PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
3 (7)/2002
ISSN 1642-0853

XXX lat Oddziału PTTK w Radzyniu Podlaskim


Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze jest największą organizacją w Polsce, która zajmuje się krzewieniem turystyki i krajoznawstwa, przede wszystkim wśród młodzieży szkolnej. PTTK posiada ponad półwiekową tradycję działalności, powstało w 1950 roku z połączenia Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Wielką zasługą PTTK jest przejęcie i kontynuacja dorobku towarzystw, które zostały utworzone jeszcze w czasach niewoli, funkcjonowały w odrodzonej Polsce a nie dane im było istnieć w PRL.

Współpraca radzyńskich nauczycieli krajoznawców z PTTK sięga początku lat 60. W 1961 roku regularną działalność turystyczno-krajoznawczą, rejestrowaną w Zarządzie Okręgu PTTK w Lublinie prowadził Szczep Harcerski "Węzeł" przy Liceum Ogólnokształcącym pod komendą druha Mieczysława Stagrowskiego - nauczyciela języka łacińskiego. W latach 1961-1969 Szczep zweryfikował kilkadziesiąt odznak Turystyki Pieszej i Turystyki Ziem Zachodnich. Ramy organizacyjne dla realizacji idei PTTK zostały stworzone w Radzyniu Podlaskim w dniu 26 marca 1972 roku. Wówczas to z inicjatywy miejscowych pasjonatów krajoznawstwa oraz za zachętą i pomocą zarządu okręgu w Lublinie został zwołany Zjazd Założycielski Oddziału PTTK w Radzyniu Podlaskim. Uczestniczyło w nim 29 osób. Zjazdowi przewodniczył Przodownik Turystyki Pieszej druh Mieczysław Stagrowski. Pierwszym prezesem zarządu oddziału został Rudolf Probst, w czasie okupacji żołnierz Armii Krajowej, a w latach 1959-1963 dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Radzyniu Podlaskim. Wśród uczestników zjazdu i założycieli oddziału PTTK był nestor radzyńskich krajoznawców Ksawery Rosiński, nauczyciel i wychowawca z wieloletnim doświadczeniem, w czasie II wojny światowej żołnierz II Armii Wojska Polskiego. Ksawery Rosiński jest posiadaczem legitymacji PTK z 1938 roku.

Już w pierwszym okresie po zjeździe powstało kilkanaście kół PTTK, w tym m.in. w Jednostce Wojskowej w Bezwoli, LO i ZSZ w Radzyniu Podlaskim. Członkowie PTTK z radzyńskiego oddziału przejawiali dużą inicjatywę w organizacji imprez dla swoich członków, uczestniczyli w pracach społecznych inspirowanych centralnie, włączyli się do rewaloryzacji zabytków Zamościa w ramach akcji "Zamość - wczoraj, dziś, jutro".

W 1974 roku prezesem ZO PTTK został Józef Polit, zastępca komendanta Powiatowego MO. Na koniec 1975 roku oddział liczył 567. członków indywidualnych zrzeszonych w 18. kołach, w tym w 9 szkolnych. Kadrę oddziału stanowiło 4. instruktorów krajoznawstwa, 5. przodowników turystyki pieszej, 60. organizatorów turystyki, 18. społecznych opiekunów zabytków. Opieka nad zabytkami oraz ochrona przyrody stanowiły ważne ogniwo pracy społecznej zarządu oddziału. W 1976 roku Minister Kultury i Sztuki nadał oddziałowi odznakę "Za opiekę nad zabytkami". W drugiej połowie lat 70 działalności PTTK-owskiej nadawali ton: Kazimierz Odrzygóźdź - wiceprezes ZO i wizytator Kuratorium Oświaty i Wychowania w Białej Podlaskiej, Stanisław Grudzień - sekretarz ZO, Ryszard Matysiewicz - opiekun SKKT-PTTK przy ZSZ, Stanisław Kalinowski - opiekun szkolnego koła PTTK nr 10 w Komarówce. Bardzo aktywną działalność krajoznawczą prowadzili członkowie Klubu Seniora przy Radzyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na osiedlu Bulwary. Istniejące przy ZO PTTK Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego, którego kierownikiem była Zofia Malarz organizowało liczne wycieczki szkolne i zakładowe. Do stałych imprez oddziału weszły adresowane dla młodzieży rajdy: Zwycięstwa (w maju) i Szlakiem Walk gen. Franciszka Kleeberga (na początku października). Powstały nowe szkolne koła PTTK, w tym w Zbiorczej Szkole Gminnej w Czemiernikach. Co miesiąc ukazywały się dwustronicowe "Wiadomości o życiu i działalności ZO PTTK", które pełniły ważną rolę informacyjną i integrującą środowisko członków PTTK.

W 1979 roku prezesem oddziału został sędzia Ryszard Mysłowski. Funkcję prezesa pełnił przez kilka kadencji, do końca 1991 roku. W 1982 roku zostało zorganizowane okolicznościowe spotkanie z okazji 10-lecia powstania Oddziału PTTK w Radzyniu Podlaskim. Zarząd otrzymał liczne gratulacje, a wśród nich od ZW PTTK w Białej Podlaskiej i jego prezesa Adolfa Mironiuka, a także od ZO w Międzyrzeczu Podlaskim, którego działacze zdobywali doświadczenie w Radzyniu. Lata 80-te to okres największego rozkwitu organizacyjnego oddziału. Kierownikiem Biura Obsługi Ruchu Turystycznego została Barbara Żuber, księgową Bożena Gajdzińska. Do pracy programowej przyjęto Zofię Dymicką, Barbarę Grochowską, Iwonę Koczkodaj. Dzięki takiej obsadzie kadrowej możliwe było organizowanie licznych wycieczek, w tym bardzo popularnych po stanie wojennym pielgrzymek do Częstochowy, Niepokalanowa, coraz głośniejszego Lichenia, na grób Księdza Popiełuszki, czy też w pewnym okresie do Oławy. Często ze względu na zainteresowanie Służby Bezpieczeństwa zlecenia wyjazdów musiały być wypisywane na zupełnie inne miejsca docelowe. Pod koniec lat 80 BORT utrzymywało się z organizowanych, bardzo popularnych kilkudniowych wyjazdów do ZSRR. Wielu działaczy biorąc w nich udział (w tym również w charakterze pilotów) mogło po raz pierwszy zobaczyć Wilno, Baranowicze, Pińsk, nawiedzić Ostrą Bramę i Cmentarz na Rossie, spotkać się w Pińsku z polskim księdzem Kazimierzem Świątkiem, zesłańcem na Workutę, od 1955 roku samotnie prowadzącym pracę duszpasterską w Pińsku, obecnie kardynałem na Białorusi.

Uzyskiwane przez BORT dochody były przeznaczane na działalność programową. Organizowano dla młodzieży liczne rajdy piesze i rowerowe: zwycięstwa, kleebergowskie, nadbużańskie, w tym będące ewenementem piesze zimowe rajdy nadbużańskie w roku 1985 i 1986. Wycieczki dla opiekunów SKKT i kadry programowej do Ciechanowca, Wizny, Tykocina integrowały środowisko. Udział w nich honorowego prezesa oddziału Mieczysława Stagrowskiego stanowił gwarancję najwyższego poziomu organizacyjnego i programowego. W eliminacjach wojewódzkich OMTTK PTTK zwyciężały drużyny radzyńskiego oddziału i reprezentowały województwo bialskopodlaskie w finale centralnym turnieju. Wśród najlepszych wówczas zespołów startujących w turnieju w kategorii szkół podstawowych były drużyny Polubicz (opiekun Henryk Protasiuk), Dołholiski (opiekun Kazimierz Halczuk), Szkoły Podstawowej nr 2 w Radzyniu Podlaskim (opiekun Henryka Prokopiuk), z Czemiernik (opiekun Teresa Zdunek), a później z Żeszczynki (opiekun Sabina Sakowicz). W kategorii szkół średnich rywalizowały zespoły LO w Radzyniu Podlaskim (opiekun Tadeusz Pietras), ZSZ (opiekun Ryszard Matysiewicz), a następnie LO w Wisznicach (opiekun Dorota Miąskiewicz). Zarząd oddziału i BORT zostały przeniesione do nowego składającego się z dwóch pokoi pomieszczenia, ale w tym samym budynku przy Rynku. Członkowie zarządu każdego roku w okresie przedświątecznym spotykali się na wspólnej wieczerzy wigilijnej.

W grudniu 1986 roku zmarł honorowy prezes oddziału Mieczysław Stagrowski. Była to ogromna i bolesna strata. Dla wielu członków PTTK M. Stagrowski był niekwestionowanym autorytetem w dziedzinie krajoznawstwa. W pogrzebie druha Stagrowskiego 30 grudnia uczestniczyli prawie wszyscy dorośli członkowie PTTK z oddziału. Piętnasta rocznica powstania oddziału została uczczona kolejnym okolicznościowym spotkaniem 15 marca 1987 roku oraz wystawą fotograficzną autorstwa Marka Stecia, wieloletniego członka i przewodniczącego Komisji Fotografii Krajoznawczej. Wystawa ukazywała dorobek oddziału oraz pracę społeczną M. Stagrowskiego. Głęboki kryzys przełomu lat 80 i 90 dotknął również Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego przy radzyńskim oddziale PTTK. Gwałtownie spadło zainteresowanie turystyką wypoczynkową, organizowaną dotychczas przez zakłady pracy i szkoły. Wykwalifikowana kadra nauczycieli przestała korzystać z pomocy BORT-u przy organizacji wycieczek szkolnych. Biura Obsługi Ruchu Turystycznego nie stać było na utrzymanie się. Zarząd zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej. Odeszli pracownicy etatowi: Iwona Koczkodaj, Zofia Dymicka, Barbara Grochowska, Bożena Gajdzińska, Barbara Żuber. Zabrakło środków na działalność programową, a nawet na utrzymanie lokalu. W Polsce zmieniającej swój ustrój polityczny i gospodarczy zapomniano o wychowawczej i edukacyjnej roli, jaką spełniało PTTK. Na żadne dotacje nie można było liczyć. W porozumieniu z dyrekcją LO w Radzyniu Podlaskim, całe archiwum oddziału, księgozbiór, bogate zbiory fotografii będące dorobkiem Komisji Fotografii Krajoznawczej oraz zestawy slajdów zostały zabezpieczone w wygospodarowanych zastępczych pomieszczeniach liceum.

Zwołany na 21 stycznia 1991 roku nadzwyczajny zjazd oddziału na funkcję prezesa wybrał Tadeusza Pietrasa. Poczyniono pierwsze kroki nad opracowaniem nowego statutu. Mimo ogromnych trudności związanych z brakiem środków na działalność programową, to wielu działaczy nie zrezygnowało z pracy krajoznawczej wśród młodzieży szkolnej. Odbywały się kolejne eliminacje OMTTK PTTK. Udało się przetrwać najtrudniejszy okres, nie zapomnieć o wartościach, jakim są krajoznawstwo i turystyka w wychowaniu młodego pokolenia. Wielka zasługa w tym takich osób jak Anna i Andrzej Prokopiukowie, Dorota i Andrzej Miąskiewiczowie, Henryk Prokopiuk, Kazimierz Odrzygóźdź, Kazimierz Halczuk, Ryszard Matysiewicz, Sabina Sakowicz, Bodgan Fijałek, Tadeusz Sławecki, wówczas dyrektor Szkoły Podstawowej w Czemiernikach, obecnie Wiceminister Edukacji Narodowej i Sportu. Obradujący w grudniu 1992 roku kolejny zjazd oddziału funkcję prezesa powierzył Bogdanowi Fijałkowi. Nowy prezes okazał się doskonałym organizatorem pracy oddziału. Został zarejestrowany statut. Udało się utrzymać bardzo dobrą współpracę z Wydziałem Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu Wojewódzkiego w Białej Podlaskiej, którego dotacje były podstawą działalności programowej. Dużego wsparcia udzielał wiceprezes oddziału Tadeusz Sławecki, wówczas poseł na Sejm RP. Przez 4 lata biuro poselskie T. Sławeckiego w Radzyniu Podlaskim było nieformalnym biurem ZO PTTK. Oddział zaczął organizować coraz liczniejsze imprezy, w tym i o zasięgu ogólnopolskim takie jak rajd kleebergowski, andrzejkowe marsze na orientację, dziś znana ogólnopolska impreza "Azymuciak". Dwukrotne zwycięstwo ZSZ nr 1 w Radzyniu Podlaskim (w roku 1996 i 1997) w finale centralnym Ogólnopolskiego Młodzieżowego Turnieju Turystyczno-Krajoznawczego było ewenementem w skali kraju, wielkim osobistym sukcesem opiekuna drużyny Bogdana Fijałka i potwierdzeniem, iż praca krajoznawcza w oddziale jest prowadzona na bardzo wysokim poziomie.

W turystyce kwalifikowanej na czoło wysunęły się marsze i biegi na orientację w których uczniowie ZSZ i LO w Radzyniu i Wisznicach osiągali sukcesy na imprezach ogólnopolskich. Coraz popularniejsza stawała się turystyka rowerowa, którą z powodzeniem uprawiali m.in. członkowie klubu "Mistral" organizując wyjazdy do Francji (Lourdes) i Finlandii. Ważną rolę w promocji tej formy aktywnego spędzania wolnego czasu odegrał publikowany przez Roberta Mazurka na łamach miesięcznika "Grot" cykl artykułów pt. "Dokąd w wolną sobotę i niedzielę, czyli propozycje rowerowych wycieczek po powiecie radzyńskim".

Ostatnie dwa statutowe zjazdy oddziału w roku 1996 i 2001 ponownie powierzyły funkcję prezesa Bogdanowi Fijałkowi. Wiceprezesem został Tadeusz Sławecki, a członkami zostali wybrani: Andrzej Prokopiuk (sekretarz), Barbara Żuber (skarbnik), Tadeusz Pietras, Robert Mazurek, Wiesław Krupski, Dorota Radkiewicz, Sabina Sakowicz. Postanowieniem zjazdu oddziału w roku 2001 organizowany corocznie rajd pieszy do Sitnej, miejsca zamordowania przez Niemców w 1940 roku grupy radzyńskich harcerzy, otrzymał nazwę "Rajd Pamięci Harcerzy Radzyńskich im. Kazimierza Odrzygożdzia". W ten sposób uczestnicy zjazdu postanowili uczcić pamięć jednego z najbardziej zasłużonych działaczy PTTK z terenu północnej Lubelszczyzny, wspaniałego człowieka i wychowawcy, który do swej śmierci w czerwcu 2000 roku pozostał wierny idei PTTK. Rajd pod nową nazwą odbył się po raz pierwszy w 2001 roku i wszedł na stałe do kalendarza imprez oddziału. Inne imprezy, które każdego roku gromadzą wyjątkowo duże grupy młodych turystów z całej Polski to: Ogólnopolski Pieszy Rajd Kleebergowski, Radzyńskie Marsze na Orientację "Azymuciak", Zimowe Marsze na Orientację Pamięci Unitów Podlaskich "Horodek", Wiosenne Marsze na Orientację "WIOSnO" i oczywiście OMTTK PTTK. Start w tym turnieju należy do najważniejszych imprez dla wielu szkolnych kół PTTK. Przypadająca w 2002 roku 30. rocznica powstania Oddziału PTTK w Radzyniu Podlaskim jest kolejną okazją do podsumowania dotychczasowego dorobku, wymiany doświadczeń między opiekunami SKKT, przedyskutowania pomysłów do pracy na przyszłość.

Tadeusz Pietras

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk,
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów.
Korekta: Renata Otolińska
ORIENT