PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
3 (11)/2003
ISSN 1642-0853

130-lecie TT-PTTK-PTTK


Dzieje Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego rozpoczęły się 130 lat temu pod Tatrami w Za kopanem. Wtedy to grupa pasjonatów zauroczonych górami i góralszczyzną spotkała się w dworze zakopiańskim i podjęła postanowienie o utworzeniu Towarzystwa Tatrzańskiego (na początku nazwanego Galicyjskim). Duży wpływ na tę decyzję miała bez wątpienia również ówczesna moda, stowarzyszenia takie powstawały w całej Europie, a i Węgrzy szykowali się właśnie do utworzenia Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego. Towarzystwo nasze powstało jako szóste górskie w świecie i, oczywiście, jako pierwsze na ziemiach polskich.

Obchody 130-lecia miały dwie odsłony - obydwie w Zakopanem, jednak charakterem i scenariuszem różniące się diametralnie. Pierwszy raz spotkaliśmy się w Zakopanem 28 czerwca 2003 r., by z muzyką góralską i kołoczem świątecznym odbyć "siumną" wycieczkę. Drugi raz spotkaliśmy się 3 sierpnia 2003 r., by skromnie, z szacunkiem dla majestatu Tatr, swoją obecnością uczcić pamięć założycieli naszego prekursora - Towarzystwa Tatrzańskiego.

Uroczystości czerwcowe rozpoczęły się już 27., ponieważ w tym dniu podjęły działalność trzy punkty weryfikujące Górską Odznakę Turystyczną PTTK. Terenowe Referaty Weryfikacyjne, GOT PTTK funkcjonujące zgodnie z Uchwałą Komisji Turystyki Górskiej ZG PTTK, mogły przyznawać na specjalnych, promocyjnych zasadach Popularną Górską Odznakę Turystyczną PTTK. Punkty te były terenowe nie tylko z nazwy, albowiem zlokalizowane zostały: w Kirach - w drodze do schroniska PTTK na Hali Ornak, na parkingu w Palenicy Białczańskiej - w drodze do schroniska PTTK nad Morskim Okiem i u wylotu doliny Strążyskiej - w drodze na Giewont. Obsługi punktów podjęły się trzy oddziały naszego Towarzystwa, wywodzące się w prostej linii z oddziałów Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Szczególnie pracowity okazał się kolega z O. Górnośląskiego w Katowicach, który w Kirach, weryfikując samotnie, przyznał 47 odznak - Popularna GOT, i sprzedał tyleż samo książeczek. W dolinie Strążyskiej koledzy z O. Krakowskiego zweryfikowali 115 odznak - Popularna GOT, a sprzedali 147 książeczek GOT. Punkt w Palenicy Białczańskiej, obsługiwany przez kolegów z O. Babiogórskiego w Żywcu, zweryfikował 95 odznak - Popularna GOT, i sprzedał 90 książeczek GOT. Przez cały czas trwania akcji, to jest do niedzieli 29 czerwca, zweryfikowano 257 odznak - Popularna GOT, 6 odznak -Mała Brązowa GOT, sprzedano 284 książeczki GOT i 254 odznaki Popularna GOT. Rozdano również 5 000 egzemplarzy ulotki reklamującej GOT PTTK i sprzedano 43 Regulaminy GOT PTTK. Można było zauważyć wielokrotnie "oblężenie" naszych punktów i duże zainteresowanie naszymi materiałami. Wyniki tej jednorazowej akcji zachęcają do powtórzenia przedsięwzięcia w przyszłym roku w postaci "Święta GOT PTTK".

Po południu 27 czerwca w schronisku PTTK na Kalatówkach spotkali się członkowie Zarządu Głównego, Głównego Sądu Koleżeńskiego, Głównej Komisji Rewizyjnej, przewodniczący komisji i inni zaproszeni goście. Wieczorem pan Wojciech Szatkowski, adiunkt Muzeum Tatrzańskiego, zaprezentował i omówił bardzo ciekawe fotogramy ze zbiorów muzeum, pokazujące początki turystyki w Tatrach. Wieczorne spotkanie zakończyła projekcja filmu o Mariuszu Zaruskim.

W sobotę rocznicowe uroczystości rozpoczęliśmy wczesnym rankiem, od spotkania z dr. inż. Pawłem Skawińskim - dyrektorem Tatrzańskiego Parku Narodowego, który oprowadził nas po muzeum. Podczas omawiania działalności Tatrzańskiego Parku Narodowego podkreślił wkład Towarzystwa w ochronę Tatr. Zobaczyliśmy też miejsce, w ogrodach Dyrekcji TPN, gdzie niegdyś był zwierzyniec właścicieli Zakopanego - w tym miejscu bowiem, 3 sierpnia 1873 r., ówczesny właściciel Zakopanego Ludwik Eichborn wydał przyjęcie z okazji przyjazdu właściciela Szczawnicy Józefa Szalaya, w trakcie którego kapitan armii austriackiej Feliks Pławnicki wystąpił z inicjatywą utworzenia towarzystwa. Do tego miejsca postanowiliśmy powrócić 3 sierpnia 2003 r.

Następnie w godzinach przedpołudniowych w Domu Turysty PTTK w Zakopanem odbyło się uroczyste zebranie plenarne Zarządu Głównego PTTK, w którym wzięli udział goście: burmistrz Zakopanego - mgr inż. Piotr Bąk, dyrektor Tatrzańskiego Parku Narodowego - dr inż. Paweł Skawiński, zastępca dyrektora TPN - mgr inż. Stanisław Czubernat, prezes Klubu Słowackich Turystów - Miroslav Herchl oraz przedstawiciel Klubu Czeskich Turystów - Jaroslava Sedlačkova.

Prezes ZG PTTK kolega Janusz Zdebski w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na ciągłość działalności Towarzystwa Tatrzańskiego, następnie Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego oraz Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Wystąpienie prezes zakończył wręczeniem medali 50-lecia Burmistrzowi Miasta Zakopane oraz dyrektorowi TPN i zastępcy dyrektora TPN. Burmistrz Zakopanego mówił o nieustającej współpracy społeczności zakopiańskiej i władz Zakopanego z Towarzystwem, datującej się od początku istnienia Towarzystwa - to właśnie Towarzystwo przyczyniło się do rozwoju miasta zarówno kulturalnego, jak i gospodarczego. Dyrektor TPN odniósł się do wspólnego celu TPN i naszego Towarzystwa - mądrego udostępniania turystom przyrody tatrzańskiej. Wystąpienia naszych gości były nacechowane życzliwością wobec Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, a świadectwem tej życzliwości było wsparcie udzielone PTTK przy organizacji rocznicowych uroczystości. Kolega Franciszek Midura, wiceprezes ZG PTTK, podkreślił kulturotwórczą rolę Towarzystwa Tatrzańskiego oraz przypomniał jak znamienici ludzie byli członkami Towarzystwa. Następnie przedstawiciele Klubu Czeskich Turystów i Klubu Słowackich Turystów przekazali pozdrowienia i życzenia. Na koniec odczytano listy gratulacyjne, które nadesłali: wicepremier Jerzy Hausner, Marszałek Małopolski, Wojewoda Małopolski oraz Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe i Związek Harcerstwa Polskiego.

W godzinach popołudniowych na dziedziniec Domu Turysty PTTK zaczęli przybywać przedstawiciele oddziałów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego z województw śląskiego, małopolskiego oraz podkarpackiego. Wiele delegacji oddziałów przyjechało z pocztami sztandarowymi. Po wspólnej pamiątkowej fotografii wyruszyliśmy razem na wspomnieniową wycieczkę po Zakopanem.

O godzinie 16.15 aktorzy Teatru Witkacego z Zakopanego dali sygnał wymarszu na wycieczkę "szlakiem 130-lecia", jak drzewiej wycieczce towarzyszyła kapela góralska. Pierwszy przystanek zaplanowano przy Dworcu Tatrzańskim i Muzeum Tatrzańskim, a drugi przy Szkole Snycerskiej - przypomniano w ten sposób wkład Towarzystwa w rozwój Zakopanego, albowiem zarówno muzeum, jak i szkoła powstały z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego. Aktorzy przypomnieli też zebranym pierwsze i ciągle aktualne cele Towarzystwa Tatrzańskiego, zapisane w Statucie:

1. Umiejętne badanie Karpat, a w szczególności Tatr i Pienin oraz rozpowszechnianie zebranych o nich wiadomości.

2. Zachęcanie do ich zwiedzania i ułatwianie przystępu do nich i ułatwianie tamże pobytu turystom, a w szczególności swoim członkom oraz badaczom i artystom udającym się do Karpat, Tatr i Pienin w celach naukowych i artystycznych.

3. Ochrona zwierząt halskich (alpejskich), mianowicie kozic i świstaków.

4. Wspieranie przemysłu górskiego wszelkiego rodzaju.

Następnie aktorzy poprowadzili wycieczkę na cmentarz na Pęksowym Brzyzku. Wędrówce towarzyszyły wystąpienia aktorów cytujących historyczne dokumenty Towarzystwa oraz fragmenty utworów Stanisława Witkiewicza. Na cmentarzu wspomnieliśmy naszych nieobecnych, a członkowie władz naczelnych naszego Towarzystwa złożyli kwiaty na grobach osób zasłużonych dla polskiej turystyki. Z cmentarza pochód udał się na ulicę Krupówki, gdzie uczestnicy uroczystości rozdawali okolicznościowe ulotki o PTTK. Na głównym skrzyżowaniu Zakopanego, u zbiegu ulic Krupówki i Zaruskiego, oczekiwały dziewczęta ze świątecznym plackiem drożdżowym - symbolem święta.

Dom nr 37 przy Krupówkach był ostatnim etapem naszej wycieczki. Tu poczty sztandarowe utworzyły dwa szpalery, a burmistrz Zakopanego i prezes Towarzystwa wygłosili mowy opisujące życie i działalność rodziny Zwolińskich. W domu tym bowiem mieściła się księgarnia Leonarda Zwolińskiego, będąca nie tylko składnicą książek, ale również centrum życia kulturalnego Zakopanego. Tadeusz Zwoliński - syn Leonarda - był postacią wszechstronną: speleologiem, uznanym kartografem Tatr, autorem znakomitych przewodników i wieloletnim członkiem władz naczelnych PTT i PTTK oraz O. Tatrzańskiego PTTK. Brat Tadeusza - Stefan - był speleologiem i autorem wielu publikacji o jaskiniach, hutnictwie i górnictwie tatrzańskim, był również wybitnym fotografikiem. Był także członkiem władz różnych szczebli Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. PTTK nadało Mu w roku 1972 członkostwo honorowe. Zofia - żona Stefana Zwolińskiego, mieszkająca w kamienicy do roku 1995, przyrodnik i fotografik wielce zasłużona dla ochrony przyrody tatrzańskiej - publikowała wiele znakomitych artykułów o florze Tatr. Po swoich wystąpieniach burmistrz i prezes (obydwaj z niezapomnianymi "horolezkami" - słowackimi plecakami, będących dla wielu symbolem przewodnictwa i turystyki górskiej w drugiej połowie ubiegłego stulecia) odsłonili tablicę pamiątkową poświeconą rodzinie Zwolińskich. Na tablicy, wykonanej przez Mariusza Filipowskiego, można przeczytać: W tym domu, w latach 1900 - 1995, mieszkała i tworzyła wielce zasłużona dla polskiej turystyki Rodzina Zwolińskich, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, 28 czerwca 2003 roku w 130--lecie TT - PTT - PTTK. Bardzo uroczystym akcentem tej części uroczystości było odczytanie listu Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego, który objął patronatem honorowym nasze obchody 130 lat TT - PTT - PTTK. Słowa prezesa Janusza Zdebskiego zapraszającego w góry i muzyka kapeli góralskiej zakończyły uroczystości 28 czerwca 2003 r. Uczestnicy uroczystości rozjechali się do domów, zachowując wspomnienia i pamiątkowy znaczek 130-lecia.

3 sierpnia 2003 r. spotkaliśmy się ponownie na dziedzińcu Dyrekcji Tatrzańskiego Parku Narodowego. Przywitał nas gospodarz - zastępca dyrektora mgr inż. Stanisław Czubernat i zaprowadził "na ogrody" TPN. Wspominaliśmy dzień przed 130 laty, kiedy to spotkali się założyciele Towarzystwa Tatrzańskiego. I tak jak oni spoglądaliśmy na nieodległe szczyty Tatr, a wielu z obecnych wspominało też poranną po nich wędrówkę. Dyrektor TPN Stanisław Czubernat przypomniał zebranym postać profesora Stanisława Sokołowskiego, wybitnego znawcy Tatr i wielce zasłużonego dla ochrony przyrody tatrzańskiej, gorącego rzecznika utworzenia parku narodowego w Tatrach. Obecnym wręczono wydany przez TPN przewodnik po niedawno utworzonej ścieżce imienia wyżej wspomnianego profesora. Następnie gospodarz zaprosił zebranych do Muzeum Tatrzańskiego. Tam zwiedziliśmy wystawę przygotowaną przez Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, a poświeconą dziejom turystyki górskiej i dziejom naszego Towarzystwa. Wystawa ta, jak klamra, spinała obydwie uroczystości - tę czerwcową i tę sierpniową, od czerwca do lipca gościła w Domu Turysty PTTK w Zakopanem, a od sierpnia do września zagościła w siedzibie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Po wystawie oprowadzał autor scenariusza kolega Jerzy Kapłon, dyrektor COTG PTTK. Po zwiedzeniu "naszej" wystawy zwiedziliśmy też goszczącą w Muzeum TPN wystawę "Fotografia Dzikiej Przyrody". Odwiedziny w muzeum dla wielu były okazją przypomnienia sobie całej ekspozycji. Na koniec bardzo gościnny dyrektor zaprosił nas do sali audiowizualnej, gdzie wyświetlono kilka mało znanych filmów o tatrzańskiej przyrodzie.

Tym spotkaniem zakończyliśmy obchody 130-lecia TT - PTT - PTTK w Zakopanem.

Dziękuję wszystkim współorganizatorom uroczystości, a w szczególności: Burmistrzowi Miasta Zakopane - mgr inż. Piotrowi Bąkowi, dyrektorowi Tatrzańskiego Parku Narodowego - dr. inż. Pawłowi Skawińskiemu oraz prezesowi Zarządu Spółki Schroniska i Hotele PTTK "Karpaty" - koledze Jerzemu Kalarusowi za pomoc udzieloną przy organizacji obchodów 130-lecia TT - PTT - PTTK.
Ponadto dziękuję za udzielone wsparcie finansowe: Burmistrzowi Miasta Zakopane za ufundowanie transparentu z napisem 130 lat TT - PTT - PTTK oraz za nagłośnienie uroczystości odsłonięcia pamiątkowej tablicy, prezesowi Zarządu Spółki Schroniska i Hotele PTTK "Karpaty" - za ufundowanie znaczków 130-lecia oraz za oprawę plastyczną uroczystości.
Szczególnie serdecznie dziękuję kolegom, którzy weryfikowali GOT PTTK, a byli to: Ryszard Kubac z Katowic, Marian Garus oraz Jan Laurynow z Krakowa i Bronisław Moc oraz Leszek Piątek z Żywca.

Edward Kudelski

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Elżbieta Matusiak-Gordon (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Maria Janowicz, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk, Korekta: Elżbieta Matusiak-Gordon
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych komunikatów i ogłoszeń.
Za tekst i materiały ilustracyjne redakcja nie przewiduje honorariów autorskich.
ORIENT