PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
3 (11)/2003
ISSN 1642-0853

Podsumowanie obrad sejmiku krajoznawczego "Razem z PTTK będzie sprawniej"


W związku z Europejskim Rokiem Osób Niepełnosprawnych Rada ds. Turystyki Osób Niepełnosprawnych ZG PTTK oraz Oddział Świętokrzyski PTTK w Kielcach zorganizowali w dniach 29-30 marca 2003 r. Ogólnopolski Sejmik Krajoznawczy nt "Razem z PTTK będzie sprawniej". Honorowy patronat nad nim objęły: Jolanta Banach - minister - pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych oraz Bożena Kizińska - poseł na Sejm RP. Obrady odbywały się w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach. W obradach uczestniczyli również: Jacek Kowalski - marszałek województwa, Stefan Czaplarski - członek Zarządu Głównego PTTK, Józef Patkiewicz - wiceprezes TWK, Anna Tomala - dyrektor PFRON. Obradom przewodniczyła Maria Maranda - przewodnicząca Rady ds. Turystyki Osób Niepełnosprawnych ZG PTTK.

Przewodnicząca przypomniała, że mija właśnie 10 lat od uchwalenia standardowych zasad osób niepełnosprawnych. Nadal jednak duża część społeczeństwa przechodzi obojętnie obok problemów osób niepełnosprawnych. Zalicza się do nich również rosnąca liczebnie grupa osób starszych. Ruch jest dla nich najlepszym lekarstwem, a w wyjściu z osamotnienia pomóc może zarówno dom rodzinny, jak i przyjaźnie.


Występy dzieci niepełnosprawnych (fot. U. Konobus)

W pierwszej części spotkania dokonano wręczenia odznaczeń. Medale za pomoc i współpracę otrzymali między innymi: Irena Porowska, Arkadiusz Szostak, Krystyna Kwiatkowska, Halina Pils, Krystyna Krzemińska.

W pierwszym dniu w programie sejmiku przewidziano: wystąpienia zaproszonych gości, osób pracujących z osobami niepełnosprawnymi (instruktorów, przewodników i innych), przedstawicieli oddziałów PTTK, które organizują imprezy turystyczne dla osób niepełnosprawnych, oraz pracowników wyższych uczelni, zajmujących się problematyką osób niepełnosprawnych. Wystąpieniom towarzyszyła bardzo interesująca dyskusja.


Członkowie Rady ds. Turystyki
Osób Niepełnosprawnych ZG PTTK

Bardzo istotne zagadnienia podjęte zostały w referacie Krajoznawcze udostępnienie osobom niepełnosprawnym narodowych dóbr kultury i przyrody wygłoszonym przez Antoniego Szczucińskiego z Bielska Białej. Prawidłowo zorganizowana turystyka, szczególnie w odniesieniu do osób niepełnosprawnych, wymaga profesjonalnie przygotowanych kadr. Zagadnienia te zostały przedstawione w referacie Doskonalenie metod pracy przewodników PTTK z osobami niepełnosprawnymi.

Turystyka osób o specjalnych potrzebach to nie tylko zaspokojenie rekreacyjnych czy poznawczych potrzeb tej grupy społecznej, to także, a może przede wszystkim, przykład kompleksowej rehabilitacji i rewalidacji inwalidów. Zagadnieniom tym poświęcony był referat pt. Turystyka jako element rehabilitacji i rewitalizacji osób niepełnosprawnych. Wiele wystąpień dotyczyło praktycznych zagadnień związanych z organizacją imprez turystycznych osób niepełnosprawnych. Jednym z nich było wystąpienie Zbigniewa Krzemińskiego z Sosnowca, który w referacie Turystyka osób niepełnosprawnych w działalności Integracyjnego Klubu Turystyki i Sportu Osób Niepełnosprawnych z Sosnowca" przedstawił dziesięcioletnie doświadczenia związane z organizacją imprez turystycznych dla dzieci niepełnosprawnych.

W trakcie dyskusji podnoszono również problemy związane z dostępnością osób niepełnosprawnych do obiektów kultury, miejscowości turystycznych, środków komunikacji i barier które temu towarzyszą.

Wszyscy zgodzili się, że w Polsce turystyka jest jeszcze ciągle domeną ludzi zdrowych. Sytuacja ta jest spowodowana istnieniem licznych barier utrudniających, a niekiedy uniemożliwiających, udział osób niepełnosprawnych w turystyce. Wynikają one z zaniedbań lat minionych i lekceważenia problemu przez obecnych decydentów. Do najważniejszych z nich należą:

  • Niedostępność bazy noclegowej, żywieniowej, transportu, obiektów kulturalnych oraz szeroko pojętej infrastruktury turystycznej, tworzonej z myślą o "przeciętnym" człowieku. Tylko w około 10% hoteli stwierdza się dostępność, lecz tylko częściową w przypadku dysfunkcji fizycznych i to w hotelach i pensjonatach wyższych kategorii . Natomiast nie są znane pojęcia dostępności dla osób cierpiących na astmę, posiadających wady serca, alergie, z upośledzeniem intelektualnym, narządów zmysłów czy osób starych i zniedołężniałych.
  • Sytuacja materialna osób niepełnosprawnych - większość z nich musi utrzymać się z niewysokich rent i zasiłków, osoby starsze z emerytur. Tylko nieliczna grupa posiada stałą pracę. Warunki te pogarsza jeszcze sytuacja ekonomiczna kraju.
  • Brak odpowiednich regulacji prawnych oraz nie egzekwowanie istniejących zapisów dotyczących samych osób niepełnosprawnych jak określenia miejsca turystyki osób o specjalnych potrzebach w całych rynku turystycznym.
  • Brak profesjonalnie przygotowanej kadry i placówek do obsługi turystów niepełnosprawnych, które by uwzględniały odrębności związane z rodzajem dysfunkcji. Jest to wynik całkowitej dowolności programowej w systemie kształcenia kadr dla potrzeb rynku turystycznego na szczeblu wyższym. Lukę tę zastępuje się szkoleniami i kursami osób w większości wypadków przypadkowych.
  • Brak informacji turystycznej skierowanej do osób o specjalnych potrzebach, co jest cechą charakterystyczną polskiej informacji turystycznej w ogóle, brak przewodników, map, folderów opracowanych pod kątem rodzajów dysfunkcji lub niepełnosprawności.
  • Brak ciekawych i tanich ofert imprez turystycznych ze strony organizatorów turystyki. Biura podróży z uwagi na wysokie koszty i duże ryzyko realizacji organizują imprezy sporadycznie i okazjonalnie. Większą aktywność wykazują głównie stowarzyszenia i nieliczne fundacje. Są to najczęściej wczasy rehabilitacyjne.
  • Bariery występujące wśród samych niepełnosprawnych, w tym mocno zarysowane tendencje dezintegracyjne tego środowiska (mnożenie stowarzyszeń, brak współpracy między nimi itp.).
  • Postawy społeczne, które wynikają z braku wiedzy, uwarunkowań kulturowych, zacofania cywilizacyjnego, ignorancji i głupoty.
  • Niewystarczająca liczba badań naukowych w tej problematyce, a tym samym uboga literatura dotycząca tego przedmiotu.

Sytuacja ta musi ulec radykalnej poprawie. Aby tak się stało, organizacja turystyki osób niepełnosprawnych wymaga większego nakładu pracy organizacyjnej, specjalistycznego personelu, taboru transportowego, dostosowania całej infrastruktury turystycznej. W przełamywaniu tych niekorzystnych zjawisk niezbędny jest udział państwa, głównie w postaci inwestycji z zakresu dostępności do podstawowych usług turystycznych, lecz również organizacji takich jak PTTK. To właśnie PTTK, dysponujące doświadczoną kadra pilotów i przewodników, posiadające struktury na terenie całego kraju, powinno kreować współczesny model organizacji i obsługi turystyki osób niepełnosprawnych.


Nagroda dla kwartalnika "Mandragora" fot. I. Konobus

W czasie dyskusji koncentrowano się na wkładzie PTTK w proces niwelowania barier dla turystyki osób niepełnosprawnych. Podkreślano, że w Polsce jest 10 tys. przewodników, a liczba osób wędrujących sięga 8 mln. PTTK - największa w Polsce masowa organizacja turystyczna - posiada kadry, które mogą rozwinąć turystykę osób niepełnosprawnych. W Polsce organizuje się rocznie ok. 5 tys. zebrań organizacyjno-szkoleniowych, 40-50 kursów dla przewodników, 500-600 osób zdobywa każdego roku uprawnienia przewodnickie. Istnieje pilna potrzeba włączenia w cykl szkoleń aktywu turystycznego tematyki turystyki osób niepełnosprawnych, organizowania sesji szkoleniowych na temat turystyki osób niepełnosprawnych w szkołach i klubach w każdym środowisku. Nie tylko dla potencjalnych turystów z zagranicy, ale i dla nas samych PTTK powinno być przygotowane do obsługi grup niepełnosprawnych podczas wycieczek, rajdów, zlotów itp. imprez turystycznych. Trzeba rozbudzać zainteresowanie krajem, poznawaniem jego przyrodniczych i kulturalnych skarbów.

Poinformowano także o nowym piśmie powstałym przy AWF "Niepełnosprawność i zdrowie". Dyrektor Narwiańskiego Parku Narodowego, Bogusław Deptuła, mówił o dostępności polskich parków narodowych dla osób niepełnosprawnych, a Jarosław Żbikowski przedstawił nagrodzony brawami referat o stanie turystyki osób niepełnosprawnych. Podejmowane w Polsce próby eliminowania dyskryminacji spowodowanej kalectwem są częścią europejskiej kampanii "Turystyka dla każdego". Otwiera to nowe perspektywy między innymi współpracy szkół turystycznych z przemysłem turystycznym, której celem powinno być przygotowanie pakietów turystycznych dla niepełnosprawnych, w tym także możliwości uprawiania turystyki kwalifikowanej (trekingi, wspinaczki itp.) i ekstremalnej (klub płetwonurków). Ogromnym problemem jest baza hotelarska i brak informacji turystycznej skierowanej do osób niepełnosprawnych, przewodników, map, folderów, tanich i ciekawych ofert wypoczynku. Także współpraca między stowarzyszeniami, podobnie jak literatura na temat turystyki osób niepełnosprawnych, są znikome. Przede wszystkim jednak należy stworzyć warunki prawno-finansowe do uprawiania turystyki przez tę część społeczeństwa, używać znaków i symboli turystycznych takich jak w krajach Unii Europejskiej po to, by przygotować mentalnie polskie społeczeństwo, zapewnić niepełnosprawnym dostęp do informacji (płyty mp3, mapy wypukłe, informacja głosowa itp.) i iść ku Europie bez barier.


Członkowie Rady ds. Turystyki Osób Niepełnosprawnych ZG PTTK
podczas wycieczki do Buska-Zdroju

Tym celom służyć powinien także przygotowany przez PTTK w związku z obchodzonym właśnie Europejskim Rokiem Osób Niepełnosprawnych Ogólnopolski Kalendarz Imprez. W 2003 r. Zarząd Główny PTTK przyznał po raz pierwszy nagrody za szczególne zasługi w popularyzacji krajoznawstwa wśród osób niepełnosprawnych. Ryszard Kunce, zastępca sekretarza generalnego ZG PTTK wręczył takie nagrody Marii Marandzie, przewodniczącej Komisji ds. Turystyki Osób Niepełnosprawnych ZG PTTK, Antoniemu Szczucińskiemu, członkowi tej komisji, popularyzatorowi turystyki wśród osób niewidzących oraz Józefowi Patkiewiczowi, popularyzatorowi nurkowania. Nagrody zbiorowe otrzymali między innymi kwartalnik "Mandragora" i Klub Turystyki Osób Niepełnosprawnych z Sosnowca.

Podziękowania za organizację Sejmiku Turystycznego "Z PTTK będzie sprawniej" otrzymał Dom Kultury w Kielcach i Kazimierz Miciorek z Oddziału Świętokrzyskiego PTTK.

W przerwach między referatami odbywały się występy dzieci niepełnosprawnych. W drugiej części obrad odbyła się prelekcja na temat walorów krajoznawczych województwa świętokrzyskiego, wygłoszona przez wspaniałego gawędziarza, przewodnika świętokrzyskiego, Jerzego Kapuścińskiego. W drugim dniu sejmiku uczestnicy, w trakcie wycieczki, mogli podziwiać walory krajoznawcze Buska Zdroju i okolic oraz poznać specyfikę pracy zbudowanego w 1926 r. szpitala rehabilitacyjnego dla dzieci "Górka". W zwiedzaniu obiektu towarzyszyła dyrektor pani Halina Wielogórska. Szpital oferuje kompleksową rehabilitację i zabiegi ortopedyczne dla dzieci od wieku przedszkolnego po wiek maturalny. Dysponuje 164 łóżkami. Dwie trzecie pacjentów stanowią dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Turystyka jest tutaj jedna z form rehabilitacji. Przeciętnie w ciągu roku dzieci wyjeżdżają na 2 - 3 wycieczki, m.in. do: Kielc, Krakowa, Warszawy, gdzie zwiedzały także Pałac Prezydencki i warszawską Starówkę. Ogromne wrażenie robi basen, stanowiska komputerowe ze stałym dostępem do Internetu, zadbane, czyste sale z telewizorami i malowidłami dzieci oraz bajecznie kolorowa sala Warsztatów Terapii Zajęciowej. Sponsorem szpitala jest Fundacja Polsat, która wyremontowała szpitalną szkołę, PFRON i EKO Fundusz. Dużą rolę dla pozyskiwania sponsorów odgrywają organizowane od siedmiu lat koncerty charytatywne "Mikołaj dla Górki".

Pełni wrażeń opuściliśmy gościnną Ziemię Świętokrzyską. W pamięci pozostanie także schronisko w Nowinach k. Kielc, całkowicie przystosowane dla osób niepełnosprawnych, w którym grupa nasza została zakwaterowana. Obok - ogromny basen, który w upalne letnie dni przyciąga mieszkańców pobliskich Kielc.

Jacek Żbikowski, Jadwiga Siedlecka

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT