PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
1 (14)/2004
ISSN 1642-0853

95 lał Oddziału PTK - PTTK w Siedlcach (1908-2003)


W prawdzie fakta stanowią dzieje narodu, ale bez osób, bez nazwisk dzieje te nie są podobne - to słowa W. Bartoszewicza towarzyszące uroczystościom, związanym z jubileuszem 95-lecia siedleckiego Oddziału PTK-PTTK.

Uroczystości jubileuszowe odbyły się w dniach 22-23 listopada 2003 r. w Siedlcach. W hołdzie założycielom siedleckiego Oddziału Towarzystwa Zarząd Oddziału PTTK "Podlasie" w Siedlcach ufundował pamiątkową tablicę w kościele pw. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych w Warszawie, która poświęcona została 22 listopada 2003 r. Natomiast w drugim dniu obchodów oprócz zwiedzania Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach oraz wystawy pt. "95-lecie siedleckiego Oddziału PTTK" w siedleckim Muzeum Regionalnym, ilustrującej działalność siedleckiego Oddziału Towarzystwa, prezes Oddziału, Anna Kirch-ner, wręczyła odznaczenia, medale oraz dyplomy zasłużonym oraz wyróżniającym się działaczom Towarzystwa. W dalszej części uroczystości wiceprezes Zarządu Głównego PTTK, Franciszek Midura, przedstawił zagadnienie ochrony dziedzictwa narodowego w tradycji PTK, Cezary Ostas (przewodnik PTTK oddział Siedlce) zobrazował zaś krajobraz kulturowy ziemi siedleckiej. Uroczystości zakończono wspólną biesiadą, połączoną z występem zespołów artystycznych "Chodowiacy" oraz "Przesmyczanki".

To właśnie 22 listopada 1908 r. odbyło się w Siedlcach pierwsze Ogólne Zebranie Członków Oddziału PTK. Natomiast 22 marca 1908 r. miało miejsce pierwsze organizacyjne zebranie, na którym w obecności 13 osób wybrano Zarząd Tymczasowy Towarzystwa (prezesem został Jarosław Chełmiński), oddział zaś ostatecznie zalegalizowano w maju tegoż roku. Pierwszym prezesem Zarządu Oddziału PTK w Siedlcach został ks. Józef del Campo Scipio, główny inicjator i budowniczy siedleckiego kościoła katedralnego.

W początkach swego istnienia siedlecki Oddział PTK stawiał sobie za cel nadrzędny rozbudzać samowiedzę narodową przez zaznajamianie się ze wszystkiem, co dotyczy kraju jego historii, pamiątek, flory i fauny, archeologii i etnografii, przemysłu i handlu, zbadać go pod wzglądem naukowym. Strukturę organizacyjną tworzyły wówczas sekcje: popularyzowania wiadomości krajoznawczych, wycieczkowa, fotograficzna, ochrony osobliwości przyrody i dzieł sztuki, wydawnicza, wokół których skupiała się działalność członków.

Utworzenie Muzeum Ziemi Podlaskiej

Należy zaznaczyć, że dużym osiągnięciem Oddziału było założenie w 1909 r. Muzeum Ziemi Podlaskiej z myślą o gromadzeniu i ochronie eksponatów, będących świadectwem narodowej tożsamości i przeszłości Podlasia. Inną formę działalności Oddziału stanowiła organizacja wycieczek krajoznawczych dla młodzieży szkolnej.Warto podkreślić, że niezamożną młodzież wspomagano finansowo, przyznając jej zapomogi wycieczkowe. Istotne miejsce zajmowała także popularyzacja poszczególnych zakątków kraju. Służyły temu liczne odczyty i pogadanki o tematyce regionalnej, nierzadko kończące się ożywionymi dyskusjami.

