PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
1 (14)/2004
ISSN 1642-0853

Członkowie Honorowi PTTK


Polskie Towarzystwo Tatrzańskie powstało w drugiej połowie wieku XIX z inspiracji ludzi zamożnych, świadomych konieczności chronienia substancji narodowej, a szczególnie tak pięknego zakątka Polski, jak Tatry. Tam też rozwijała się myśl konieczności walki z zakusami przejęcia tego obszaru przez obce państwo. Wybiegając myślą w przyszłość, czynili wszystko, by ich dzieło przetrwało wszystkie burze dziejowe. Na przestrzeni XIX i XX w. zmieniały się warunki ekonomiczno-polityczne, lecz myśl ochrony dobra narodowego nie wygasła. Zmieniały się pokolenia, zmieniały się stosunki gospodarcze, powstawały nowe zawody, a co za tym idzie, zmieniali się kontynuatorzy idei szerzenia wiedzy krajoznawczej. Wypadali z działania potomkowie założycieli, którzy dla narodu polskiego uchronili dobro najwyższe - pamięć narodową, służącą do dziś nowym pokoleniom.

Polskie Towarzystwo Krajoznawcze odegrało w czasach swego powstania i działania wielką rolę w kształtowaniu zorganizowanej turystyki i krajoznawstwa na ziemiach polskich. Jego roli nie da się ograniczyć do oficjalnie głoszonych haseł rozwijania turystyki i krajoznawstwa. Oba wspomniane Towarzystwa, rozwijając swe idee, stały się organizacjami typu społeczno-kulturalnego, oddziaływującymi na społeczeństwo poprzez kordony podzielonej Polski. To dzięki nim Polacy tworzyli we wszystkich zaborach nowe ogniwa obu organizacji, które wpływały na utrwalanie się przywiązania do ojcowizny, ukochania ziemi i przywiązania do niej .W momencie fuzji obu Towarzystw w Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, ono właśnie przyjęło idee głoszone i praktykowane w działaniu. Z pełną świadomością PTTK przechowuje historię, a także rozwija myśli poprzedników, by kolejne pokolenia miały możliwość poznania poprzez wzorce nie tylko minione czasy, lecz wartości powstające na co dzień.

Wartość przejętą przez PTTK stanowi pamięć o ludziach i tworzonych przez nich nieprzemijających wartościach materialnych i duchowych. Jest nią wzorem poprzedników honorowanie zasłużonych działaczy tytułem Członka Honorowego.

Taką praktykę zapoczątkowało Towarzystwo Tatrzańskie, kiedy swych zasłużonych działaczy obdarzało tytułem Członka Honorowego, przyznając ten tytuł jednemu z najbardziej zasłużonych - Kazimierzowi Kantakowi z Wielkopolski (1).

Największym propagatorem tej idei był niewątpliwie Kazimierz Kantak, który nie tylko werbował w szeregi Towarzystwa, ale niezwykle skutecznie i energicznie zabiegał o finanse, dzięki czemu Towarzystwo mogło wybudować Dworzec Tatrzański, a także podjąć inne inwestycje. Kantak był niewątpliwie pierwszy, który przeniósł ideę TT do Wielkopolski. Jest obszerna lista innych, którzy z ramienia Towarzystwa Tatrzańskiego byli delegatami w powiatach Wielkopolski. Należeli do nich: Franciszek Chełkowski w Starogrodzie na powiaty krotoszyński i koźmiński; dr Julian Chetmicki w Żydowie na powiaty gnieźnieński i witkowski;ks. Bolesław Antoniewicz w Bujnie na powiat śremski; Brzeski w Krotoszynie (p. Barcin) na powiat szubiński i bydgoski; ks. Gabryel Franciszek w Zabartowie na powiaty wyrzycki, czarnkowski, wieleński i chodzieski; Kornelia Grabska w Poznaniu (ul. Piekarska nr 19) na powiat poznański; Józef Grabski w Skotnikach Królewskich (p. Papros) na powiaty inowrocławski i strzelnieński; ks. Jan Janas w Stawie (p. Strzałkowe) na powiaty wrzesiński i średzki; Leon Karłowski w Grąbkowie (p. Dłoń) na powiat gostyński i rawicki; Zygmunt Kurnatowski w Przysiece (p. Kościan) na powiat kościański i śmigielski; Wincenty Niemojowski w Jedlcu (p. Pleszew) na powiat pleszewski i jarocińskijantaWładysław Półczyński w Redgoszczu (p. Łekno) na powiat wągrowiecki; Stanisław Ponikiewskiw Brylewie(p.Kossowo)napowiatwschowskii leszczyński; Henryk Skarzyński w Miedzianowie (p. Skalmierzyce) na powiat odolanowski i ostrowski; ks. Karol Weiss w Mikorzynie (p. Domanin) na powiat ostrzeszowski i kępiński; ks. Tertulian Wilczewski w Szamotułach na powiat szamotulski; Henryk Zabłocki w Dąbrowie (p. Ludomy) na powiat obornicki.

Jednym z pierwszych, którzy uzyskali tytuł Członka Honorowego Towarzystwa Tatrzańskiego był Wincenty Arnese (2), Włoch z pochodzenia, obywatel ziemski w Wielkopolsce ("Znad Warty" nr 7 s, 44-46). Otrzymał ten tytuł 30 maja 1875 r., a więc zaledwie w trzy lata od powstania Towarzystwa Tatrzańskiego. Położył zasługi w propagowaniu idei TT za granicami Polski, a także brał udział w opozycji do poprzedniego zarządu. Dla nas Wielkopolan ten fakt jest zadziwiający, gdyż jest to postać w zasadzie nieznana, nie tylko w piśmiennictwie górskim, ale i w biograficznym.

Drugim kolejnym Członkiem Honorowym Towarzystwa Tatrzańskiego 5 maja 1878 r. został Kazimierz Kantak. Postać ta kojarzyła się nieodmiennie działaczom z początkami TT na ziemi wielkopolskiej, co niewątpliwie utrwalone zostało przez popularyzację jego dokonań. Warto wspomnieć, że na 110. rocznicę Jego śmierci z inicjatywy Komisji Historii i Tradycji ZW PTTK w Poznaniu, której przewodził Marian Chudy, wybito w brązie medal i ufundowano pamiątkową tablicę umieszczoną na domu przy ul. Garbary, gdzie zmarł. Medal ten 26 czerwca 1988 r. delegacja Oddziału Poznańskiego PTTK wręczyła Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II na dziedzińcu w Castel Gandolfo.

Trzecią postacią uhonorowaną tytułem Członka Honorowego (już PTT) była Felicja Chełkowska, (3) która przejęła pałeczkę po swym mężu Franciszku Chełkowskim. Felicja Chełkowska otrzymała ten tytuł 27 czerwca 1913 r., Pełniła funkcję delegata na Wielkie Księstwo Poznańskie na powiaty krotoszyński i koźmiński. Nadto była założycielką i prezesem Koła PTT w Koźminie do roku 1922. Była właścicielką ziemską, znaną ze szczodrobliwości. Zasłużona na niwie gospodarczej, społecznej i charytatywnej.

W szeregach Członków Honorowych PTT (nowe) znalazł się prof. Ryszard Wiktor Schramm (4), który wstąpił do PTT w roku 1930 i należał do niego do roku 1951. Od roku 1949 był instruktorem taternictwa (alpinizmu). Był organizatorem Koła Poznańsko-Pomorskiego Klubu Wysokogórskiego działającego w ramach Oddziału Poznańskiego PTTK (1955 rok). Działał wiele lat w KW i Klubie Polarnego PTG. Reprezentował za granicą alpinistów. Posiada ogromny dorobek naukowy. Penetrował góry Europy, Afryki. Odbył wyprawy naukowe w strefę polarną. Za wkład pracy w proces szkolenia aktywu górskiego PTTK otrzymał tytuł Honorowego Przodownika Turystyki Górskiej.

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze kontynuuje tę tradycję. Honorowe tytuły otrzymują wybitnie zasłużeni działacze, którzy poświęcili wiele lat pracy dla dobra Towarzystwa. Trzeba przyznać, że Wielkopolska nie była rozpieszczana w tej materii. Przez dziesiątki lat działacze nasi musieli czekać, by z ich grona wyłoniono zasłużonych. Wynikało to również z nadmiernej skromności władz Towarzystwa w Wielkopolsce.

W Pamiętniku Towarzystwa z dnia 15 maja 1887 r. opublikowano wykaz Członków Honorowych w liczbie 27. żyjących i 11. zmarłych w latach 1883-1884. Wśród tego grona znajdujemy nazwiska działaczy wielkopolskich, rekrutujących się z warstw ziemiańskich, wyższego duchowieństwa i rzadko mieszczaństwa. Wiemy, że ludzie ci to wybitni patrioci, którzy nie zrażeni represjami władz pruskich czynili wiele dla zachowania tożsamości narodowej. PTTK na pierwszym swym zjeździe mianowało Stanisława Leszczyńskiego, wielce zasłużonego działacza PTK i PTT, Członkiem Honorowym. Tradycja honorowania zasłużonych została więc przeniesiona w nowe szeregi. Od tego czasu na kolejnych zjazdach PTTK wielu działaczy dostąpiło zaszczytu mianowania Członkiem Honorowym PTK. Wielkopolska posiada również wśród tego grona swoich przedstawicieli wywodzących się z grona literatów, naukowców, wybitnych przedstawicieli władz samorządowych, a szczególnie z grona oddanych działaczy praktyków, którzy dziesiątki lat poświecili dla dobra społeczności, szerząc wiedzę krajoznawczą i turystyczną. Otrzymywali te wyróżnienia ludzie wielce zasłużeni dla Towarzystwa, którzy nie szczędząc wysiłku, ofiarnie wypełniają testament swych poprzedników. Niestrudzenie zabiegają o pomyślność Towarzystwa, które pozwoliło im ujawnić i spożytkować swój talent organizacyjny, programowy i myśl ekonomiczną. Tytuł Członka Honorowego PTTK otrzymywali działacze bez reszty oddani idei krzewienia turystyki i krajoznawstwa w skali nieznanej naszym poprzednikom. Dla historycznej pamięci pozwolę sobie wymienić między innymi sylwetki tych działaczy, którzy w minionych kadencjach, a także trwającej pracowali w szeregach PTTK.

Na VI Krajowym Zjeździe Delegatów PTTK w roku 1965 członkami zostali: Arkady Fiedler - podróżnik, pisarz, znany popularyzator treści krajoznawczych o wartościach światowych, oraz Eugeniusz Paukszta - literat, publicysta, gorący zwolennik zachowania przyrody w jej pierwotnym kształcie.

Po roku 1975, w którym podzielono Wielkopolskę na mniejsze województwa, tytuły Członków Honorowych PTTK nadano dwóm osobom z terenu województwa kaliskiego, które przez lata działały na terenie Okręgu PTTK w Poznaniu. Były to: Mieczysława Kulczyńska z Kalisza (godność nadana przez IX Zjazd Krajowy w roku 1977), na X Zjeździe w 1981 r. tytuł ten otrzymała Wanda Grabska - długoletni prezes Oddziału PTTK w Krotoszynie. Na tym samym X Krajowym Zjeździe PTTK w roku 1981 zaszczytnym tytułem obdarzono także Franciszka Jaśkowiaka (5) znanego działacza krajoznawczego, organizatora PTK i PTTK w Poznaniu, autora wielu przewodników. Ze względu na postępującą chorobę odebrał on to wysokie wyróżnienie na podniosłej uroczystości w Zarządzie Wojewódzkim PTTK w Poznaniu.

Na XII Zjeździe Krajowym 27 października 1989 r. Członkami Honorowymi PTTK mianowani zostali: Ludwik Gomolec - regionalista, długoletni działacz krajoznawczy, były prezes Zarządu Okręgu PTTK w Poznaniu, Henryk Kamiński - współzałożyciel i przez 53 lata prezes Oddziału PTTK we Wrześni oraz Franciszek Wachowiak - zasłużony prezes Oddziału PTTK w Szamotułach. Z uwagi na chorobę Ludwik Gomolec wyróżnienie to otrzymał w Poznaniu 18 listopada 1989 r.

Kolejnych Członków Honorowych PTTK mianowano 15 stycznia 1990 r. w trakcie drugiej sesji Zjazdu Krajowego. Był wśród nich Adam Gomolewski z Poznania - nestor turystyki motorowej na terenie Wielkopolski. Tym zaszczytnym tytułem obdarzono również Ryszarda Harajdę, mieszkającego w Zielonej Górze, który większość z 55 lat działalności w Towarzystwie poświęcił turystyce pieszej oraz środowisku młodzieżowemu Poznania i Wielkopolski.

Na XIV Zjeździe w Lublinie 5 września 1997 r. tytuły Członków Honorowych PTTK otrzymali: Marian Chudy - długoletni prezes Oddziału Poznańskiego PTTK, działacz władz wojewódzkich i centralnych PTTK, organizator turystyki górskiej wśród młodzieży, popularyzator dorobku Towarzystwa w Wielkopolsce oraz Kazimierz Denek - naukowiec o ogromnym dorobku naukowym, wychowawca młodzieży Pomorza Zachodniego i Wielkopolski. Na XV Zjeździe PTTK w Warszawie 8 września 2002 r. godność tę otrzymała Kazimiera Helmin, prezes Oddziału PTTK w Gnieźnie, organizatorka życia towarzyskiego na ziemi gnieźnieńskiej oraz Włodzimierz Łęcki - były wojewoda, senator RP, wybitny krajoznawca i autor wielu przewodników turystycznych, wieloletni członek władz centralnych PTTK.

Marian Chudy

  1. Na Walnym Zgromadzeniu 5 maja 1878 r. Kazimierz Kantak został mianowany Członkiem Honorowym TT. VII Walne Zgromadzenie 25 maja 1879 r. wyraża publicznie podziękowanie za niestrudzoną pracę na rzecz celów Towarzystwa. Na 122. posiedzeniu 17 czerwca 1887 r. Wydział TT zadedykował Kazimierzowi Kantakowi VI tom Pamiętnika TT. XIV Walne Zgromadzenie Towarzystwa 6 lutego 1887 r. pośmiertnie uczciło jego pamięć przez nazwanie Niżnej Kościeliskiej Bramy "Bramą Kantaka" (1887), umieszczając stosowną tablicę. Z inicjatywy prezesa Oddziału Poznańskiego PTTK Mariana Chudego umieszczono 5 maja 1988 r. na budynku, w którym zmarł, tablicę pamiątkową odlaną w brązie, a także odlano w brązie medal pamiątkowy, którym nagrodzono wielu działaczy w Welkopolsce. Medal Kazimierza Kantaka został wręczony 26 sierpnia 1988 r. papieżowi Janowi Pawłowi II przez grono turystów Oddziału Poznańskiego PTTK na dziedzińcu zamku w Castel Gandolfo, "Tirysta Poznański" nr 19/1977 s. 89-92.
  2. Marian Chudy: Wincenty Arnese - Włoch z Ziemi Wielkopolskiej. (w:) "Znad Warty", nr 7, Wyd. WKO - PTTK 1997. Był delegatem TT na Międzynarodowym Kongresie Miejscowości Geograficznych w 1875 r. w Bryżu.
  3. Marian Chudy: Felicja Chełkowska - Biogram (w:) Wielkopolski Słownik Biograficzny Krajoznawców i Działaczy Turystycznych (Wydr. komp. Zb. M.Ch.).
  4. Marian Chudy: Schramm Ryszard Wiktor - Biogram (w:) Wielkopolski Słownik Biograficzny Krajoznawców i Działaczy Turystycznych (Wydr. Komp. M.Ch.).
  5. Marian Chudy: Franciszek Jaśkowiak - Biogram (w:) Wielkopolski Słownik Biograficzny Krajoznawców i Działaczy Turystycznych (Wydr. Komp. Zb. M.Ch.). Z inicjatywy Włodzimierza Łęckiego ufundowano pamiątkowy głaz nad jeziorem Góreckim w Wielkopolskim Parku Narodowym na cześć Franciszka Jaśkowiaka. Z inicjatywy prezesa Oddziału Poznańskiego PTTK Mariana Chudego ufundowano tablicę pamiątkową poświęconą pamięci F. Jaśkowiaka, którą 22 stycznia 1994 r. umieszczono na fasadzie siedziby Oddziału Poznańskiego PTTK, Stary Rynek 89.
Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT