PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
1 (14)/2004
ISSN 1642-0853

Muzeum Kultu św. Jadwigi


Kult św. Jadwigi Śląskiej, rozwijający się w Kościele od ponad siedmiu wieków, znalazł swoje trwałe odbicie w sztuce, szczególnie w malarstwie i w rzeźbie oraz w poezji i w muzyce. Bogate zbiory sztuki sakralnej przechowywane w pocysterskim obiekcie trzebnickim pozwoliły salwatorianom, stróżom sanktuarium św. Jadwigi, na zorganizowanie w roku 1964 muzeum św. Jadwigi.

Trzebnica - miasto powiatowe, którego nazwa pochodzi od trzebienia puszczy - wpisana jest głęboko w historię Śląska. Wzmiankowana w 1138 r., początkowo była osadą targową; od drugiej poł. XII w. był własnością książęcą; w 1202 r. Henryk Brodaty ufundował klasztor cysterek (najstarszy zakon żeński na Śląsku), który stał się ważnym ośrodkiem życia religijnego, kulturalnego i gospodarczego. W 1945 r. miasto zostało zniszczone w 75% po zajęciu przez wojska radzieckie. Przed zdobyciem Festung Breslau było pierwszą powojenną stolicą Dolnego Śląska.Trzebnicki zespół pocysterski jest jednym z największych w środkowej Europie.

Kościół św. Jadwigi zbudowano na początku XIII w. w stylu późnoromańskim. Przylegający do niego klasztor ufundował Henryk Brodaty dla małżonki pochodzącej z dalekiego Andechs w Bawarii, późniejszej świętej, księżnej Jadwigi. Odpowiedni dokument wystawiono w podwrocławskim Szczepinie w czerwcu 1202 r. Obecny budynek został wybudowany w latach 1697-1726. Do 1810 r. klasztor był własnością sióstr cysterek. Aktualnie jest domem generalnym Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza. Zespół ten należy do najwspanialszych zabytków architektury nie tylko na Śląsku. Bazylika św. Jadwigi w Trzebnicy jest jedną z 12. największych budowli XII-wiecznych w środkowej Europie, zachowanych do czasów dzisiejszych. Świątynię zbudowano na planie krzyża łacińskiego.

Kult św. Jadwigi Śląskiej, rozwijający się w Kościele od ponad siedmiu wieków, znalazł swoje trwałe odbicie w sztuce, szczególnie w malarstwie i w rzeźbie oraz w poezji i w muzyce. Postać św. Jadwigi inspirowała do zakładania bractw i stowarzyszeń naśladujących jej działalność charytatywną. Bogate zbiory sztuki sakralnej przechowywane w pocysterskim obiekcie trzebnickim pozwoliły salwatorianom, stróżom sanktuarium św. Jadwigi, na zorganizowanie muzeum św. Jadwigi w roku 1964. Eksponaty muzealne znajdują się w trzech miejscach. Od 1964 r. istnieje w górnej zakrystii w bazylice stała ekspozycja obrazów, szat i naczyń liturgicznych.W najstarszej części kościoła, w krypcie św. Bartłomieja Apostoła i w urządzonym obok niej lapidarium (lapis - kamień), można od roku 1988 oglądać kamienne rzeźby sztuki romańskiej z dawnego wystroju kościoła i klasztoru. Ważną pozostałością po klasztorze i mniszkach są związane z jego historią dokumenty, zachowane od fundacyjnego z 1202 r. do schyłku XVIH w. w liczbie ponad 500 spisanych na pergaminie, w językach łacińskim i niemieckim.


Ksiądz prof. Antoni Kiełbasa jest częstym
przewodnikiem licznych wycieczek odwiedzających trzebnicką bazylikę

Patrzy na nas historia ukryta w treści tych dyplomów - w licznych nadaniach dóbr ruchomych i nieruchomych, w nieruchomych dokumentach odpustowych lokacyjnych, w dokumentach bractw zakonnych, w wielu przywilejach wydawanych przez panów tej ziemi, książąt piastowskich - Henryków, panów Wrocławia, oraz Konradów, panów Oleśnicy. Gdy ich zabrakło, przywileje potwierdzali ich następcy, królowie Czech z dynastii Luksemburgów, potem Habsburgów. W latach 1978-1981 wybudowano obok bazyliki Dom Pielgrzyma im. św. Jadwigi Śląskiej. W jednym ze skrzydeł urządzono trzecią część Muzeum Kultu św. Jadwigi, gdzie organizowane są tematyczne wystawy. Pierwsza była przygotowana w 1993 r. pod nazwą "Kult św. Jadwigi w Trzebnicy" i mieściła się w klasztorze Sióstr Boromeuszek. Następne urządzano już w obiekcie przeznaczonym do tego celu. W kolejnych latach przygotowano następujące ekspozycje: w 1995r.- "Papież-pielgrzymów 1996 r. - "Ks. dziekan Wawrzyniec Kazimierz Bochenek - dokumenty i fotografie. Wielce zasłużony człowiek dla parafii i sanktuarium św.Jadwigi"; w 1997 r. - "Św. Jadwiga - życie i kult"; w 2000 r. - "Kult św. Jadwigi - kościoły pod wezwaniem św. Jadwigi Śląskiej na świecie"; w 2001 r. - "Książę Henryk Brodaty w dokumentach"; w 2002 r. - "Dokumenty Fundacji Trzebnickiej". Otwarta 21 września 2003 r. wystawa pt. "25-lecie pontyfikatu papieża Jana Pawła II" nawiązywała do dnia jego wyboru w dniu św. Jadwigi Śląskiej - 16 października 1978 r. - i ukazuje jego działalność. Na 48. planszach przedstawione są zdjęcia papieża opatrzone odpowiednimi krótkimi cytatami z książek, homilii i publikacji papieża - Polaka.

Władysław Rudak

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk.
Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT