PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
2 (15)/2004
ISSN 1642-0853

Złoty jubileusz Komisji Krajoznawczej ZG PTTK

W grudniu 1950 r. spełniły się pochodzące sprzed dwudziestu lat projekty Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego: nastąpiło ich połączenie w Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK), do którego doszło jeszcze kilka innych mniejszych. Krajoznawstwo zostało wtedy przyjęte jako zasadnicza platforma programowa dla wszelkich działań tej nowej organizacji, acz kontynuującej tradycje PTT (założonego w 1873 r.) i PTK (1906 r.). Wyraziło się to, między innymi, w zaleceniu wprowadzenia obowiązku zwiedzania ciekawych obiektów przy zdobywaniu wszystkich odznak turystycznych. Krajoznawstwo, uprawiane w PTTK, polega na łączeniu poznawania kraju z kształtowaniem postaw patriotycznych na drodze turystycznej.

Już wkrótce po zjednoczeniu utworzona została Komisja Krajoznawcza Zarządu Głównego, ale jej plany działania nie zostały zaakceptowane przez władze Towarzystwa. Jej praca nie rozwinęła się. W kwietniu 1954 r. powołano nową komisję, która rozpoczęła swoją działalność, ale trwała ona krótko. Najprawdopodobniej przyczyną stały się sprawy ideologiczne: członkami komisji byli działacze o doświadczeniu sprzed drugiej wojny światowej, ówczesna rzeczywistość polityczna zaś to był głęboki stalinizm. Dopiero więc w ramach tzw. odwilży marcowej (załamanie się bezwzględnego reżimu politycznego) w styczniu 1956 r. odnowiono skład komisji, co wpłynęło na ujawnienie wysokiej aktywności, trwającej do chwili obecnej.

Reaktywowana komisja liczyła 34 członków, w następnych latach było ich poniżej 30, do 1991 r. zaś - 15. Przewinęło się przez nią 140 działaczy ze wszystkich stron Polski, częstokroć znajdowali się wśród nich prominenci nauki i krajoznawstwa. Najdłuższy staż posiada ks. dr Jerzy Pawlik - od 1965 r. (od 2002 r. - Członek Honorowy Komisji), i K. R. Mazurski - od 1977 r. Jako jedna z najważniejszych w Towarzystwie, Komisja Krajoznawcza jest wybierana na czteroletnie kadencje podczas ogólnokrajowych narad aktywu krajoznawczego - delegatów środowisk krajoznawczych poszczególnych oddziałów PTTK.

Zakres i dokonania Komisji są bardzo rozległe. Ich bliższą prezentację zawiera książka Komisja Krajoznawcza ZG PTTK w 50-leciu Towarzystwa (Wrocław 2000), następna, obszerniejsza ukaże się wkrótce na złoty jubileusz. Do najważniejszych osiągnięć należy rozpoczęcie i kontynuowanie inwentaryzacji krajoznawczej Polski - spis z natury wszystkich walorów i obiektów krajoznawczych w układzie gminnym, następnie - założenie w 1968 r. i wspomaganie regionalnych pracowni krajoznawczych, podjęcie kontynuacji kongresów krajoznawstwa polskiego od 1970 r. i współorganizacja ich w odstępach dziesięcioletnich. Jako efekt tych spotkań, stojących na bardzo wysokim poziomie merytorycznym i angażujących wielu luminarzy nauki polskiej, można wymienić między innymi coroczną organizację od 1971 r. centralnych zlotów krajoznawczych oraz ustanowienie funkcji instruktora krajoznawstwa i współpraca z mianowanymi osobami (około 1300).

Przez kilka kadencji Komisji tworzyła ona zręby "Ogólnopolskich Programów Krajoznawczych Turystyki", które znajdowały odbicie w działalności także innych organizacji i instytucji. Ustanowiono Odznakę Krajoznawczą Polski, a na jej podstawie - coraz popularniejszy Kanon Krajoznawczy Polski, w którym opisane są najistotniejsze obiekty w poszczególnych regionach. Daje on tym samym podstawę do rzetelnego i wszechstronnego poznania Polski. Drugie wydanie jest już w przygotowaniu. Komisja zorganizowała kilkadziesiąt spotkań merytorycznych: metodycznych i regionalistycznych, w dużej mierze w związku z przygotowaniami do wspomnianych kongresów.

Ważnym nurtem była popularyzacja dobrej piosenki turystycznej i kolekcjonerstwa, przez które również można poznawać miejscowości i regiony, wzbogacać wiedzę o kraju i sztuce. Komisja publikuje dla kolekcjonerów specjalny biuletyn. Organizowane są dla nich wystawy i sesje.

Do dużych osiągnięć należy zaliczyć Kampanię "Polska Naszych Dni", która miała za zadanie zwrócić uwagę krajoznawcom na współczesność oraz aktualne problemy i zmiany zachodzące w kraju. Została ona przeprowadzona w latach 1976-1979. Tylko do Centralnej Biblioteki PTTK trafiło 8 838 prac, setki zaś innych znalazły się w regionalnych pracowniach krajoznawczych; wiele prac zostało następnie opublikowanych w różnych czasopismach. W Kampanii wzięło udział ponad 500 000 uczestników, w tym bardzo dużo młodzieży szkolnej. Dla niej to zainicjowano olimpiady krajoznawcze, na szczeblu krajowym jako ogólnopolskie turnieje krajoznawczo-turystyczne, od kilku lat organizowany jest konkurs "Poznajemy Ojcowiznę".

Komisja zainicjowała w 1974 r. ogólnopolskie obchody Światowego Dnia Turystyki, wydanie Słownika geograficzno-krajoznawczego Polski i wielu innych publikacji. Przy współudziale Komisji zaistniały specjalistyczne spotkania pod nazwą "Forum Publicystów Krajoznawczych" i Ogólnopolski Przegląd Książki Krajoznawczo-Turystycznej (obecnie w ramach Tour Salonu - imprezy Międzynarodowych Targów Poznańskich).

Nie tylko sama Polska znajduje się w kręgu zainteresowań Komisji: to także zagraniczne polonika i Polacy żyjący za granicą. Ma to odbicie w study tours, organizowanych co pewien czas. Zorganizowano już wyjazdy do Polaków na Bukowinie i Łotwie, poznawano i popularyzowano polonika we Włoszech, na Węgrzech, w Grecji i na Łużycach. Istotne też jest zagadnienie kształtowania i utrzymywania tożsamości narodowej w kontekście sąsiadów Polski i budowania jedności europejskiej.

Przy tak bogatym dorobku społecznej pracy Komisji Krajoznawczej trzeba zaznaczyć, iż jest to tylko niewielki fragment pracy krajoznawczej całego Towarzystwa. Prowadzą ją też inne komisje specjalistyczne, jak: Komisja Ochrony Przyrody, Komisja Opieki nad Zabytkami i Komisja Fotografii Krajoznawczej. Krajoznawstwo obecne jest ponadto w innych komisjach Zarządu Głównego PTTK oraz w oddziałach, rozsianych po całej Polsce. Zostanie to w części ukazane na specjalnej sesji, którą Komisja Krajoznawcza ZG PTTK organizuje w dniach 19-21 listopada 2004 r. w Warszawie.

Krzysztof R. Mazurski

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT