PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
4 (12)/2003
ISSN 1642-0853

Szanowny Pan
Dagmir Długosz
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej

Szanowny Panie Ministrze,

Z ogromnym zainteresowaniem śledziliśmy przebieg prac nad ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Po uchwaleniu i opublikowaniu tej ustawy oraz ustawy wprowadzającej przystąpiliśmy do popularyzowania treści obu tych ustaw.

W dniu 11 września br. spotkały się w tej sprawie władze naczelne naszego Towarzystwa: kierownictwa Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Głównego Sądu Koleżeńskiego. Celem spotkania było przedyskutowanie nowych dla nas uwarunkowań prawnych wynikających z ustaw, których Pan Minister jest, obok pana Premiera Jerzego Hausnera i profesora Huberta Izdebskiego, głównym kreatorem oraz wynikające z faktu szybkiego wejścia w życie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary.

Na tle prowadzonych dyskusji pojawiły się pytania konieczne do podjęcia decyzji co do dalszych kroków naszego Towarzystwa. Na niektóre z tych pytań, zadawanych już wcześniej, nie uzyskaliśmy odpowiedzi.

Jesteśmy stowarzyszeniem o ponad 130 letniej tradycji. Obecnie tylko w organizowanych przez nas 26 tysiącach imprez turystyki kwalifikowanej biorą udział setki tysięcy osób. Podobnie jest w imprezach turystyki powszechnej. Jest to działalność znacząca dla zdrowia, kondycji psychofizycznej, kultury i wychowania społeczeństwa.

Realizujemy też od ponad 120 lat zadanie wytyczania i znakowania szlaków turystycznych, których łączna długość wynosi już ponad 50 tys. km. Właściwie znakowane i konserwowane szlaki turystyczne zapewniają bezpieczeństwo wędrujących, służą też ochronie przyrody i kształtowaniu kultury szlaku.

Prowadzimy także muzea, regionalne pracownie krajoznawcze. Skupiamy w naszych szeregach społecznych opiekunów zabytków i przyrody.

Jeśli chodzi o strukturę organizacyjną, to jesteśmy wpisani do KRS zarówno jako stowarzyszenie, jak i z racji prowadzonej działalności gospodarczej jako przedsiębiorcy. Stowarzyszenie skupia ok. 70 tys. członków w 375 oddziałach posiadających - zgodnie z art. 17 ust. 1a prawa o stowarzyszeniach oraz art. 6 naszego statutu - osobowość prawną.

Będziemy wdzięczni za szybką odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy organizacje pozarządowe, nie będące organizacjami pożytku publicznego, będą mogły faktycznie korzystać ze środków budżetowych na zadania zlecone? Otrzymaliśmy sygnały, że władze samorządowe zamierzają przekazywać te środki jedynie podmiotom mającym status organizacji pożytku publicznego!

2. W jakim trybie możemy zgłosić zadanie "wytyczanie, znakowanie i konserwacja szlaków turystycznych"? Czy mieści się ono, w rozumieniu Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, w katalogu ujętym w art. 4 ustawy, czy też istnieje potrzeba odpowiedniej regulacji Rady Ministrów?

Wyjaśniamy, że szlaki górskie ujęte są w Rozporządzeniu RM o bezpieczeństwie osób przebywających w górach, kąpiących, pływających i uprawiających sporty wodne, które jest aktem wykonawczym do ustawy o kulturze fizycznej. Natomiast szlaki piesze nizinne, rowerowe, kajakowe i jeździeckie nie mają takiego unormowania. Co roku MGPiPS przekazuje nam środki na realizację zadania "znakowanie i konserwacja szlaków turystycznych".

3. Czy taka organizacja jak PTTK musi "wejść" w status organizacji pożytku publicznego jako całość, czy też mogą uzyskiwać ten status tylko zainteresowane Oddziały PTTK? Jakie konsekwencje za ew. niedociągnięcia będzie ponosiło całe Towarzystwo w świetle zapisów ustawy o stowarzyszeniach i wpisu do KRS/oddziały są wpisane do KRS, każdy osobno jako osoby prawne oraz w pozycji PTTK jako jednostki terenowe/, a także w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary?

4. Czy organizacja pozarządowa, ubiegająca się o status organizacji pożytku publicznego, nie może prowadzić działalności gospodarczej? /patrz wywiad z prof. H. Izdebskim w numerze 1 czasopisma "Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit" z czerwca 2003/. Jak kwalifikuje się odpłatną działalność pożytku publicznego, a jak działalność gospodarczą? Czym one się różnią? Co znaczy zapis art. 20 p. 4 "prowadzi działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych" .

Prosimy też o wyjaśnienie zapisu art. 9 ust. 1 p. 1 "bezpośrednie koszty działalności".

5. Jak należy rozumieć art. 8 ustawy mówiący o wynagrodzeniu w ramach działalności odpłatnej pożytku publicznego i o dochodzie z tej działalności oraz jak to można porównać do działalności gospodarczej, z której dochód przeznaczany jest na cele statutowe?

6. Czy istniejąca od lat w PTTK "Karta Rabatowa" - stanowiąca integralną część legitymacji PTTK, na podstawie której członkowie PTTK mogą m.in. w niektórych obiektach będących własnością PTTK, a prowadzonych przez inne podmioty /umowa dzierżawy/ uzyskiwać rabat - wypełnia znamiona art. 20 punkt 7 podpunkt d ustawy?

7. W jakim trybie uzyskuje się prawo wpisu do KRS jako "organizacja pożytku publicznego"? Czy wystarczy stwierdzenie, że spełnia się warunki zawarte w art. 20?

Szanowny Panie Ministrze,

Jesteśmy gotowi do spotkania z wyznaczonym przez Pana Ministra zespołem, celem przedstawienia dodatkowych informacji, niezbędnych do udzielenia precyzyjnych odpowiedzi.

Byliśmy przekonani o znaczącej wartości proponowanych w ustawie rozwiązań. Obecna praktyka, a przynajmniej projekt nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, budzi szereg wątpliwości. Odczuwamy to jako swoisty przymus do podporządkowania się przepisom ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Nie sądzimy, że taki był zamiar inicjatorów. Tym bardziej zależy nam na jasnej i jednoznacznej dla nas odpowiedzi.

Łączymy wyrazy szacunku

Sekretarz Generalny ZG PTTK        Prezes ZG PTTK
Andrzej Gordon                     Janusz Zdebski

Warszawa, dnia 1 października 2003 r.

MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY l POLITYKI SPOŁECZNEJ
Departament Pożytku Publicznego
DPŻ l/ 698 /03

Pan Janusz Zdebski
Prezes PTTK

W odpowiedzi na Pana pismo z dnia 15 września br. znak SG/2768/03 dotyczące wątpliwości związanych z przepisami ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, póz. 873) Departament Pożytku Publicznego uprzejmie informuje, że:

1. Posiadanie przez organizację pozarządową statusu organizacji pożytku publicznego nie jest konieczne do powierzenia jej przez organ administracji wykonania zadania publicznego. Zgodnie bowiem z art. 5 ustawy organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami wymienionymi w ustawie, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Jedną z form tej współpracy jest zlecanie organizacjom pozarządowym i innym uprawnionym podmiotom realizacji zadań publicznych.

2. Wydaje się, że zadanie publiczne polegające na "wytyczaniu, znakowaniu, konserwacji szlaków turystycznych" mieści się w sferze zadań publicznych określonych w art. 4 ustawy. W konsekwencji zlecanie realizacji tego zadania będzie mogło się odbywać w trybie otwartego konkursu ofert, o którym mowa w art. 11 ust. 2.

3. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, póz. 855 z późn. zm.) przewiduje, że terenowe jednostki organizacyjne (oddziały) mogą uzyskać osobowość prawną, jeżeli statut stowarzyszenia tak przewiduje (art. 17 ust. 1a). Wynika z tego, że wyodrębnić można dwa rodzaje oddziałów terenowych: 1) nie posiadające osobowości prawnej oraz 2) posiadające osobowość prawną. Stowarzyszenie wraz z oddziałami nieposiadającymi osobowości prawnej należy traktować jako całość, jako jedną osobę prawną, a uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego dotyczy zarówno stowarzyszenia jak i jego jednostek organizacyjnych.

Natomiast terenowa jednostka organizacyjna stowarzyszenia, która nabyła osobowość prawną (z chwilą wpisu do rejestru), w sferze prawa cywilnego, staje się odrębnym od stowarzyszenia podmiotem, pozostając jednak - jeśli chodzi o stosunki wewnątrz stowarzyszenia - częścią stowarzyszenia. W konsekwencji uzyskuje status organizacji pożytku publicznego z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego informacji o spełnieniu wymogów, o których mowa w art. 20.

4. W świetle art. 20 pkt. 4 ustawy organizacja pozarządowa może uzyskać status organizacji pożytku publicznego zarówno w przypadku gdy nie prowadzi działalności gospodarczej jak również gdy prowadzi ją, ale jedynie "w rozmiarach służących realizacji celów statutowych". Sformułowanie to wytycza granicę dopuszczalnej skali działalności gospodarczej prowadzonej przez organizację pożytku publicznego. Należy uznać, że dopóki cel zarobkowy nie dominuje nad celem statutowym działalność gospodarcza jest prowadzona zgodnie z treścią art. 20 pkt. 4 ustawy. Ze względu na duży stopień ogólności w określaniu celu statutowego, dopiero w trakcie jego realizacji oraz po podjęciu przez organizację pożytku publicznego faktycznej działalności gospodarczej, będzie możliwa miarodajna ocena, czy granica ta jest przestrzegana (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., l CKN 1568/99). Należy zaznaczyć, że z treści tego przepisu wynika podporządkowanie rozmiarów działalności gospodarczej realizowanym przez organizacje pożytku publicznego celom statutowym oraz zachowanie akcesoryjności działalności gospodarczej względem działalności statutowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2002 r., l CKN 162/00). Warto podkreślić, że całość dochodu z tej działalności winna być przeznaczana na działalność statutową.

Działalnością odpłatną, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, jest działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych, w ramach realizacji celów statutowych przez organizację pozarządową lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, za którą pobierane jest wynagrodzenie. Jedną z form działalności odpłatnej, wymienioną w ustawie, jest sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośrednio korzystające z działalności pożytku publicznego oraz sprzedaż przedmiotów darowizny na cele prowadzenia działalności pożytku publicznego. Natomiast w przypadku przekroczenia limitów, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt. 1 i 2, działalność odpłatna pożytku publicznego staje się działalnością gospodarczą.

Art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r., Nr 76, póz. 694 ze zm.) definiuje koszt wytworzenia produktu, który obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z jego wytworzeniem. Zgodnie z tym przepisem do kosztów bezpośrednich zalicza się :

- wartość zużytych materiałów bezpośrednich,
- koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją,
- inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny.

Jednocześnie do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się: 1) kosztów będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych, 2) koszty ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny, 3) magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji, 4) kosztów sprzedaży produktów.

5. Art. 8 ust. 1 definiuje pojęcie działalności odpłatnej pożytku publicznego, którą jest działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych, w ramach realizacji przez organizację pozarządową lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 celów statutowych, za którą pobierane jest wynagrodzenie. Jeżeli to wynagrodzenie przekroczy limit określony w art. 9 ust. 1 ustawy tzn. będzie wyższe od tego, które wynika z kalkulacji bezpośrednich kosztów działalności danego rodzaju, wówczas dotychczasowa działalność odpłatna stanie się gospodarczą.

Jeśli chodzi o kwestię dochodu z działalności odpłatnej pożytku publicznego, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy, to przepis wyraźnie stanowi, że może on być przeznaczany na realizację zadań należących do sfery zadań publicznych lub celów satutowych mieszczących się w tej sferze.

6. Zgodnie z opisanym stanem faktycznym członkowie PTTK są uprawnieni na podstawie "Karty Rabatowej" do rabatów przy korzystaniu z niektórych obiektów stanowiących własność PTTK a prowadzonych przez dzierżawców. Zgodnie z art. 693. § 1 kodeksu cywilnego "przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz". Oznacza to, że członek PTTK uzyskuje rabat od dzierżawcy (uprawniony do pobierania pożytków), od którego nabywa usługę a nie od PTTK (uprawniony do umówionego czynszu). Tym samym nie można stwierdzić, że PTTK narusza zakaz z art. 20 pkt. 7 lit. d, który zabrania organizacji pożytku publicznego zakupu na szczególnych zasadach towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich.

Jednakże należy podkreślić, że to sąd rejestrowy będzie dokonywał oceny, czy organizaca pozarządowa lub podmiot określony w art. 3 ust. 3 spełnia wymagania ustawowe, w tym również art. 20 ust. 7 lit d.

7. Zgodnie z art.22 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organizacje pozarządowe i inne uprawnione podmioty, spełniające wymagania, o których mowa w art. 20 i 21, uzyskają status organizacji pożytku publicznego, z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego informacji o spełnieniu wymagań określonych w art. 20. Oceny, czy dany podmiot spełnia wymagania ustawowe, będzie dokonywał sąd rejestrowy w postępowaniu rejestrowym. Jednocześnie należy zaznaczyć8. , że, zgodnie z art. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ubieganie się status organizacji pożytku publicznego będzie możliwe od 1 stycznia 2004 r.

Krzysztof Więckiewicz
p.o. Dyrektora Departamentu Pożytku Publicznego

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT