PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
5 (13)/2003
ISSN 1642-0853

50 lat Oddziału PTTK w Zawierciu


W 2000 r. Oddział PTTK w Zawierciu obchodził 90-lecie, ponieważ został założony w 1910 r. w Zawierciu jako oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Udokumentowane działania tego oddziału dotyczą lat przed pierwszą wojną światową. W okresie międzywojennym znajdujemy już tylko nikłe ślady istnienia PTK w Zawierciu, dotyczące wznowienia, na krótko, działalności w 1927 r., w 1937 r. zaś zaistniało koło PTT. Również bezpośrednio po 1945 r. nie ma śladów działalności organizacji turystycznej w Zawierciu, chociaż ponoć w końcu lat czterdziestych istniało koło PTK przy hucie Zawiercie, ale nie mamy na to żadnych udokumentowanych danych. Natomiast udokumentowana i już ciągła działalność rozpoczyna się 15 października 1953 r. walnym zebraniem Oddziału PTTK. W protokole z tego zebrania nie pojawia się słowo "założycielski", ponadto pisze się o wyborze "nowego" zarządu. Mogłoby to sugerować, że istniały jakieś wcześniejsze struktury naszego towarzystwa w Zawierciu, że tak nie było, przesądza fakt organizacji w 1963 r. przez ówczesny zarząd oddziału obchodów 10-lecia istnienia oddziału, co potwierdza, że słusznie obchodzimy dziś 50-lecie powołania oddziału PTTK w Zawierciu. Od tej wymienionej daty 15 października 1953 r. zachowały się numerowane księgi protokołów zebrań zarządu, co pozwala na dokładne odtworzenie działania naszego oddziału przynajmniej do prawie połowy lat siedemdziesiątych, to znaczy do czasu, gdy pracę sekretarza zakończył Odyjas. W latach pięćdziesiątych zebrania zarządu odbywały się przeważnie tylko raz w roku, natomiast za kadencji Mieczysława Bugały w latach sześćdziesiątych i jego następcy Zdzisława Latacza bywały nawet co tydzień.

Obradom pierwszego walnego zjazdu przewodniczył Władysław Leśniak, a protokołował Zbigniew Kulczak, wówczas uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego Męskiego w Zawierciu. Prezesem oddziału został wybrany nauczyciel WF w I LO Marian Bartolewski, a w skład zarządu weszło jeszcze kilku nauczycieli tego liceum. W roku 1954 wymienia się koła w: hucie Zawiercie, OŻC, Wytwórni Chemicznej, I i II LO, Zasadniczej Szkole Zawodowej i Powiatowym Zarządzie Łączności. Warto zaznaczyć, że temu ostatniemu kołu przewodniczył Adam Komenda, do dziś aktywny działacz oddziału, który już w roku 2002 obchodził swoją 50-letnią przynależność do PTTK, a jego nazwisko przewija się w protokołach przez wszystkie lata. W roku 1956 wymieniane są dalsze koła w: ZZPB, Mleczarni, Liceum Pedagogicznym i Technikum Samochodowym, a w 1958 r. już koła poza Zawierciem: ZSZ w Porębie, cementowni Wiek w Ogrodzieńcu, Spółdzielni Ceramicznej w Łazach, MZM i Papierni w Myszkowie, wreszcie w 1959 r koło w ZS Szklarskiej. Warto przy tym zaznaczyć, że do reformy administracyjnej w roku 1975 nasz oddział prowadził działalność na terenie dwu powiatów: zawierciańskiego i myszkowskiego, a w oddziałowych komisjach turystyki górskiej i narciarskiej prym wiedli myszkowianie z przewodniczącą obu tych komisji (zarazem wiceprezesem oddziału) Haliną Ziają na czele. W 1958 roku została powołana pierwsza komisja oddziałowa - ochrony zabytków, w 1961 r. druga - turystyki pieszej, a w 1962 r. dalsze: kół zakładowych, krajoznawcza, kolarska, ochrony przyrody i motorowa (przy której pojawia się nazwisko Adama Bogackiego, też do dziś działającego). Dalsze komisje pojawiają się w kolejnych latach: turystyki narciarskiej w 1964 r., a górskiej - w 1965 r.

Ważnym wydarzeniem było zebranie sprawozdawczo-wyborcze 27 listopada 1959 roku, gdyż po sześciu latach prezesowania ustąpił z tej funkcji Marian Bartolewski. Wszedł jeszcze w skład nowego zarządu, ale w kolejnych protokołach z zebrań jego nazwisko już się nie pojawia. Prezesem (na wiele kadencji - w sumie na 13 lat) został Mieczysław Bugała, śmiem twierdzić, że najlepszy z prezesów zawierciańskiego oddziału PTTK. Wiceprezesem - Ludwik Odyjas, późniejszy wieloletni sekretarz oddziału, najskrupulatniejszy z powojennych sekretarzy. W składzie zarządu znaleźli się m.in. tacy wieloletni działacze, jak: Kotowicz (wieloletni i też znakomity skarbnik), Ćwikliński, Górski i Komenda. W sprawozdaniu wymienia się organizację wielu wycieczek pieszych, górskich i narciarskich do Jury, w Beskidy i Tatry, ponadto wycieczek kolarskich, działało 17 kół, a kurs organizatorów wycieczek ukończyło 38 osób.

W okresie prezesury Bugały można mówić o rozkwicie oddziału, został powołany BORT zatrudniający nawet sześciu pracowników, dwukrotnie zmieniał się lokal na większy: w 1961 r. z Resursy przy ul. Zegadłowicza 4, a w 1971 r. na cały parter domu przy ul. 3 Maja 9. W 1964 r. powstała wypożyczalnia sprzętu turystycznego, w 1962 r. oddział przejął stacje turystyczne w Podzamczu od oddziału gliwickiego i w Podlesicach - od częstochowskiego, przeniesioną później do Kroczyć. Kolejną stację utworzono w 1968 r w Ryczowie, a planowano jeszcze w Niegowej. W 1961 r. wyznakowano pierwszy szlak turystyczny w kolorze niebieskim z Zawiercia do Morska, włączony w 1971 r. w ogólnojurajski szlak Warowni Jurajskich. Od 1965 r. oddział wyznakował wiele nowych szlaków, w większości istniejących do dzisiaj. Warto zaznaczyć, że nasz oddział opiekował się szlakami od Poraja i Potoku Złotego na północy po Kosmolów i Racławic na południu oraz od Siewierza na zachodzie po Kępie na wschodzie. 6 lutego 1963 r. zarząd oddziału omówił z przedstawicielem Komendy Hufca ZHP Henrykiem Górnym zasady współpracy obu organizacji i obie organizacje powołały komisję rajdową do przygotowania pierwszego wspólnego rajdu nazwanego Szlakami Jury. Odbył się on 9 czerwca 1963 r. i zapoczątkował rajdy oddziałowe, których liczba mierzy się już w setkach, a uczestników - w dziesiątkach tysięcy. Bywały rajdy z liczbą uczestników przekraczającą jednorazowo 2 tys., a prócz tras pieszych były także kolarskie i motorowe. W 1965 r. rozpoczęto organizować także trwające do dziś rajdy narciarskie, a później i górskie. Obecnie najdłużej trwającym jest rajd narciarski, który w 2003 r. miał 35. edycję. Tylko o jeden raz mniej odbywał się rajd Jesień Jurajska, który zapoczątkowano w 1969 r. z inicjatywy ZMS, a obecnie organizowany wraz z Komendą Hufca ZHP. Po 30 razy odbywały się rajdy: Przebiśniegom na Spotkanie (obecnie też współorganizowany z ZHP) i Świętokrzyski. Do najmłodszych należą rajd Dzieciaki na Szlaku, który odbył się sześciokrotnie i organizowany od dwóch lat wraz z Towarzystwem Kulturalnym im. Kościuszki w Szczekocinach Rajd Kosynierów. Ponadto dwa razy w roku rajdy organizuje koło przy FUM Poręba, a do niedawna także nieistniejące już koło Łaziki w Łazach.

W latach 60. organizowano wiele kursów organizatorów turystyki dla zakładów pracy obu powiatów. W 1967 r. rozpoczął się pierwszy kurs przewodnicki, uprawnienia rok później uzyskało 14 osób, a w 1970 r., po drugim kursie, uprawnienia uzyskały dalsze 24 osoby. W latach późniejszych odbyły się jeszcze dwa kursy przewodnickie. W roku 1965 powstał Klub Turystyki Pieszej "Ostańce", po kilku latach przemianowany na wielodyscyplinowy.

15 kwietnia 1972 r. po rezygnacji Bugały prezesem został wybrany Zdzisław Latacz. Największe problemy w jego kadencji to przejęcie do turystycznej eksploatacji ruin zamku Ogrodzieniec w 1974 r. i budynku dawnego przekaźnika TV na stację turystyczną. Następnym prezesem został Bogusław Bochynek, pełniący także funkcję kierownika BORT, a kolejnym - w latach 1979-83 - Marian Pośpiech. Biurem w tym czasie kierował Janusz Marcisz. Ten okres zakończył się sanacją - na kilka miesięcy prezesem został Andrzej Stróżecki. W wyniku konfliktu z ówczesnym kierownikiem biura popieranym przez zarząd wojewódzki zrezygnował w styczniu 1984 r. wraz z ponad połową zarządu oddziału. Przejściowo prezesem został Stanisław Kuligowski, jednak już pod koniec tego roku na prezesa wybrano jedyną jak dotychczas kobietę Lidię Słaboń. W czasie jej kadencji znacznie wzrosła liczba szkolnych kół PTTK. W 1989 r. na prezesa został wybrany Włodzimierz Pucek, ale wkrótce zrezygnował i do 1996 roku funkcję prezesa pełnił Adam Bogacki. W 1996 r. prezesem został Andrzej Stróżecki.

Obecnie oddział liczy ok. 160 członków, z tego większość, bo 120, w klubie turystycznym Ostańce. Pozostałe jednostki organizacyjne to klub turystyki górskiej i alpinizmu, organizujący wyprawy w góry wysokie i penetrujący jurajskie jaskinie, koło Tramp (dawniej przy hucie Zawiercie) i koło przy FUM Poręba oraz koło przewodników. Okresowo tworzyły się i znikały koła szkolne.

W oddziale uprawiane są obecnie następujące dyscypliny turystyki kwalifikowanej: piesza nizinna i górska, kolarska, narciarstwa śladowego, kajakowa, wspinaczki i speleologii, dawniej także motorowa. Ponadto istnieją komisje problemowe: ochrony przyrody, krajoznawcza i oryginalna, jedyna w kraju, działająca na prawach komisji ochrony zabytków komisja cmentarzy, kwater i fortyfikacji wojennych. Oddział utrzymuje ponad 400 km szlaków znakowanych, głównie pieszych, ale także rowerowych i nowy narciarski. Zorganizował przez te 50 lat tysiące wycieczek (rocznie ok. 60), a od kilku lat prowadzi akcję "Przewodnik czeka". Prowadzone są referaty weryfikacyjne odznak turystycznych: OTP, GOT, KOT, OINO, krajoznawczych i Miłośnika Jury oraz Znam Zawiercie i Okolice.

W sprawozdaniu ZG PTTK z kadencji 1997-2001 wyróżniono nasz oddział za: "działalność w zakresie opieki nad zabytkami, w tym prace na rzecz upamiętnienia cmentarzy z I wojny światowej, organizację i popularyzację rajdów narciarskich po Jurze, za organizację Ogólnopolskiego Zlotu Oddziałów PTTK "Ogrodzieniec" 2000 r. i za organizację Ogólnopolskiego Wysokokwalifikowanego Rajdu Pieszego w 2001 r.". Ponadto w roku 1998 nasze koło przewodników zorganizowało przy współpracy z olkuskim II Ogólnopolski Nizinny Zlot Przewodników i w tymże roku szkolenie przewodników w jurajskiej grupie GOPR w zakresie bezpieczeństwa i udzielania pierwszej pomocy.

W 1997 r. oddział wydał wraz z "Planem" pierwszą na naszym terenie mapę w skali 1:50 000 Pasmo Smoleńsko-Niegowonickie.

Tak liczne osiągnięcia możliwe były dzięki społecznej działalności dużej rzeszy naszych członków, za co im serdecznie dziękuję i liczę na dalszą współpracę, zwłaszcza że w 2006 r. przypada setna rocznica powstania PTK, tak związana z Ogrodzieńcem, że nie wyobrażam sobie braku udziału naszego oddziału w tych obchodach, a na 2009 r. zgłosiłem już wstępnie organizację 50. jubileuszowego OWRP, ze względu na to, że pierwszy odbywał się w Jurze.

Takim referatem rozpoczął prezes oddziału uroczystości 50-lecia w Galerii MOK w Zawierciu połączone z otwarciem wystawy obrazującej działalność oddziału z licznymi zdjęciami i kronikami. Po aktualnym prezesie wypowiedzieli się jego poprzednicy. Zdzisław Latacz odczytał swe wspomnienia ujęte w literackiej formie, przypominając kłopoty z eksploatacją zamku Ogrodzieniec i stacji turystycznej. Bogusław Bochynek przypomniał, jak dzisiejszy prezes wyciągnął jego - przewodnika górskiego - na nizinną Jurę. Wyraził też uznanie dla żon działaczy. Lidia Słaboń przypomniała, jaką udręką były dla niej sprawy sądowe z nierzetelną pracownicą BORT-u. Włodzimierz Pucek tłumaczył, dlaczego tak szybko zrezygnował z funkcji prezesa, a Adam Bogacki podkreślił społeczną działalność PTTK. Następnie głos zabrali goście: dyrektor generalny w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim Konrad Imielski, wiceprezydent Zawiercia Marek Borowik, przewodniczący Rady Powiatu Andrzej Danecki i burmistrz Poręby Jan Macherzyński. Przedstawiciele sąsiednich oddziałów Sosnowca, Będzina i Częstochowy złożyli życzenia i upominki. W imieniu tego ostatniego wystąpił myszkowianin, były działacz naszego oddziału przed 1975 r., Marian Kotarski. Został też odczytany list Rady Prezesów województwa śląskiego.

Wielu działaczy zostało odznaczonych: Złotym Krzyżem Zasługi Lesław Romanek, brązowym - nauczycielki: Beata Muszlaska i Joanna Szymocha, Medalem Edukacji Narodowej Andrzej Stróżecki, Złotą Honorową PTTK Zbigniew Słota, złotą Zasłużonego w pracy PTTK wśród młodzieży Włodzimierz Pucek, a srebrnymi Maria Gierzkiewicz, Lesław Romanek, Włodzimierz Kruk i Grażyna Mazur. Dyplom ZG PTTK otrzymał Edward Wąsik, a dyplom zarządu oddziału Danuta Labocha.

Dla chętnych od rana przed tymi uroczystościami została zorganizowana wycieczka jubileuszowa autokarowa prowadzona przez wiceprezesa Jana Janeczka obejmująca sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej Opiekunki Rodzin w Pilicy wraz z podziemiami, Ośrodek Edukacyjny Parków Krajobrazowych w Smoleniu, źródła rzeki Pilicy i Górę Birów w Podzamczu.

Andrzej Stróżecki

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT