PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
1 (14)/2004
ISSN 1642-0853

Oddział Poznański PTTK w naszym 90-leciu


Czas, jaki upłynął od powstania w końcowej dekadzie wieku XIX pierwszego ogniwa zorganizowanej turystyki na ziemi polskiej, to czas wielkiej pracy organicznej na rzecz polskiego społeczeństwa niezależnie od uwarunkowań politycznych i ekonomicznych. Działacze podejmujący wyzwanie byli i są oddani idei, zachowania wszystkiego, co jest naszym dorobkiem, co jest narodowe, swojskie i stanowi o naszej kulturze.

Czas dzisiejszy, to czas w jakim się spotykamy, jest momentem podsumowań, przemyśleń i podziękowań za pracę w przeszłości i życzeń, by kolejne lata naszego działania były lepsze, wolne od codziennych trosk i przeszkód.

Rok 200 uświadomił nam upływ czasu. Kończył się XX wiek, a my wraz z tym "czasem" staliśmy się obywatelami Polski wieku XXI, w nowych uwarunkowaniach politycznych i ekonomicznych. Przełom wieków skłania do refleksji, w jakim miejscu jesteśmy i czy nasze idee należy przewartościować. Wchodzimy przecież w wiek XXI, wiek postępu technologicznego, rozwoju elektroniki i jak się wydaje nowych potrzeb społecznych. Okazuje się, że Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze doskonale wpisuje się w zapotrzebowanie społeczne. Jesteśmy nadal postrzegani jako organizacja krzewiąca te wartości, które w odbiorze społecznym są wartościami nieprzemijającymi. Nowe, jakie niesie przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, czyni nas wielce użytecznymi.

Mamy prawo tak powiedzieć, gdyż ponad pół wieku działamy w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym, które uczy oraz wychowuje nowe pokolenia dzieci i młodzieży w przywiązaniu do swojej małej ojczyzny, a także uczy kochać swój kraj, który mamy jeden. Idee głoszone przez założycieli Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, zakładające poznanie kraju we wszystkich jego aspektach, są hasłem rozwijanym twórczo przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze powstałe w 1950 r. z dwóch oddzielnych towarzystw: Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.

Oba te Towarzystwa działały na rzecz ratowania substancji narodowej i świadomości narodowej społeczeństwa rozdartego wśród trzech zaborców. Znamienne jest to, że w obu Towarzystwach notujemy obecność znakomitych przedstawicieli naszego regionu.

Zorganizowany ruch turystyczny w Polsce liczy sobie 130 lat, z czego w naszym regionie tradycje sięgają pierwszej dekady wieku XX. Wtedy to powstało na Jeżycach Towarzystwo Wycieczkowe, które było wprawdzie nieliczne i działało zaledwie trzy lata, lecz jego członkowie po zakończeniu I wojny światowej podjęli działanie w szeregach powstałego w Poznaniu Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Jednym z ostatnich był Ludwik Iczakowski, który był wierny społecznej pasji do ostatnich dni swego długiego życia. Sytuacja zmieniła się z chwilą powołania Towarzystwa Krajoznawczego w Poznaniu 17 czerwca 1913 r. Jego założycielami byli znani społecznicy, mający za sobą osiągnięcia na polu krajoznawstwa i turystyki - Bernard Chrzanowski, znany w kraju publicysta i pionier turystyki polskiej na Wybrzeżu Kaszubskim, Cyryl Ratajski jako ruchliwy i przedsiębiorczy organizator, założyciel Polskiego Towarzystwa Turystycznego "Beskid" w Cieszynie. Z jego inicjatywy zbudowano w Beskidzie Śląskim na Zaolziu na Ropiczce pierwsze polskie schronisko. Następne wybudowano w roku 1925 w Pucku dla Oddziału PTK w Poznaniu.Tam też miano ulokować Muzeum Wybrzeża. Wielką troską ówczesnych władz była praca z młodzieżą szkolnych kół krajoznawczych.

W latach wielkich wydarzeń kulturalnych i gospodarczych Oddział Poznański PTK uczestniczył w obsłudze ruchu turystycznego podczas Powszechnej Wystawy Krajowej, a następnie wystawy Komunikacji i Turystyki w roku 1930. Współpracował też przy organizacji Kongresu Krajoznawczego w 1929 r., który odbył się w Poznaniu. Rozwinięto wielką akcję odczytową, która obejmowała różnorodną tematykę, a frekwencja była zapewniona z racji osobowości lektorów, rekrutujących się z grona naukowców, duchownych i działaczy kulturalnych.

Odrodzenie zniszczonej organizacji turystycznej i krajoznawczej nastąpiło po wojennym kataklizmie już w listopadzie 1945 r. Inicjatorem tego odrodzenia był dawny działacz PTK Franciszek Jaśkowiak. Wtedy wznowiono tradycję ruchu wycieczkowego, a szczególnie zaznajamianie się z historią miasta Poznań i jego ocalałymi zabytkami. Na wycieczki oprowadzane przez znanych przewodników przychodziło jednorazowo do 300 osób. Byli spragnieni wiedzy i polskiego słowa głoszonego publicznie o ukochanym mieście.

Połączenie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego dokonało się w Warszawie 17 lutego 1950 r., a w Poznaniu 18 marca 1951 r. Tego bowiem dnia w poznańskiej Palmiarni organizacyjny Zjazd Delegatów Okręgu Poznańskiego, na którym dwa dotychczas obok siebie działające Towarzystwa połączyły się w jedną organizację - Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Zjazd miał charakter uroczysty i odbył się przy udziale licznie zgromadzonych działaczy turystycznych. Zachowana fotografia uczestników wykonana przed Palmiarnią wskazuje na uczestnictwo ponad 100 osób. Na zjeździe uznano dotychczasową działalność PTK i PTT jako niewątpliwie zasłużoną, ale nie odpowiadającą nadchodzącym wyzwaniom.

Nowy statut precyzował cele Towarzystwa: rozbudzanie umiłowania ojczystego kraju, rozwijanie turystyki i krajoznawstwa we wszystkich dostępnych formach, zaznajamianie społeczeństwa z przyrodą, historią i wszechstronnym dorobkiem narodu. Zakładano też propagowanie ochrony przyrody, krajobrazu i zabytków kultury. W skład pierwszych władz Towarzystwa weszli przedstawiciele obu stowarzyszonych organizacji.

W życiu Towarzystwa dokonał się przełom i rozpoczął nowy, bujny i wszechstronny jego rozwój, którego do dziś jesteśmy czynnymi uczestnikami. W przemianach tych i dokonaniach niebagatelny udział miał Oddział Poznański. Lata te charakteryzowały się poszukiwaniem skutecznych form i metod pracy, były to lata pełne organizacyjnego fermentu. Niezwykła była ruchliwość i ekspansywność oddziału, pomysłowość kierownictwa i działaczy. Ich inspiratorskie działania przyczyniały się do powstania nowych pomysłów, które były realizowane z zapałem i oddaniem. Gwoli sprawiedliwości należy dodać, że były pomysły nietrafne, śmieszne, a czasem szkodliwe.

Oddział działał wyjątkowo efektywnie i skutecznie, a była to aktywność spontaniczna i różnorodna. Były organizowane wycieczki, wczasy świąteczne, obozy wędrowne, odczyty, konkursy, występy artystyczne. Rozwijała się działalność artystyczna, wydawnicza, ochroniarska, propagandowa, szkoleniowa i obsługowa, którą prowadzili przewodnicy skupieni w Kole Przewodników przy Oddziale Poznańskim PTTK.

Na przełomie lat 50. i 60. Oddział liczył już około 5 tys. członków, a BORT organizował około 630 wycieczek rocznie, w których uczestniczyło około 40 000 osób.

Oddział był organem założycielskim wielu klubów turystyki kwalifikowanej, które wytrzymały próby czasu i ginęły na horyzoncie działania społecznego jak meteory. Niemniej w naszych szeregach przez dziesiątki lat działają kluby, które realizują swe zainteresowania, pozostając w strukturach Oddziału. Są to PKP "Akwanauta", PKM "Przemysław", KG "Grań", a także przez dziesiątki lat działał do przekształcenia się w samodzielny Oddział PKŻ "Wagabunda". Koła, które stanowią podstawową bazę Oddziału, liczyły wiele setek turystów, a w szczytowym momencie w 1989 r. Oddział liczył około 12 000 członków.

Pracę koordynowały w kołach komisje problemowe, które były wybierane z najbardziej doświadczonych turystów uprawiających określoną dyscyplinę turystyki kwalifikowanej.

Oddział Poznański PTTK był i jest bogaty w osobowości turystyczne i krajoznawcze, które są zdolne do efektywnych działań programowych i organizacyjnych. Właśnie dzięki tym działaczom powstały z jednostek organizacyjnych Oddziału Poznańskiego PTTK nowe jednostki o randze oddziałów. To z naszych kół powstały oddziały PTTK przy zkaładach Hipolit Cegielski Poznań, przy Zakładach Metalowych "Pomet", Zakładach Przemysłu Gumowego "Stomil", przy Zakładach Motoryzacyjnych w Antoninku "Tarpan", Oddział PTTK w Buku, Oddział Poznań Nowe Miasto.

Działania te przyniosły Poznaniowi nowe jednostki zdolne do samodzielnego kreowania turystyki i krajoznawstwa, a Towarzystwu wzrost członkostwa. Jednym z osiągnięć organizacyjnych Oddziału Poznańskiego jest trafne wybieranie składów zarządów począwszy od IX Zjazdu w roku 1970. Zrodziło to stabilność władzy i możliwość realizacji długofalowych planów programowych. Lata 1970-2003 cechowała stała uporczywa praca od podstaw, kreowana działaniami turystycznymi i krajoznawczymi. Łączono treści turystyczne z treściami kulturowymi. Nie ma turystyki i krajoznawstwa bez elementów kulturowych. Nasycone nimi imprezy nabierają konkretnych walorów poznawczych i zyskują na atrakcyjności. Wprowadzono w życie wołanie o pracę wśród młodzieży odciąganej od turystyki i krajoznawstwa przez techniczne "nowinki", a także propozycje życia na luzie. Jednym więc z kanonów, który przyświecał i nadal jest obowiązujący w działaniu oddziału, jest praca wśród młodzieży. Praca wśród młodzieży jest ułatwiona, gdy mamy do czynienia z zorganizowanymi grupami skupionymi w SKKT-PTTK, a za sojuszników nauczycieli działaczy. W 1989 r. w szeregach oddziału działało 39 kół młodzieżowych skupiających 1789 członków w szkołach podstawowych i w szkołach ponadpodstawowych.

Mimo trudnych warunków ekonomicznych obserwuje się stabilizację liczby uczestników imprez. Zmieniła się jednak geografia organizacji imprez.W latach 90. oddział był zmuszony do skierowania swoich imprez bliżej granic miasta Poznania. Przyczyną tego jest wzrost kosztów, który nabiera znaczenia dla uczestników wyjazdów poza granice miasta. Niezależnie od organizacji imprez turystyczno-krajoznawczych adresowanych do młodzieży podjęto organizację imprez cyklicznych - cotygodniowych związanych ze zwiedzaniem obiektów o charakterze zbytkownym. Tylko w latach 1996-2003 zorganizowano ponad 200 wycieczek, w których uczestniczyło 5 000 osób pod hasłem "Gdzie woda czysta, a trawa zielona". Przewodnicy kontynuują gromadne zwiedzanie własnego miasta, oprowadzając społecznie tych, którzy przyjdą w wyznaczone miejsce. To przewodnicy podjęli się obsługi grup osób niepełnosprawnych. Zorganizowali też kilka sympozjów w ramach obchodów: "200 lat Hymnu Narodowego" w 80-lecie powstania wielkopolskiego. Ogłosili konkurs pod tytułem: "Moja ulica, dzielnica, miejscowość", w wyniku czego zgromadzono niezwykle cenne prace.

Jednym z ważnych posunięć było podjęcie współpracy z organizacjami dla osób niepełnosprawnych. W kwietniu 2000 r. pierwszy raz zorganizowano Turystyczny Rajd Osób Niepełnosprawnych, przy którego organizacji brali udział studenci AWF-WTiR. Zaproponowano też organizację wycieczek w dalsze regiony na zasadzie najniższych kosztów, które w pełni pokrywają uczestnicy, lecz korzystają z opieki członków Turystyczno-Krajoznawczego Klubu "Piechur" działającego przy Oddziale Poznańskim PTTK.

Kluby skupione przy Oddziale Poznańskim oraz komisje programowe realizują statutowe zadania, organizując szkolenie z zakresu przewodnictwa, organizatorów turystyki, kandydatów na przodowników turystki górskiej, pieszej i kolarskiej, a także znakarzy szlaków nizinnych.

Jest to proces ciągły i w praktyce Oddziału Poznańskiego stosowany od momentu powstania, dbanie o kadry to jeden z głównych celów programowych.

Zmiany ekonomiczne odbiły się na stanie zorganizowania członkowskiego. W latach 1989-1999 stan członków spadał lawinowo. Od 12 000 członków w 1989 r. do 764 w 2002 r. Jest to zjawisko w Towarzystwie powszechne i nie jest domeną Oddziału Poznańskiego PTTK. Mimo ubytku członków Oddziału jego kadra w dalszym ciągu realizuje program w nie mniejszym stopniu niż przy wysokim stanie członkowskim. Wymaga to lepszej organizacji i wysokiego zaangażowania działaczy, które utrzymuje się z pożytkiem dla naszego Towarzystwa i społeczeństwa.

Marian Chudy

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT