PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
5 (13)/2003
ISSN 1642-0853

Nagroda Literacka
im. Władysława Krygowskiego


Na drodze swego życia Andrzej Wilczkowski, legitymujący się piękną i wartościową tradycją rodzinną, w sposób wręcz niezwykły, jak to się zwykło mówić - renesansowy, połączył mnóstwo dokonań z dziedzin bardzo od siebie odległych. Jako absolwent Politechniki Łódzkiej, mając wykształcenie techniczne, pracował w starachowickiej Fabryce Samochodów Ciężarowych, był rzeczoznawcą samochodowym Polskiego Związku Motorowego, potem nauczycielem akademickim na swej macierzystej uczelni. Jest twórcą pięciu patentów i autorem obszernej monografii o awariach silników spalinowych. Zarazem jednak jest wytrawnym, umiejącym badać archiwa historykiem, napisał cenne studium o roli Józefa Piłsudskiego w unowocześnieniu polskiej armii, zajmował się też losem dzieci repatriowanych w 1945 r. ze Związku Radzieckiego. Wyliczenie to nie tylko nie jest pełne, ale obejmuje skromną część jego dokonań. W środowisku ludzi gór Andrzej Wilczkowski bardziej jednak znany jest jako wytrawny taternik i alpinista. W Tatrach poprowadził nowe drogi, między innymi na Żabim Mnichu i Jaworowej Grani, odnotował też istotne sukcesy w taternictwie zimowym. Wspinał się w Alpach i na Kaukazie, był kierownikiem poważnych polskich wypraw w Hindukusz i góry Etiopii.

Ale wśród ludzi gór Andrzej Wilczkowski znany jest także jako pisarz i eseista górski. Jego twórczość literacka jest w tym zakresie cenna i bogata, zdobyła też sobie zasłużoną poczytność. Pierwsze przejawy uznania zyskał za współautorstwo wartościowej Burzy nad Alpami, ale prawdziwy rozgłos przyniosły mu - dwukrotnie wydane (1969, 1971) - Śniegi pokutujące, dotyczące wyprawy w Hindukusz. Tu w pełni ujawnił się literacki talent Wilczkowskiego, nie jako autora pięknych opisów czy pamiętnikarza rejestrującego monotonnie przebieg wyprawy, ale jako świetnego psychologa umiejącego uchwycić międzyludzkie relacje na poważnej i trudnej wyprawie wysokogórskiej, a także jednak jako wnikliwego obserwatora, celnie opisującego ludzkie zachowania w górach wysokich i sposoby postrzegania tych gór przez wspinaczy. Ten nurt obserwacji odbił się także w "etiopskiej" książce pisarza (Każdemu według marzeń, 1976). W opowiadaniach Ludzie przed ścianą (1972, 1999) podjął śmiałą próbę beletryzacji problematyki wspinaczkowej, na co w tych latach zdobywało się niewielu pisarzy górskich, nieraz nie dorównujacych Wilczkowskiemu tyleż kompetencjami, ile i talentem.

Kto wie, czy nie najlepszym dziełem pisarza jest oparta na górskich wspomnieniach książka Miejsce przy stole. Miała ona aż trzy wydania (1983, 1992, 2002), przy czym ostatnia jej edycja - zmieniona i uzupełniona - należy do najważniejszych wydarzeń w polskiej prozie górskiej. Ujawnił tu Wilczkowski jedno jeszcze oblicze swej bogatej twórczości, wystąpił jako moralista, który zresztą, będąc poważnym autorytetem, interweniował niejednokrotnie w taternickich sporach środowiskowych. Ale też owa publicystyczna i eseistyczna działalność Wilczkowskiego jest niezwykle bogata (obejmuje kilkaset artykułów i esejów oraz felietonów, miarę zaś rozległości jego talentu daje fakt, jest on autorem dwóch sztuk teatralnych, że pisał teksty dla STS "Pstrąg’. Na dodatkowe zaakcentowanie zasługuje jego udział w solidarnościowym ruchu konspiracyjnym, w którym wykazał się nie tylko wspomnianym literackim talentem i znamienną dla niego sprawnością pióra, ale także wybitnymi zdolnościami i umiejętnościami organizacyjnymi.


Laureat nagrody za rok 2002 - Andrzej Wilczkowki

Każdy z tych aspektów jego bogatej działalności i twórczości zasługuje na nagrodę, "Wierchy" jednak - pamiętając o wielości jego zainteresowań, kompetencji i umiejętności - honorują go przede wszystkim jako pisarza górskiego. Jego proza wspinaczkowa przełamywała skonwencjonalizowane stereotypy, odznaczała się zawsze nienagannością formy, kompozycji i języka. Z prawdziwie licznymi swymi czytelnikami Andrzej Wilczkowski zawsze dzielił się swą wiedzą o najważniejszych problemach, ukazując im różne ludzkie sprawy, ale także przybliżając odległe, niedostępne dla nich światy górskie. To pisarstwo autentycznego humanisty nawet przypuszczać nie pozwala, że jest dziełem inżyniera. Bo wielu inżynierów dobrze się wspina, trudno jednak znaleźć takiego, co pisze tak świetnie, jak Wilczkowski.

Dlatego też górską Nagrodę Literacką im. Władysława Krygowskiego za rok 2002 otrzymuje człowiek wręcz renesansowy - Andrzej Wilczkowski.

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT