PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
5 (13)/2003
ISSN 1642-0853

Spotkania u źródeł w zawierciańskim PTTK


Ogłoszoną przez ZG PTTK akcję "Spotkania u źródeł rzek" podjęto w zawierciańskim oddziale PTTK zaraz w pierwszym dniu akcji 25 maja 16-kilometrową wycieczką spinającą dwa najważniejsze w naszym rejonie źródła:

1.Rzeki Pilicy - najdłuższego lewego dopływu Wisły, mającego 319 km długości, wypływającego w formie wywierzyska na wysokości 348 m n.p.m. na zachód od miasteczka Pilica i wpadającego do Wisły koło Warki w woj. mazowieckim. Nad Pilicą leżą znane turystyczne miejscowości: Przedbórz, Sulejów z cysterskim, romańskim opactwem, Tomaszów Mazowiecki, Spała, Inowłódz i Warka.

2. Rzeki Warty - najdłuższego dopływu rzeki Odry, 808 km, zarazem największej rzeki w Polsce mającej dorzecze tylko w granicach naszego kraju, zarazem rzeki, o której śpiewa się w hymnie Polski. Warta wypływa w dzielnicy Zawiercia - Kromołowie z wysokości ok. 380 m n.p.m. też wywierzyskiem i płynie bardzo kreto - jak to niektórzy określają "wierci się". Chociaż generalnie kierunek jej płynięcia jest północno-zachodni, to od źródeł płynie na południe, następnie na zachód, za Zawierciem do Częstochowy obiera kierunek północny, a od Częstochowy wschodni, by wkrótce zmienić go na zachodni. W rejonie Załęczańskiego Parku Krajobrazowego zawraca o blisko 180 stopni, jeszcze wielokrotnie zmieniając kierunki.

Nad Wartą leżą duże miasta, takie jak: Poznań, Częstochowa, Sieradz, Konin i Gorzów Wkp. wpływa do Odry koło Kostrzynia.


Wywierzysko Białki Zdowskiej

6 czerwca Oddział wraz z Towarzystwem Kulturalnym im. Kościuszki w Szczekocinach organizował "Rajd Kosynierów" kończący się w Moskorzewie u źródeł Nidy, a właściwie Białej Nidy, uważanej za źródła całej Nidy. Nida ma 151 km długości i jest lewym dopływem Wisły wpadającym do niej koło Nowego Korczyna. Najbardziej znane miejscowości nad Nidą to Pińczów i Wiślica.

15 czerwca zorganizowano wycieczkę do źródeł mniejszych dopływów Pilicy: Białki Zdowskiej i Krztyni. Obie te rzeki rozpoczynają się obfitymi wywierzyskami na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, będącymi jednym z objawów zjawisk krasowych, występujących w Polsce tylko jeszcze w Tatrach i w Pieninach. Przy obu tych wywierzyskach obszerne tablice informacyjne wystawił zarząd Jurajskich Parków Krajobrazowych. Krztynia jest lewym dopływem Pilicy o długości blisko 25 km, Białka dopływem Krztyni. Z Wyżyny spływają w Nieckę Włoszczowską.


Źródła Białki

Tradycyjną już nocną wycieczkę na najkrótszą noc w roku zorganizowano 18/19 czerwca, tym razem włączając ją do akcji, a więc do trzech wywierzyskowych źródeł: potoku Ogrodzieniec, uważanego często za właściwe źródło Czarnej Przemszy, oficjalnego źródła Czarnej Przemszy w Bzowie i potoku Rak koło Blanowic. Pierwsze źródła nieciekawe, bo w formie rury wyprowadzającej wodę spod szosy, dawniej, o czym świadczy figura św. Jana Nepomucena, znajdowały po drugiej stronie drogi; oglądane były jeszcze w szarówce na pograniczu dnia i nocy. Drugie - w Bzowie już tylko w ciemnościach, ale przecież miesiąc wcześniej, 25 maja oglądaliśmy je w świetle dziennym. W ciągu tego miesiąca jest już różnica w otoczeniu: Zarząd Parków Krajobrazowych wraz z Urzędem Miasta rozpoczął prace rewitalizacyjne, porządkując zaniedbane dotychczas otoczenie i obudowując wywierzysko, oby tylko w formie pozwalającej na ujrzenie wypływu ze szczeliny skalnej, a nie jak Warty w Kromołowie z rury przypominającej kanalizacyjną. Trzecie źródło potoku Rak nazywane jak staw poniżej Łakotnikiem oglądaliśmy już o świcie. To jedno z najobfitszych źródeł krasowych na Jurze.

Dnia 2 września grupka działaczy zmieniła około półtorakilometrowy odcinek zielonego szlaku "Tysiąclecia" (z Bytomia do Skarżyć) przerzucając go w Bzowie na przebieg pozwalający obejrzeć źródła Czarnej Przemszy. Czarna Przemsza ma długość 63,8 km, a po połączeniu z Białą Przemszą tworzy rzekę Przemszę, lewy dopływ Górnej Wisły. Cała długość Przemszy od źródeł Czarnej wynosi 87,6 km. Nad Czarną Przemszą leżą duże zagłębiowskie miasta: Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Zawiercie i mniejsze Siewierz oraz Poręba.

14 września 10-osobowa wycieczka z Klubu "Ostańce" udała się do jednych z najsłynniejszych, a zarazem najobfitszych źródeł wywierzyskowych: "Zygmunta" i "Elżbiety" w Złotym Potoku, nazwanych tak przez poetę Zygmunta Krasińskiego. Źródła te tworzą rzekę Wiercicę, prawy dopływ Warty, mającą około 50 km długości.

Akcję zamknął 27 września tradycyjny, już XXXIV rajd "Jesień Jurajska", kończący się w Ogrodzieńcu u źródeł potoku o tej nazwie, najważniejszego źródłowego potoku Czarnej Przemszy. W rajdzie wzięło udział 485 uczestników, głównie młodzieży szkolnej.

Andrzej Stróżecki

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT