PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
4 (8)/2002
ISSN 1642-0853

50 lat KTP ZG PTTK w medalierstwie

Medale piechurów


Odznaki i znaczki turystyczne od dziesięcioleci są niezwykle popularnym elementem, powszechnie towarzyszącym różnego rodzaju imprezom turystycznym. Znaczki rajdowe są cenione przez turystów jako trwałe, wykonane w metalu pamiątki i trofea. Odznaka turystyczna czy metalowy znaczek rajdowy, pozostające w prywatnych zbiorach, to cenna pamiątka przywołująca po latach zapisane w pamięci krajobrazy, obiekty zabytkowe, piękno przyrody i ludzi spotykanych w czasie turystycznych wędrówek. Odznaki turystyki kwalifikowanej, odznaki krajoznawcze i regionalne to świadectwa zaawansowania w wybranej dziedzinie turystyki, doświadczenia i wymiernych osiągnięć w krajoznawstwie i turystyce.

Podobnie, lecz nieco inaczej, ma się rzecz z medalami pamiątkowymi. Medale wydawane bywają rzadko, gdyż koszt ich wykonania jest nieporównywalnie wyższy od odznak, a dobrych wykonawców jest niewielu. Nas interesują odznaki i medale pamiątkowe wydawane przez PTTK i mające związek z działalnością Komisji Turystyki Pieszej ZG PTTK oraz ogólnie z turystyką pieszą. Związki te bywają różne, począwszy od medali upamiętniających kolejne rocznice istnienia KTP ZG PTTK i przez nią wydawane, poprzez medale wydane przez terenowe komórki PTTK w nawiązaniu do podejmowanych przez KTP ZG działań popularyzujących postacie i rocznice historyczne.

Pierwsza nieliczna grupa zawiera medale związane bezpośrednio z historią Komisji Turystyki Pieszej ZG PTTK. Z inicjatywy komisji i na jej zlecenie były dotąd wydane trzy medale. Okazją do ich wydania bywały kolejne uroczyście obchodzone rocznice utworzenia Komisji Turystyki Pieszej ZG PTTK w 1952 roku. Pierwszy z nich to medal wydany w związku z obchodami 25-lecia Komisji Turystyki Pieszej ZG PTTK w 1977 roku. Na awersie przedstawiono znaną antyczną statuetkę "Spinario" - przedstawia ona chłopca wyjmującego cierń ze stopy. Sylwetkę całej rzeźby umieszczono centralnie na tle stworzonym z pionowo żłobkowanej faktury. Kompozycja ta wypełnia całą powierzchnię awersu. Na rewersie umieszczono ukośnie położony owal podzielony na ćwiartki. W nich od lewej ku górze znajdują się daty i napisy: 1952 - XXV LAT KOMISJI TURYSTYKI PIESZEJ. W dole po lewej POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE - 1977.

Pierwsze medale 25-lecia KTP ZG wręczono uroczyście w trakcie Krajowej Narady Aktywu Pieszego, która odbywała się w lipcu 1977 w Warce-Winiarach. Kolejne wręczano przy okazji uroczystych spotkań aktywu pieszego odbywających się na terenie Polski.

Medal według projektu architekta Romana Trębacza o średnicy 60 milimetrów z tombaku patynowanego wydano w Mennicy Warszawskiej. Nakład medalu wynosił 300 egzemplarzy. Był to pierwszy medal wybity staraniem KTP ZG PTTK.

Następny z grupy medali związanych ściśle z historią turystyki pieszej wydano w roku 1982 dla upamiętnienia 30. rocznicy powołania Komisji Turystyki Pieszej Zarządu Głównego PTTK. Na awersie przedstawiono portret Mieczysława Orłowicza, jednego z prekursorów turystyki pieszej połączonej z krajoznawstwem, wybitnej postaci związanej z Towarzystwem od jego pierwszych lat istnienia, aż po lata pięćdziesiąte ubiegłego wieku. Mieczysław Orłowicz uznawany jest powszechnie za osobę niezwykle zasłużoną dla turystyki pieszej przez konsekwentne budowanie krajoznawczego modelu pieszego wędrowania. Kompozycję plastyczną awersu uzupełniły umieszczone z prawej strony portretu daty urodzin Mieczysława Orłowicza w 1881 oraz jego śmierci w 1959 roku. Na rewersie znajdują się daty 1952-1997 i napis XXX LAT KOMISJI TURYSTYKI PIESZEJ ZARZĄDU GŁÓWNEGO PTTK. Medal wykonano w Mennicy Warszawskiej w dwóch wersjach: jedna w kolorze tombaku patynowanego w ilości 250 sztuk, druga wersja medalu była srebrzona i wybito ją w ilości 150 egzemplarzy. Medal miał typową dla produktów mennicy średnicę 70 mm.

Medale przyznawała KTP z własnej inicjatywy lub na wnioski z terenu. Medale XXX-lecia KTP ZG PTTK uroczyście wręczano osobom zasłużonym dla popularyzacji i rozwoju turystyki pieszej. Pewna liczba medali przeznaczona była dla kolekcjonerów.

Trzeci z tej grupy medal wydano z okazji 50. rocznicy powołania KTP ZG PTTK. Na awersie medalu znajduje się portret Oskara Kolberga wraz datami 1814-1890, odnoszącymi do lat jego urodzin i śmierci. Na rewersie natomiast umieszczono daty 1952-2002 na tle liścia dębu oraz odznakę turystyki pieszej. W części tekstowej od góry znajduje się napis: 50 LAT KOMISJI TURYSTYKI PIESZEJ, na dole POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE.

Medal wykonano w Częstochowie w firmie "Artmedal" w dwóch wersjach. Pierwsza z nich to 100 egzemplarzy medali pozłacanych, przeznaczonych do wręczenia wraz z dyplomami osobom szczególnie zasłużonym dla turystyki pieszej organizowanej w ramach PTTK. Druga wersja medalu dostępna również dla kolekcjonerów wykonana została z brązu oksydowanego. Medal ma średnicę 70 milimetrów. Sponsorem medali pamiątkowych wydanych z okazji 50-lecia KTP ZG PTTK był Oddział PTTK w Kaliszu. Pierwsze sześć medali uroczyście wręczono 21 września 2002 roku w trakcie 45. Ogólnopolskiego Zlotu Przodowników Turystyki Pieszej w Kaliszu.

Ograniczyliśmy się do przedstawienia kilku przykładów medali pamiątkowych związanych z pięćdziesięcioleciem działania Komisji Turystyki Pieszej ZG PTTK. Bywały one eksponowane przy okazji organizowanych przez KTP ZG PTTK wystaw w Płocku, Ustce, Warce, Gnieźnie i trzykrotnie w Warszawie. Komplet tych medali znajduje się w zbiorach Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu. Znajdują się one również w wielu zbiorach i kolekcjach prywatnych. Mają swe miejsce w wielu szufladach naszych działaczy, pieczołowicie przechowywane jako cenne osobiste pamiątki, trofea świadczące o osiągnięciach i wyróżnieniach w pracy społecznej.

Wszystkie te drobne metalowe przedmioty od lat pięćdziesięciu uważane są za niezwykle cenne trofea turystyczne. Tworzą one często powstające latami interesujące zbiory i kolekcje. Niektóre z tych niewielkich obiektów bywają przedmiotami pożądania i wieloletnich poszukiwań tak licznych w naszym towarzystwie pasjonatów-kolekcjonerów.

Podobnie jak inne pamiątki przywołują po latach wspomnienia, pozwalają wrócić myślami do miejsc, ludzi i wydarzeń. Te krążki metalu spełniają jeszcze jedną niezwykle ważną funkcje. Medale pamiątkowe to również utrwalone, zapisane w metalu działania jednostek PTTK. Świadczą one o kierunkach podejmowanych działań, o tematach, postaciach i wydarzeniach, które chcieliśmy przypomnieć i przybliżyć.

Włodzimierz Majdewicz

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk,
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów.
ORIENT