PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
4 (12)/2003
ISSN 1642-0853

Każdemu narodowi potrzebne są stare kamienie i stare kształty architektoniczne. To one właśnie stanowią kotwicę pamięci wielu pokoleń - tak w zaproszeniu na swoje uroczystości zapisali organizatorzy jubileuszu 40-lecia muzeum PTTK w Dobczycach

Odkopany zamek


Zamek w Dobczycach istniał już prawdopodobnie w XIII w.W roku 1311 przebywał w nim Władysław Łokietek. Kazimierz Wielki natomiast nadał miastu wiele przywilejów i przyczynił się do wzniesienia murów obronnych. W zamku przebywał też król Władysław Jagiełło z żoną Jadwigą, o czym świadczy zachowany w muzeum kartusz. Przewodnicy oprowadzający po zamku turystów podkreślają także, że właśnie tutaj przebywał po nieudanej wyprawie na Węgry syn Kazimierza Jagiellończyka - Kazimierz - późniejszy święty i patron Litwy oraz główny patron Kawalerów Maltańskich. Jan Olbracht zaś wydał dokument, w którym napisane jest: Za wierność i stateczność mieszczan, z jaką ku nam i poprzednikom naszym przy wstąpieniu na tron szczególnie się odznaczyli, potwierdzamy wszystkie dotąd wydane przywileje i nadania, dodając nowe.

Do zamku należało 12 wsi lokowanych na prawie niemieckim w XIV i XV w. Było to starostwo niegrodowe, a każdy urzędujący tu starosta był zobowiązany do utrzymania zamku, obsadzenia go załogą wojskową, którą byli przeważnie żołnierze zaciężni. Z historycznych dokumentów wiadomo, że najstarszymi dzierżawcami starostwa i zamku byli Mikołaj Wierzynek (1378-1417), stolnik sandomierski, i Klemens z Moskorzowa (1390-1417).

Tu też w roku 1611 odbyło się wystawne wesele córki Sebastiana Lubomirskiego Barbary z Janem Zebrzydowskim starostą lanckorońskim. Niestety, oprócz lat świetności zamek przeżywał także burzliwe dzieje. W XVII i XVIII w. Szwedzi spustoszyli zamek oraz miasto, które zaczynają popadać w ruinę. Kiedy w drugiej połowie XVIII w. w jednej ze ścian odkryto skarb, dopełniono dzieła zniszczenia. Zaczęto rozbierać zamek w poszukiwaniu innych skarbów. Jako ruina zamek przetrwał do roku 1960.

I znów okazuje się, że wierność i stateczność jest w mieszkańcach Dobczyc. Tworzą historię miasta, uczą patriotyzmu, poszanowania przeszłości, umiłowania ojczyzny. Łączy ich miłość do Dobczyc. To ukochanie do ojczyzny lokalnej, a przez to i całego kraju, olbrzymia determinacja do ratowania zabytków przeszłości spowodowało, że czterdzieści lat temu miejscowi działacze społeczni zorganizowani w Kole PTTK w Dobczycach, założonym w roku 1953, kierowani przez Władysława Kowalskiego podjęli inicjatywę badań wykopaliskowych i odgruzowywania ruin zamku. Badania wykopaliskowe na zamku prowadzone były przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Dzięki zaś zapałowi i miłości do Dobczyc, a także ogromnej wytrwałości grupy osób, w tym głównie Władysława Kowalskiego i jego rodziny - Kazimierza, Jana i Józefa - oraz Józefy Bergiel, Anny Polończyk, Piotra Węglarza, Mieczysława Stocha i wielu innych, już w roku 1964 w dwu pierwszych zrekonstruowanych pomieszczeniach zamkowych oficjalnie otwarto muzeum PTTK.

W następnych latach stopniowo udostępniano zwiedzającym kolejne pomieszczenia: dawną sień wejściową do zamku, kaplicę królewską, wykutą w skale na górnym zamku zrekonstruowaną piwnicę, izbę tortur-katownię (używaną od XIII w. do XVIII w.) z bardzo dobrze zachowanymi narzędziami tortur. U podnóża zamku w latach 1968-1972 stworzono mini skansen budownictwa ludowego z okolic Dobczyc i Myślenic. W posiadaniu muzeum jest obecnie osiem pomieszczeń ekspozycyjnych w zamku, w których zgromadzono zabytki z dziedziny archeologii, geologii, historii i sztuki liczące około 2 300 muzealiów, oraz siedem na terenie skansenu, o łącznej powierzchni około 400 m2. Zbiory oglądają co roku dziesiątki tysięcy zwiedzających. W muzeum oprócz stałej ekspozycji organizowane są również wystawy czasowe, a także tematyczne związane z historią Dobczyc lub turystyką. W salach zamkowych odbywają się też lekcje historii dla młodzieży szkolnej, pogadanki, odczyty. Oto dorobek miejscowych działaczy, który należy szanować i nie można pozwolić, aby go roztrwoniono.

Z okazji właśnie 40-lecia Muzeum Regionalnego PTTK im. Władysława Kowalskiego w Dobczycach odbyły się 4 października 2003 r. uroczystości jubileuszowe, w których uczestniczyli między innymi: Jadwiga Nowakowska - wicewojewoda województwa małopolskiego, Marcin Pawlak - burmistrz miasta i gminy Dobczyce, jego zastępca - Paweł Machnicki, Barbara i Zbigniew Twarogowie - Członkowie Honorowi PTTK, Kazimierz Kowalski - brat Władysława Kowalskiego, profesor Tadeusz Owsiak, ksiądz z Myślenic Stanisław Kowalik, Karol Jakubowski - architekt, żołnierz Armii Krajowej, Jerzy Kowalski, Józef Orzechowski i Bronisław Orzechowski, Józef Halski, Stanisława Bergiel, Andrzej Gordon - sekretarz generalny Zarządu Głównego PTTK. Gospodarzem spotkania był prezes Oddziału PTTK w Dobczycach - Marek Gabzdyl. Uroczystości rozpoczęły się na zamku. Zwiedzano muzeum, oglądano walki rycerskie bractwa pod nazwą Kongregacja Świętego Jana Chrzciciela - istniejącego jako Klub Rycerski przy Oddziale PTTK w Dobczycach - a następnie zebrani goście przeszli na cmentarz i złożyli wiązanki na grobie Władysława Kowalskiego. Później odbyła się msza św. w intencji członków PTTK w kościele pw. Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych. Ksiądz Stanisław Kowalik - autor wielu publikacji o historii i zabytkach, w tym również o Dobczycach, zamieszczanych w gazecie myślenickiej - podczas kazania pięknie i dobitnie mówił o udziale rodzin z Dobczyc, zasłużonych dla ziemi dobczyckiej na czele z rodziną Kowalskich, w odkopywaniu ruin zamku i ich odnowy. Po mszy św. zaś nastąpiło przejście do strażnicy Ochotniczej Straży Pożarnej na podsumowanie 40-letniej działalności muzeum oraz wręczenie odznaczeń, medali, dyplomów i podziękowań za dotychczasową działalność. Były też przemówienia wygłoszone przez Kazimierza Kowalskiego, panią wicewojewodę województwa małopolskiego, sekretarza generalnego ZG PTTK i inne osoby. Za osiągnięcia w opiece nad zabytkami, w rekonstrukcji zamku i w ochronie tradycji odznaczenia otrzymali: Złoty Krzyż Zasługi - Kazimierz Kowalski, Srebrny Krzyż Zasługi - Mieczysław Stoch, Brązowy Krzyż Zasługi - Kazimierz Gierlach. Za propagowanie idei turystyki wśród młodzieży Medalem Edukacji Narodowej odznaczony został Józef Kula. Złotymi odznakami "Za opiekę nad zabytkami" uhonorowani zostali Czesław Palonka, Władysław Brożek i Marek Gabzdyl. Liczna grupa, w tym były prezes oddziału, a obecnie burmistrz miasta i gminy Dobczyce - Marcin Pawlak, otrzymała wyróżnienia z Zarządu Głównego i Oddziału PTTK w Dobczycach.

Obserwując tak i słuchając działaczy społecznych z Dobczyc nasunęła mi się refleksja, że są pięknie wierni słowom, które napisał Władysław Bełza - autor Katechizmu polskiego dziecka (wydanym w Kijowie w 1916 r.):

Dawni mocarze, władcy tej ziemi,
Wśród mogilnego śpią chłodu;
Księgi królewskie Bóg zamknął z niemi,
Ale nie księgi narodu.
Bo choć się trony w posadach chwieją,
A berła kruszą, dziecino,
Choć wszystko ginie z czasów koleją:
Ale narody nie giną.
I my snuć będziem wciąż życia wątek,
Który na długo nam starczy;
Tylko szukajmy w skarbcu pamiątek
Naszej nadziei i tarczy!

Elżbieta Matusiak-Gordon

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT