PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
4 (8)/2002
ISSN 1642-0853

Udział PTTK w obchodach Międzynarodowego Roku Gór


Już w 1998 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła rok 2002 Międzynarodowym Rokiem Gór, wzywając państwa członkowskie do podejmowania różnorodnych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów górskich całego świata. Wszyscy jesteśmy ludźmi gór (We are all mountain people) - brzmiało (z pewną być może przesadą) przesłanie roku. Było rzeczą oczywistą, że PTTK, szczycące się długoletnimi tradycjami, niekwestionowanym dorobkiem i wielokierunkową działalnością na rzecz poznania i ochrony gór, jest w szczególny sposób predystynowane do spełnienia znaczącej roli w tym wydarzeniu. Z apelem w tej sprawie wystąpił już w lecie 2001 r. na łamach "Gościńca PTTK" wiceprezes ZG, przewodniczący KTG Marek Staffa, zaś obradujący we wrześniu 2001 r. w Warszawie XV Walny Zjazd PTTK podjął specjalną uchwałę w sprawie Międzynarodowego Roku Gór. Program przedsięwzięć i imprez PTTK został przyjęty przez Komisję Turystyki Górskiej ZG oraz zaakceptowany przez prezydium i plenum ZG.

W skali kraju utworzony został Krajowy Komitet Obchodów Międzynarodowego Roku Gór pod przewodnictwem ministra spraw zagranicznych Włodzimierza Cimoszewicza, z udziałem kilkunastu osób ze sfer nauki i ekologii. Wśród nich znalazł się Piotr Dąbrowski, przedstawiciel PTTK w Radzie Pienińskiego Parku Narodowego. Podjęte w marcu br. ze strony PTTK próby nawiązania kontaktu i współpracy z tym komitetem (w tym propozycja wymiany informacji i zawartości stron internetowych) nie spotkały się z żadnym odzewem. Skierowane w lipcu br. pismo do Włodzimierza Cimoszewicza, deklarujące ponownie gotowość naszej współpracy, zwracające uwagę na brak odzewu społecznego i medialnego haseł Roku Gór oraz wytykające żenujące błędy na stronie internetowej Krajowego Komitetu spotkało się ze zdawkową odpowiedzią p.o. z-cy dyrektora sekretariatu ministra, zaś jego jedynym widocznym efektem było zniknięcie na okres 3 miesięcy z internetu krytykowanej przez nas strony.

W PTTK nie powoływano komitetu organizacyjnego. Sprawy MRG były przedmiotem zainteresowania prezydium Zarządu Głównego oraz Komisji Turystyki Górskiej ZG PTTK. Rolę organizatora i inspiratora działań związanych z rokiem pełnił Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, zaś funkcję koordynatora ds. Roku Gór powierzono dyrektorowi ośrodka Zbigniewowi Kreskowi. Znaczny udział w pracach organizacyjnych brał osobiście sekretarz generalny ZG PTTK Andrzej Gordon. Bezpośrednimi organizatorami imprez składających się na dwa główne ogólnopolskie zamierzenia PTTK ("Pierwsze równoczesne przejście szlaku głównego" oraz "Spotkania na szczytach") były oddziały PTTK.

Informacja i promocja

Wiele uwagi poświęcono działaniom informacyjnym i promocyjnym. Podstawowym źródłem informacji o MRG były pisma PTTK: Gazeta Górska i Gościniec PTTK, w których publikowano artykuły oraz dokumenty organizacyjne. Pozyskano współpracę mediów ogólnopolskich, w tym TV i Polskiego Radia; najlepsze efekty dała współpraca z Programem I PR oraz TVP 3 Kraków. Sporo miejsca naszym działaniom poświęciły także media lokalne. Na zainteresowanie mediów wpłynął z pewnością fakt, iż dwie główne imprezy centralne postanowiono połączyć z próbą ustanowienia rekordu Guinnessa.

Z ONZ-owskiej strony internetowej Roku Gór pobrano logo IYM, uzyskując zgodę na jego wykorzystanie w celach niekomercyjnych, które - z polskim napisem - służyło celom promocyjno-informacyjnym. Logo to udostępniono zainteresowanym jednostkom PTTK oraz umieszczano na korespondencji wysyłanej z COTG PTTK i na wszystkich materiałach informacyjno-promocyjnych. Wydano barwny plakat w nakładzie 1500 egz. (jako wkładkę do Gazety Górskiej i Gościńca PTTK oraz rozprowadzany innymi drogami), dwa foldery propagujące główne imprezy centralne (na jednym z nich umieszczono informację o działalności PTTK w górach, na drugim profil podłużny przejścia oraz apel o sprzątanie szlaków) w nakładzie łącznym 6000 egz., odznaki w nakładzie 12.000 egz., 11.000 certyfikatów udziału w imprezach, 6000 nalepek, 780 koszulek i 750 czapeczek z logo MRG. Wszystkie te materiały na zamówienie oddziałów rozprowadzano pocztą z biura COTG w Krakowie.

Na stronie internetowej COTG PTTK umieszczono podstronę poświęconą MRG, z informacją o hasłach Roku Gór oraz planowanych i odbytych imprezach. Mimo dokonanych uzgodnień informacje o działaniach PTTK nie znalazły się na stronie internetowej Krajowego Komitetu Obchodów.

Imprezy centralne

Pierwsze Równoczesne Przejście Głównego Szlaku Górskiego Świeradów-Zdrój - Wołosate - Świeradów-Zdrój

Odbyło się 25 maja 2002 r. W dniu tym 4.941 turystów wędrowało podzielonym na 65 odcinków etapowych Głównym Szlakiem Górskim od sudeckiego Świeradowa-Zdroju po Halicz i Wołosate w Bieszczadach. Organizatorami przejść poszczególnych odcinków były 24 oddziały PTTK działające na obszarze, przez który przebiega szlak główny. Frekwencja była zróżnicowana: największą - 422 osoby - zanotowano na odcinku od Czarnowa do Lubawki w Sudetach, 354 osoby wędrowały w Beskidzie Niskim od Kątów do Hyrowej, 331 osób na trasie Hala Krupowa - Jordanów (były odcinki, na których szło zaledwie kilka osób, ciągłość przejścia została jednak zachowana). Wędrowano indywidualnie, w małych grupach rodzinnych i towarzyskich, ale także w dużych grupach wycieczkowych zorganizowanych przez zakłady pracy, szkoły, oddziały, koła i kluby PTTK. Wszyscy uczestnicy przejścia otrzymali imienne certyfikaty i punkty do GOT oraz - za niewielką odpłatnością - odznaki metalowe i z tworzywa sztucznego. Łączna długość przejścia wyniosła 868 km, zaś suma podejść na całej trasie była równa 2,5-krotnej wysokości Mount Everestu!

W tym samym czasie, 25 maja, ponad 500 osób wędrowało przez Góry Świętokrzyskie, biorąc udział w imprezie zorganizowanej przez Oddział Świętokrzyski PTTK w Kielcach, 250 uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych wędrowało w okolicach Istebnej w Beskidzie Śląskim na rajdzie "Szlakami Jerzego Kukuczki", 600 uczestników dorocznego Wiosennego Rajdu Oddziału Tarnowskiego PTTK przeszło kilkudniowe trasy w Beskidzie Śląskim i Żywieckim - to tylko największe z imprez, jakie zorganizowano 25 maja. Szacujemy, że pod hasłami MRG wędrowało w tym dniu po polskich górach co najmniej 8 tysięcy turystów; takiego oddźwięku organizatorzy z pewnością się nie spodziewali.

Oddziały PTTK wykazały dość zróżnicowaną aktywność w organizacji przejścia; część z nich wykazała sporo inwencji w pozyskiwaniu uczestników, organizując grupowe przejścia z przewodnikami lub rajdy. Część jednak ograniczyła się do obsady punktów etapowych, nie zadając sobie żadnego trudu rozpropagowania uczestnictwa w imprezie, zorganizowania grup czy też zaopatrzenia uczestników w certyfikaty i odznaki.

Po zebraniu szczegółowej dokumentacji przejścia (listy imienne uczestników itp.) sprawozdanie z imprezy wysłano do Biura Rekordu Guinnessa w Londynie jako zgłoszenie próby ustanowienia rekordu w kategorii "Najwięcej turystów na najdłuższym szlaku". Niestety, rekord nie został uznany: biuro poinformowało nas, że nie rejestruje rekordów mających charakter krajowy oraz przejść o charakterze "sztafetowym". Część uczestników i organizatorów dozna zapewne rozczarowania, dla większości jednak z pewnością ważniejszy będzie fakt uczestniczenia we wspólnym przeżyciu turystycznym na imprezie niemającej precedensu w polskiej turystyce górskiej.

Spotkania na szczytach

Druga z zaplanowanych imprez centralnych odbyła się 14 września. Jej założeniem było zorganizowanie w tym dniu przez oddziały PTTK w całym kraju wycieczki na dowolnie wybrany szczyt lub najwyższe wzniesienie na swoim obszarze działania. W efekcie na szlaki turystyczne wyszło w całym kraju ponad 10.000 turystów, odwiedzono 108 szczytów i wzniesień od Góry Słowiańskich Bogów o wysokości 52 m n.p.m. w okolicach Szczecina po najwyższy szczyt Polski - Rysy (2449 m n.p.m.) w Tatrach. Organizatorami imprez były oddziały PTTK w liczbie 93, a także kilka kół i klubów.

Pomimo nie najlepszej pogody, zwłaszcza w północnej i centralnej części kraju, imprezę należy uznać za udaną. Znakomita większość organizowanych w tym dniu imprez połączona była z krajoznawstwem i sprzątaniem szlaków. Częstokroć zorganizowana impreza przekraczała PTTK-owskie ramy; tak było np. w legnickim oddziale PTTK, gdzie w spotkaniu na najwyższym punkcie Wału Okmiańskiego (273 m n.p.m.) brali udział przedstawiciele władz starostwa i gminy, zaś w jego trakcie ustawiono granitowy głaz z wyrytą datą 14.09.2002 r., upamiętniającą nadanie wzniesieniu z okazji MRG nazwy Piaskowe Wzgórze. Najliczniej zgromadzono się na Kopie Biskupiej (889 m n.p.m.) w Górach Opawskich, gdzie spotkali się turyści z Prudnika, Pleszewa, Opola, Głuchołaz i Gliwic oraz sporo turystów czeskich. W obecności ok. 700 osób, o godz. 12 Gwardia Cesarska ze Zlatych Hor w historycznych mundurach oddała salwę honorową dla uczczenia MRG. Korzystając z turystycznego przejścia granicznego, uczestnicy imprezy przeszli do Zlatych Hor, gdzie zwiedzali miasto, muzeum, a także wzięli udział w festiwalu piwnym w ośrodku Bohemia. 500 osób zebrało się na szczycie Łysicy w Górach Świętokrzyskich, wśród nich członkowie honorowi PTTK oraz prezes ZG PTTK Janusz Zdebski. Wielu imprezom, szczególnie tam, gdzie pozwalała na to pogoda, towarzyszył nastrój zabawy - pikniku; tak było np. na Wzgórzu Chełmskim koło Kalisza na imprezie zorganizowanej przez Oddział Zakładowy PTTK. 50-osobowa grupa z Oddziału PTTK w Pabianicach po zdobyciu wzniesienia o nazwie Fajna Ryba (346 m n.p.m.) przybyła późnym popołudniem do Krakowa, gdzie uczestnicy zwiedzili Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej i spotkali się z jego dyrektorem. Podobnie jak na majowym przejściu szlaku głównego wszyscy uczestnicy "Spotkań" otrzymali imienne certyfikaty udziału, odznaki oraz mogli nabyć koszulki i czapki z logo MRG. Na wszystkich spotkaniach wykonano zbiorowe zdjęcia uczestników; będą one opublikowane w grudniu br. w specjalnym wydaniu Gazety Górskiej jako "Portret turystów polskich A.D. 2002". Telefoniczne meldunki ze zdobytych szczytów przyjmowano przez cały dzień w COTG PTTK w Krakowie. W o wiele większym stopniu niż w maju imprezie wrześniowej towarzyszyły media: głównie prasa, ale także regionalne stacje radiowe i telewizyjne.

Spotkania na szczytach w zamierzeniu organizatorów miały być - podobnie jak przejście szlaku głównego - zgłoszone jako próba ustanowienia rekordu Guinnessa w kategorii "Najwięcej osób na wycieczce górskiej". Odmowa uznania jako rekordu przejścia szlaku skłoniła nas do wystosowania zapytania do Biura Guinnessa w Londynie, dotyczącego możliwości uznania przez nich drugiego rekordu (procedura występowania o uznanie rekordu jest skomplikowana i dość kosztowna). Do końca października nie otrzymaliśmy odpowiedzi.

Inne imprezy i inicjatywy PTTK w Międzynarodowym Roku Gór

Seminaria, sympozja, wystawy, konkursy

W marcu w Suchej Beskidzkiej odbyło się seminarium na temat Aktualny stan i zadania przewodnictwa górskiego, zorganizowane przez Oddział Akademicki PTTK w Krakowie przy współudziale Komisji Przewodnickiej ZG PTTK, z udziałem kilkudziesięciu osób ze środowisk przewodnictwa górskiego, GOPR, parków narodowych oraz środowiska naukowego. Również Oddział Akademicki PTTK w Krakowie przy współudziale Naturfreunde International był organizatorem międzynarodowego seminarium na temat "Interpretacja dziedzictwa gór" (Interpreting our mountain heritage), które odbyło się w Zakopanem w pierwszych dniach listopada z udziałem ok. 25 osób z 12 krajów.

Tradycyjne górskie sympozjum organizowane przez KTG ZG PTTK w Krakowie w pierwszą sobotę grudnia będzie w tym roku również odbywało się pod hasłami MRG, zaś jego przesłanie brzmi: Góry - udostępniać, aby chronić? Sympozjum będzie towarzyszyła wystawa fotograficzna zorganizowana wspólnie z Komisją i Centrum Fotografii Krajoznawczej PTTK.

Komisja Fotografii Krajoznawczej ZG i Centrum Fotografii Krajoznawczej PTTK zorganizowały w hallu ZG PTTK w Warszawie przy ul. Senatorskiej 11 wystawę fotograficzną "Granie i połoniny", na której eksponowano prace instruktorów fotografii krajoznawczej PTTK nadesłane z okazji MRG. Wernisaż wystawy odbył się 5 września. 7 wystaw fotograficznych eksponowanych było w galerii wystawowej COTG PTTK w Krakowie, a to: Beskidzkie kościółki U. Ormickiej, Wyspy Kurylskie W. Bielańskiego, Parki Narodowe USA L. Jaskiernego, Słoweński Kras W. Biedrzyckiego, Bukowina Tatrzańska M. Haładysza, Góry Opawskie T. Rzeczyckiego, Bukowina Maramaroska N. Figiel.

Komisja Działalności w Miejscu Zamieszkania z okazji Roku Gór ogłosiła konkurs pod tytułem "Rodzinna Wędrówka Górska". Konkurs polegał na przedstawieniu w formie plastycznej wędrówki górskiej odbytej w Międzynarodowym Roku Gór. Na konkurs wpłynęła rekordowa liczba 477 prac, z których 11 najlepszych nagrodzono w kilku kategoriach wiekowych. Kilkadziesiąt prac będzie prezentowanych na pokonkursowej wystawie w hallu budynku ZG PTTK przy ul. Senatorskiej w grudniu br.

Imprezy środowiskowe i oddziałowe

Hasła MRG patronowały m.in. V Rodzinnemu Rajdowi Górskiemu Wojska Polskiego "Tatry 2002" zorganizowanemu w sierpniu przez Oddział Wojskowy PTTK w Krakowie. Na rozpoczęciu rajdu w formie pikniku turystycznego na stadionie biatlonowym w Kirach staraniem COTG zorganizowano pokaz ratownictwa górskiego oraz konkurs wiedzy o górach z nagrodami, zaś elementem dekoracji stadionu było logo MRG.

Nie sposób podać, ile imprez zorganizowały pod hasłami MRG oddziały, koła i kluby PTTK, gdyż większość z nich nie była przez nas ewidencjonowana. Kilka największych można wymienić przykładowo: Wiosenny Rajd O/PTTK Ziemi Tarnowskiej w Beskidzie Żywieckim i Śląskim - 600 osób; Rajd Młodzieży Szkolnej w Górach Świętokrzyskich Oddziału PTTK w Kielcach - 500 osób; Zlot Turystów Górskich O/PTTK w Żywcu z udziałem turystów słowackich - 450 osób; XXXI Centralny Zlot Turystów Wojskowych w Beskidzie Niskim - 250 osób; Rajd z okazji Światowego Dnia Turystyki O/PTTK Bielsko-Biała - 200 osób; Rajd "Szlakami Jerzego Kukuczki" w Istebnej i okolicach O/PTTK w Wiśle - 250 osób.

Spotkanie organizacji turystycznych na Równicy

Prawdziwie międzynarodowym akcentem Międzynarodowego Roku Gór było spotkanie PTTK z Klubem Czeskich Turystów i Klubem Słowackich Turystów odbyte z naszej inicjatywy 29 czerwca w schronisku na Równicy. Przedmiotem dyskusji były sprawy związane z zacieśnieniem współpracy naszych towarzystw, opracowaniem wspólnej koncepcji zagospodarowania turystycznego górskich terenów przygranicznych, podejmowanie i popieranie wspólnych inicjatyw oraz rozważenie stosowania wzajemnych rabatów w obiektach turystycznych. Owocem spotkania było wydanie specjalnego oświadczenia oraz porozumienia podpisanego w imieniu PTTK przez prezesa Janusza Zdebskiego, w imieniu Klubu Czeskich Turystów przez Jana Babniča oraz w imieniu Klubu Słowackich Turystów przez Miroslava Herchla. Z podziwem i nie bez zazdrości nasi przyjaciele z Czech i Słowacji oglądali wystawę dokumentów ze zbiorów Centralnego Archiwum Górskiego COTG, ilustrujących kilkudziesięcioletnią historię naszej współpracy.

Instytucje współdziałające, współorganizatorzy, sponsorzy

Głównymi instytucjami współdziałającymi oraz wspierającymi finansowo nasze poczynania były: Ministerstwo Gospodarki odnośnie "Spotkania na szczytach" oraz Polska Organizacja Turystyczna odnośnie "Pierwszego Równoczesnego Przejścia Głównego Szlaku Górskiego". Patronat medialny przyjęły Telewizja Polska SA oraz Polskie Radio SA, przy czym największą aktywność wykazywały regionalne ośrodki i placówki TV i radia. Wiele oddziałów pozyskało współpracę lokalnych samorządów i mediów regionalnych.

Wnioski końcowe i próba oceny

Ze względu na wieloletnie tradycje i wielokierunkową działalność PTTK w krzewieniu wiedzy o górach i turystyce górskiej było oczywiste, że przedmiotem naszej szczególnej troski będzie aktywność PTTK w Międzynarodowym Roku Gór. Celem naszym było przecież nie tylko przeprowadzenie dwu zaplanowanych imprez centralnych, lecz także dotarcie do społeczeństwa i władz z informacją o działalności PTTK w górach i na rzecz gór. Zadania te z pewnością zostały spełnione.

Pomysły zarówno "Pierwszego Równoczesnego Przejścia Szlaku Głównego", jak i "Spotkania na szczytach" były znakomite, zaś zgłoszenie obu imprez do ustanowienia rekordu Guinnessa (mimo zgłaszanych obaw i zastrzeżeń) przyczyniło się do zwiększenia medialnej atrakcyjności obu przedsięwzięć. Ich zaletą było także skłonienie oddziałów i innych jednostek PTTK do wspólnego działania, w którym każda z tych jednostek mogła wykazać własną pomysłowość i aktywność, uczestnicząc równocześnie we wspólnym działaniu na rzecz całego Towarzystwa. Kilka tysięcy ludzi wędrujących w tym samym czasie po 65 odcinkach głównego szlaku oraz ponad 10 tysięcy wchodzących równocześnie na ponad sto szczytów i wzniesień tworzyło poczucie wspólnoty miłośników gór, jakże bliskie ONZ-owskiemu przesłaniu Wszyscy jesteśmy ludźmi gór. Imprezy cieszyły się wielkim zainteresowaniem członków Towarzystwa i turystów niezrzeszonych w PTTK i to nie tylko w związku z zapowiedzią ustanowienia rekordu Guinnessa. Świadczy to o zapotrzebowaniu na ciekawe pomysły i inicjatywy, wykraczające poza szablonowe rajdy i zloty; wielu uczestników imprez wyraźnie artykułowało potrzebę podobnych inicjatyw w przyszłości, nie tylko z okazji Międzynarodowego Roku Gór.

Aktywność oddziałów PTTK i ich zainteresowanie tematem MRG były nader zróżnicowane. Z pewnością można uznać za sukces, że ponad sto jednostek PTTK odpowiedziało na apel ZG i zorganizowało spotkania na szczytach, a 24 oddziały uczestniczyły w organizacji przejścia szlaku głównego. Z drugiej jednak strony nie wszystkie oddziały wykazały inicjatywę wykraczającą poza wyznaczony harmonogramem obowiązek obsadzenia punktu etapowego.

Tym większe uznanie i podziękowania należą się tym oddziałom i działaczom, którzy wyróżnili się, wnosząc własne inicjatywy i organizując własne imprezy: Odziałowi w Jaśle (Rafał Wałach), Cieszynie (Ryszard Mazur), Kielcach (Kazimierz Micorek), Żywcu (Edmund Zaiczek), Siedlcach (Anna Kirchner), Krośnie (Jan Turek), Elblągu (Witold Ławrynowicz), Prudniku (Józef Michalczewski), Gubinie (Zenon Pilarczyk), Zakładowemu WSK Kalisz (Zdzisław Kobyłka), "Baildon" i Górnośląski w Katowicach (Roman Bargieł, Zbigniew Malinowski), Lubinie (Marian Hawrysz), Wałbrzychu (Zofia Sikora), Międzygórzu (Józef Czernicki), Ziemi Kamiennogórskiej w Kamiennej Górze i in.

Pomimo udziału prominentnych osób z kierownictwa radia i telewizji zainteresowanie mediów nie było zbyt widoczne, chociaż miało je zwiększyć hasło bicia rekordu Guinnessa. Potwierdza to znaną prawdę, że najważniejsze wydarzenia turystyczne nie budzą zainteresowania równego najbłahszym wydarzeniom sportowym.

Osobnym rozdziałem jest działalność Krajowego Komitetu Obchodów MRG, a raczej brak tej działalności. W liście skierowanym do przewodniczącego Komitetu dr Włodzimierza Cimoszewicza w lipcu br. pisaliśmy: Postulujemy także, aby Międzynarodowy Rok Gór nie minął w Polsce bez echa i aby nie została zmarnowana okazja do prawdziwego przybliżenia społeczeństwu polskiemu walorów obszarów górskich i ich znaczenia dla rozwoju fizycznego i psychicznego człowieka oraz dla promocji polskich obszarów górskich w skali Europy i świata. Dziś już wiadomo, że okazja ta, niestety, została zmarnowana. Na tle całkowitej bezczynności instytucji państwowych, samorządowych oraz innych (może poza PTT) organizacji i stowarzyszeń, inicjatywy i działalność PTTK w Międzynarodowym Roku Gór zasługują na szczególne odnotowanie i uznanie.

Zbigniew Kresek

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk,
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów.
ORIENT