Organizacja balu krajoznawczego

Znamienny jest fakt, że w "Kronice Krajoznawczej" rocznika "Ziemia" z 1911 r. odnotowano organizację oryginalnego balu krajoznawczego, z prezentacją strojów ludowych z całego kraju oraz toalet z dekkich samodziałów*, w których wyrobie włościanki nasze - jak pisano - dojść miały do takiej doskonałości, że wyrabiają materiały dorównujące delikatnością materiałom używanym na stroje balowe.

Osłabienie działalności Oddziału PTTK

W latach 1912-1914 rozwój Towarzystwa utrudniał brak funduszów oraz osób, oddających się z zamiłowaniem krajoznawstwu. Toteż siedlecki Oddział PTK nie mógł poszczycić się dużym wzrostem szeregów członkowskich. Według stanu na dzień 1 stycznia 1911 r. Towarzystwo liczyło 75 osób, 8 marca 1913 r. zaś już tylko 65. Jednakże bierność wobec poczynań PTK cechowała nie tylko ludność guberni siedleckiej. Wobec zaistniałej sytuacji, jak pisano na łamach "Ziemi", Zarząd Główny postanowił delegować swych członków (...) dla zbadania istotnych przyczyn takiej słabej działalności. Oddział Towarzystwa w Siedlcach wizytowali w dniu 27 grudnia 1912 r. prezes ZG K. Kulwieć oraz K. Rakowski. W dyskusji nad sposobami ożywienia działalności oddziału zdecydowano położyć główny nacisk na gromadzenie zbiorów dla muzeum podlaskiego.

I wojna światowa zamknęła pewien rozdział działalności Oddziału PTK w Siedlcach. Co więcej, miała ona wpływ na przerwę w jego działalności przez blisko dziesięć lat, bowiem Towarzystwo reaktywowano w Siedlcach dopiero w 1927 r.

Szerzenie idei krajoznawstwa

Warto podkreślić, że przerwa w działalności organizacyjnej nie oznaczała zaniechania wszelkich inicjatyw krajoznawczych, bowiem w latach dwudziestych działacze Towarzystwa odegrali znaczącą rolę w szerzeniu wiedzy krajoznawczej, zwłaszcza wśród młodzieży szkolnej. Byli to przeważnie nauczyciele siedleckich szkół średnich, którzy poprzez organizację szkolnych kół zainteresowań rozbudzali wśród młodzieży zamiłowanie do poznawania przeszłości, tradycji i zabytków najbliższej okolicy i kraju. W Państwowym Gimnazjum im. H. Żółkiewskiego Koło Przyrodników powstało w maju 1921 r. z inicjatywy prof. lipskiego i W. Krzemieniewskiego. Głównym celem działalności tegoż koła było poznanie i umiłowanie ojczystego kraju oraz najbliższej okolicy. Służyły temu wycieczki organizowane w interesujące pod względem faunistycznym i florystycznym okolice miasta. Spośród 19 wycieczek najbardziej obfitą pod względem zebranych okazów okazała się wyprawa do lasów jagodzińskich koło Siedlec. Zebrany wówczas materiał posłużył do urządzenia w szkole wystawy przyrodniczej. Założycielem innego koła - historycznego - we wspomnianym gimnazjum był Tadeusz Moniewski, pierwszy kierownik Muzeum Ziemi Podlaskiej im. M. Asłanowicza w Siedlcach, niestrudzony pedagog i krajoznawca. Koło Historyków miało na celu rozbudzenie zamiłowania do badań historycznych, związanych z regionem.

Wyznaczniki działalności Towarzystwa

Spopularyzowanie ruchu turystycznego na Podlasiu oraz doprowadzenie do pełnego rozkwitu Muzeum Ziemi Podlaskiej im. M. Asłanowicza w Siedlcach - to główne zadania siedleckiego Oddziału PTK, reaktywowanego w lutym 1927 r. Działalność członków Towarzystwa wokół funkcjonowania siedleckiej placówki muzealnej była znacząca.W ciągu półtorarocznej działalności zgromadzono około ośmiuset pamiątek i zabytków podlaskich. Zebrano także kilka tysięcy złotych na prace związane z badaniem regionu podlaskiego. Opublikowano również, głównie na łamach miejscowych czasopism, wiele nieznanych dokumentów dotyczących przeszłości Siedlec. Duże zainteresowanie wśród siedlczan wywołał pierwszy wydany w języku polskim przewodnik po Siedlcach i powiecie autorstwa Tadeusza Moniewskiego.

Koła młodzieży szkolnej PTTK

Osobną formę działalności oddziału stanowiły wówczas koła młodzieży szkolnej PTK, działające przy siedleckich gimnazjach. Pod koniec 1928 r. w gimnazjum im. H. Żółkiewskiego powstało "Koło przyjaciół Muzeum Ziemi Podlaskiej im. M. Asłanowicza". Założyciel koła, T. Moniewski, skupił główną uwagę młodzieży wokół działalności placówki muzealnej oraz poznawania przeszłości i tradycji regionu. Z jego relacji, opublikowanej na łamach "Gazety Podlaskiej" z 1930 r. wynika, że koło do obecnej chwili (5 czerwca 1930 r.) wykonało około 150 rysunków dla muzeum, zebrało około 150 pamiątek podlaskich, urządziło wycieczkę do Drohiczyna nad Bugiem, wykonało "Encyklopedię wiadomości o miastach podlaskich". Obecnie zaś przygotowuje tablicę fotografii zabytków budownictwa siedleckiego do muzeum i komisji kół Towarzystwa Krajoznawczego, opracowuje kapliczki podlaskie [...], zbiera materiały do pracy "Podlasie w dziejach walk o niepodległość", która będzie wydana przez Muzeum Ziemi Podlaskiej.

Drugie z kół krajoznawczych działało w tymże gimnazjum od początku 1930 r. pod kierunkiem Józefa Mikulskiego - wybitnego krajoznawcy, człowieka o nieprzeciętnej osobowości i wszechstronnych zainteresowaniach. Mikulski prowadził także koło krajoznawcze w siedleckim gimnazjum im. B.Prusa. W ramach prac tych kół organizował wycieczki w celu lepszego poznania najbliższego regionu, jego przeszłości, krzewienia wśród młodzieży zamiłowania do krajoznawstwa i turystyki. Młodzież z kół towarzyszyła mu często w pracach wykopaliskowych, prowadzonych w bliższych i dalszych okolicach Siedlec.Wspólnym wysiłkiem dokonywano czynności wykopaliskowych, a odkryte znaleziska, liczne okazy geologiczne i archeologiczno-historyczne służyły jako pomoce naukowe do nauczania historii i geografii w siedleckich gimnazjach.

Często prace archeologiczne łączyły się z poznawaniem terenów najbliższej okolicy. Pamiętam, jak po zakończonych wykopaliskach cała nasza grupa młodzieży z Seminarium z Siennicy i z koła krajoznawczego z Siedlec z naszymi profesorami zorganizowała dwudniową pieszą wycieczką brzegiem rzeki Świder aż do jej ujścia do Wisły. Były to dla nas wspaniałe lekcje geografii i historii tego regionu i znajomości folkloru kolbielsko-siennickiego - wspomina Wacław Pieńkowski, uczestnik jednej z wypraw.

Na temat działalności siedleckiego oddziału Towarzystwa przed wybuchem II wojny światowej zachowało się niewiele informacji.Wiadomo, że w 1937 r.wygłoszono odczyt w 106. rocznicę bitwy pod Iganiami. Na podkreślenie zasługiwała w tym czasie działalność wydawnicza - Towarzystwo posiadało 9 wydawnictw własnych.

Wybuch II wojny światowej przerwał, po raz kolejny, działalność Oddziału PTK w Siedlcach.

Działalność prekursorów krajoznawstwa i turystyki w Siedlcach przyczyniła się w dużej mierze do utrwalenia patriotyzmu lokalnej społeczności, który pomógł w przetrwaniu mroków lat okupacji i utrzymaniu narodowej odrębności.

Beata Kozaczyńska

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT