niwińskiego z SKKT PTTK Liceum Ogólnokształcącego w Brwinowie, Dorotę Kubiak z Liceum Ogólnokształcacego w Milanówku, Grażynę Karolak z Liceum Ogólnokształcącego w Piastowie, Bożenę Galant z Liceum Ogólnokształcącego w Grodzisku Mazowieckim i Sylwię Wesołowską z SKKT PTTK "Wędrusie" Zespołu Szkół nr 1 w Żyrardowie.

Na zakończenie spotkania wręczono nagrody laureatom XX Konkursu Krajoznawczego "Poznajemy Ojcowiznę", laureatom konkursu wiedzy "Co wiem o Mazowszu" i wszystkim uczestnikom indywidualnym oraz zespołowym, którzy udokumentowali swoją działalność na rzecz społecznej opieki nad zabytkami na terenie Mazowsza.

Nagrody, ufundowane przez Departament Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury, Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie, Zarząd Główny PTTK, Wydawnictwo "Pascal", mBank w Warszawie, Biuro Turystyki ZNP "Logostour" w Warszawie oraz oddziały PTTK i PTSM w Żyrardowie, wręczali: prezes PTTK w Żyrardowie Jerzy Kwaczyński i przedstawicielka Biura Turystyki ZNP "Logostour" w Warszawie Grażyna Kulis. Biuro Turystyki ZNP "Logostour" w Warszawie zapewniło w czasie sejmiku przejazdy firmowymi autokarami po najniższej możliwej cenie i ufundowało dla wszystkich opiekunów SKKT uczestniczących w sejmiku darmowy przejazd w wycieczce na trasie: "Austria - Włochy - San Marino", która zaplanowana jest na przełomie kwietnia i maja br.

zdjecie

Wszyscy uczestnicy sejmiku krajoznawczego po Mazowszu Zachodnim oprócz nagród i dyplomów otrzymali ponadto pamiątkowe znaczki, okolicznościowe certyfikaty potwierdzające udział w akcji "Na odsiecz zabytkom Mazowsza ...", mapy krajoznawczo-turystyczne Okolice Żyrardowa, wydawnictwa i plakaty promocyjne Unii Europejskiej, Informator PTSM 2004, folder Klubu Globtrotera PTTK w Żyrardowie, informator o działalności Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK w Żyrardowie, najnowszy folder Biura Turystyki ZNP "Logostour" w Warszawie oraz zaproszenia na XI Polskie Spotkania Europejskie organizowane przez Polską Fundację im. Roberta Schumana w Warszawie na placu Zamkowym w Warszawie w dniu 8 maja br.

Opracował Jerzy Kwaczyński

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT