PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
4 (12)/2003
ISSN 1642-0853

Przewodnik po "Ustawie o działalności pożytku publicznego" przygotowany przez Departament Pożytku Publicznego


Działalność pożytku publicznego

Jednym z najważniejszych terminów wprowadzonych przez ustawę jest pojęcie działalności pożytku publicznego. Działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie użyteczna, w sferze zadań publicznych, którą oprócz organizacji pozarządowych wykonują również podmioty kościelne, a także stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Na uwagę zasługuje szeroko zakreślona sfera zadań publicznych, wśród których znajdują się, między innymi, zadania z zakresu:

  • pomocy społecznej,
  • działalności charytatywnej,
  • działania na rzecz osób niepełnosprawnych,
  • upowszechniania i ochrony praw konsumentów,
  • ekologii i ochrony zwierząt,
  • podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej,
  • działania na rzecz mniejszości narodowych.

Odpłatna działalność pożytku publicznego

Działalność pożytku publicznego może być odpłatna lub nieodpłatna. Odpłatna działalność pożytku publicznego polegać będzie na. wykonywaniu zleceń publicznych w ramach prowadzonej przez organizacje działalności statutowe, za którą organizacja będzie pobierać wynagrodzenie. Odpłatną działalnością pożytku publicznego jest również sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez same organizacje. W tym wypadku intencją ustawodawcy było, między innymi, przyznanie możliwości uzyskiwania dochodów przez organizacje poprzez sprzedaż wyrobów wytworzonych przez członków organizacji pozarządowej. Jednak podmioty, które będą. chciały uzyskiwać dochody z odpłatnej działalności pożytku publicznego, nie będą mogły jednocześnie prowadzić działalności gospodarczej w stosunku do tego samego przedmiotu działalności. Odpłatna działalność pożytku publicznego, w określonych w ustawie rozmiarach, nie będzie natomiast podlegała regulacjom przepisów ustawy Prawo działalności gospodarczej.

Organizacje pozarządowe

Do istotnych uregulowań nowej ustawy należy zaliczyć zdefiniowanie terminu "organizacja pozarządowa". Do organizacji pozarządowych zaliczone zostały nie tylko fundacje i stowarzyszenia, tradycyjnie reprezentujące III sektor, ale również wszystkie podmioty, spoza sektora finansów publicznych, nie działające w celu osiągnięcia zysków, zarówno osoby prawne, jak i podmioty nie posiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw. Organizacje pozarządowe, działające w sferze zadań publicznych, wykonują działalność pożytku publicznego. Przepisów ustawy w zakresie działalności pożytku publicznego nie stosuje się natomiast do partii politycznych, związków zawodowych lub organizacji pracodawców. Podobnie, fundacje powołane przez partie polityczne. Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, z wyjątkiem fundacji prowadzących działalność statutową na rzecz nauki, nie mogą prowadzić działalności pożytku publicznego.

Współpraca między administracją publiczną a III sektorem

Ustawa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek realizacji zadań ze sfery publicznej, we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Podstawowe znaczenie w tej kwestii ma przepis ustawy mówiący o tym, że organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego uchwalają roczny program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz z pozostałymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego. Ponadto, organy administracji publicznej powinny konsultować z organizacjami pozarządowymi projekty aktów prawnych, tworzyć wspólne zespoły doradcze, a także informować się nawzajem o planowanej działalności. Realizacja zapisów ustawy powinna zwiększyć efektywność i skuteczność współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi, a organami administracji publicznej.

Zlecanie realizacji zadań publicznych organizacjom pozarządowym

Najważniejszym elementem współpracy pomiędzy organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi jest zlecanie realizacji zadań publicznych organizacjom, w drodze otwartych konkursów. Ustawa określa niezbędne elementy oferty przedstawionej przez organ administracji, procedurę przeprowadzania konkursów oraz warunki, jakim musi odpowiadać umowa zawarta z wyłonioną w tym postępowaniu organizacją pozarządową. Jednocześnie organom administracji publicznej przyznano odpowiednie uprawnienia kontrolne wobec podmiotów realizujących zadania publiczne.

Organizacje pożytku publicznego

Przepisy ustawy regulują powstanie organizacji pożytku publicznego jako kwalifikowanego typu organizacji pozarządowej. Uzyskanie statusu wiąże się, między innymi, z możliwością korzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od nieruchomości. Organizacje pożytku publicznego będą miały również możliwość nieodpłatnego informowania w mediach publicznych prowadzonej działalności, a poborowi będą mogli być kierowani do odbycia służby zastępczej w organizacjach pożytku publicznego. Osoby prywatne będą mogły skorzystać z możliwości przekazania 1% obliczonego podatku od osób fizycznych na rzecz wybranej przez siebie organizacji pożytku publicznego.

Jednak nabycie statusu organizacji pożytku publicznego będzie wiązało się z obowiązkiem spełnienia surowych kryteriów dotyczących przedmiotu prowadzonej działalności, a także innych dodatkowych warunków. Organizacje pożytku publicznego będą również musiały sporządzać sprawozdania finansowe i merytoryczne. Ponadto, na organizacje pożytku publicznego nałożono obowiązek udostępniania swoich sprawozdań wszystkim zainteresowanym podmiotom. Organizacja pozarządowa będzie nabywała status organizacji pożytku publicznego z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego informacji o spełnieniu odpowiednich kryteriów przewidzianych w ustawie.

Rada Działalności Pożytku Publicznego

Ustawa przewiduje powstanie Rady Działalności Pożytku Publicznego jako organu opiniodawczo-doradczego i pomocniczego ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Rada będzie mogła wyrażać opinie w sprawach dotyczących stosowania ustawy oraz na temat rządowych projektów aktów prawnych, dotyczących działalności pożytku publicznego i wolontariatu. Odpowiednio do zadań ustawa przewiduje mieszany charakter składu Rady. Rada będzie liczyła 20 członków, w tym 10 przedstawicieli administracji publicznej i 10 osób reprezentujących organizacje pozarządowe oraz związki i stowarzyszenia organizacji pozarządowych. Kadencja pierwszej Rady będzie trwała 2 lata.

Wolontariat

W ustawie znalazły swoje miejsce regulacje dotyczące statusu prawnego wolontariuszy. Wolontariusze będą mogli wykonywać świadczenia na rzecz korzystających, czyli organizacji pozarządowych, w zakresie ich działalności pożytku publicznego oraz na rzecz organów administracji publicznej, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. Z ustawy wynika, że zakres, sposób i czas wykonywania przez wolontariusza świadczeń będą określali wspólnie korzystający i wolontariusz w porozumieniu. Korzystający będzie zobowiązany do zapewnienia odpowiednich środków ochrony indywidualnej uzależnionych od rodzaju świadczeń i zagrożeń związanych z ich wykonywaniem. Korzystający będzie miał również obowiązek informowania wolontariusza o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywanymi świadczeniami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Korzystający będzie mógł zgłosić wolontariusza do ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli wolontariusz nie będzie objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z innego tytułu.

Wejście w życie ustawy

Ustawa wprowadzająca ustawę o działalności pożytku publicznego przewiduje, że ustawa o działalności pożytku publicznego wchodzi w życie l stycznia 2004 r. z wyjątkiem przepisów dotyczących powstania Rady Pożytku Publicznego, wolontariatu oraz niektórych przepisów związanych z obowiązkiem współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, które wchodzą w życie po 30 dniach od dnia ogłoszenia.

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT