PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
3 (7)/2002
ISSN 1642-0853

45 lat Koła Przewodników Świętokrzyskich w Kielcach


Koło Przewodników Świętokrzyskich w Kielcach jest jed­nym z najstarszych i największych kół w Polsce. Za datę jego powstania przyjęto dzień 27 kwietnia 1956 r., kiedy to po raz pierwszy w sprawozdaniu z walnego zebrania Oddziału PTTK w Kielcach pojawiła się nazwa koła.

Wszystko układa się w logiczną całość, gdy weź­mie się pod uwagę ważne wydarzenie, jakim było zakończenie wiosną 1956 r. pierwszego w Kielcach, z bogatym programem, kursu przewodnickiego, rozpoczętego jesienią 1955 r. Ukończyło go 13 osób (na 19. słuchaczy). Absolwenci kursu po raz pierwszy otrzymali przewodnickie znaczki i legitymacje. Oni też postanowili zrzeszyć się. we własnej organizacji. Prezesem powstałego koła zastał prawnik Andrzej Jankowski.

Początki działalności turystyczno-krajoznawczej w Górach Świętokrzyskich sięgają jednak lat wcześniejszych. W 1908 r. powstał w Kielcach Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, którego pierwszym prezesem został Tadeusz Szymon Włoszek. Do powstania oddziału przyczynił się w dużym stopniu wybitny krajoznawca Aleksander Janowski. Z jego inicjatywy uruchomiono 28 sierpnia 1910 r. w Świętej Katarzynie, pierwsze w Górach Świętokrzyskich schronisko turys­tyczne. Była to jedna izba z dwoma miejscami noclegowymi w domu rolnika Andrzeja Janickiego (dom ten istnieje dziś jeszcze). Gospodarz pełnił zarazem rolę przewodnika po Łysogórach, a na życzenie turystów organizował konne przejażdżki krajoznawcze. Żona Janickiego zapewniała turystom wyżywienie. Schronisko pozostawało pod bacznym okiem ks. Antoniego Nowiny-Jankowskiego, kapelana miejscowego klasztoru Sióstr Bernardynek. Opiekę organizacyjną sprawował kielecki Oddział PTK.

Pierwszy szlak turystyczny wytyczono na Kielecczyźnie w 1925 r. Prowadził z Kielc przez Wolę Kopcową, Pasmo Krajeńskie, Łysicę, na Święty Krzyż. Grupy wycieczkowe wędrujące po Ziemi Świętokrzyskiej prowadzili wówczas społecznie entuzjaści krajoznawstwa, skupieni w Polskim Towarzystwie Krajoznawczym. Trafiali się czasem wybitni goście. Np. w 1924 r. Edmund Massalski oprowadzał będącego po raz ostatni na Kielecczyźnie Stefana Żeromskiego, któremu towarzyszyły żona Anna i córka Monika.

W latach 1924-1925 z inicjatywy Marty Hubickiej, prezesa Oddzia­łu PTK, Koło Historyczno-Krajoznawcze uczniów Państwowego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Kielcach zorganizowało dla swych członków kurs przewodników wycieczek po Kielcach i okolicy. Absolwenci tego kursu oprowadzali głównie wycieczki szkolne. Ówcześni przewodnicy nie mieli żadnych znaczków ani legitymacji. Oznaką ich funkcji były jedynie zielone opaski nakładane na rękaw z napisem "Przewodnik PTK". Taka sytuacja istniała do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie ożywił się znacznie ruch turystyczny w całej Polsce, więc także na Kielecczyźnie. Funkcję przewodników pełnili społecznie sympatycy turystyki, zrzeszeni w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym. Jednak taka forma przewodnictwa okazała się nie wystarczająca, dlatego w 1atach 1955-56 zorganizowano w Kielcach profesjonalny kurs przewodnicki, dzięki któremu powstało Koło Przewodników Świętokrzyskich. W następnych latach organizowane były kolejne kursy: drugi w 1958 r., trzeci w 1962 r. Nowych przewodników dostarczały co 2 lata następne kursy. Regularne szkolenia sprawiły, że w 1980 r. Koło Przewodników Świętokrzyskich w Kielcach liczyło 238 osób. Ruch turystyczny był wówczas tak ożywiony, że w sezonie przewodników było zawsze za mało.

Stan wojenny w 1981 r. przerwał pożyteczny rytm szkoleń powiększających zastępy przewodników. Organizację kursów wznowiono dopiero jesienią 1993 r. Absolwenci szkolenia zakończonego w maju 1994 r. w liczbie 29 osób, złożyli ślubowanie obok legendarnego dębu "Bartek", rosnącego w gminie Zagnańsk i założyli drugie w Kielcach Koło Przewodników PTTK "Bartek". "Stare" Koło Przewodników Świętokrzyskich, które w 1992 r. powołało do życia Stowarzyszenie Przewodników Świętokrzyskich, działa równolegle. Na koniec 2001 r. liczyło 175 osób. Obydwa Koła współpracują ze sobą, zwłaszcza w zakresie szkoleń.

Od 1956 r., od początku powstania Koła, przewodnicy spotykają się w okresie jesienno-zimowym co tydzień we czwartki, by systematycznie pogłębiać swoją wiedzę. Zapraszają na te spotkania specjalistów różnych profesji, pisarzy, naukowców itp. Dokształcają się również przez udział w corocznych ogólnopolskich rajdach przewodników, wycieczkach krajowych, a do niedawna także zagranicznych.

Część przewodników ukończyła dodatkowe kursy, zdobywając uprawnienia do oprowadzania po takich obiektach jak: Jaskinia "Raj", Muzeum Narodowe w Kielcach, Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, Muzeum Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, Muzeum Przyrodniczo-Leśne na Świętym Krzyżu, Muzeum Więzienia Kieleckiego. Niektórzy uzyskali także uprawnienia na tzw. Trójkąt Lubelski (Kazimierz, Puławy, Nałęczów), Bieszczady, Sandomierz, Ojcowski Park Narodowy.

Wielu przewodników z kieleckiego koła jest autorami książek i artykułów o tematyce krajoznawczej, historycznej i literackiej. Niemała grupa to utalentowani prelegenci i publicyści (także radiowi i telewizyjni). Kilka osób z powodzeniem pisze i publikuje wiersze.

Niezwykłym, niepowtarzalnym wydarzeniem w życiu Koła Przewodników Świętokrzyskich było przyjęcie przez Ojca Świętego Jana Pawła II tytułu Honorowego Przewodnika Świętokrzyskiego, w czasie uroczystej Mszy Świętej w Masłowie k. Kielc w dniu 3 czerwca 1991 r. (podczas wręczania darów ołtarza). Papież z zadowoleniem przyjął odznakę z rąk kieleckiego przewodnika Ryszarda Woszczyńskiego i pobłogosławił.

Trzeba podkreślić, że w Kole Przewodników Świętokrzyskich w Kielcach narodziło się kilka cennych inicjatyw, które zostały przejęte przez inne koła w kraju. Należy do nich pomysł organizowania corocznych wojewódzkich zlotów przewodnickich, ogólnopolskich górskich rajdów przewodników, ogólnopolskich pielgrzymek przewodników na Jasną Górę oraz wprowadzenia jednolitych ubiorów w poszczególnych kołach (kurtki, swetry, koszule). Dokonania Koła Przewodników Świętokrzyskich w Kielcach są niemałe. Do najważniejszych należy ogromna liczba wycieczek oprowadzonych po ziemi kieleckiej. W latach wzmożonego ruchu turystycznego aktywność koła wyrażała się liczbą 4500 do 5500 dniówek przewodnickich rocznie. Obsługiwano wycieczki terenowe oraz pełniono dyżury w obiektach zamkniętych, na które przewodnicy uzyskali uprawnienia.

Niezależnie od dniówek płatnych, przewodnicy społecznie prowadzili liczne wycieczki szkolne, rajdy młodzieżowe, zapewniali obsługę przewodnicką Harcerskiego Festiwalu Kultury Młodzieży Szkolnej, rajdów z okazji Dnia Dziecka, marcowych Rajdów Bab, oprowadzali uczestników konferencji organizowanych przez zakłady i instytucje, w których pracują.

Działalność koła dokumentowana jest w jego własnym biuletynie noszącym nazwę "Jedle", wydawanym od 1986 r. jako pismo nieregularne. W 2002 r. z okazji jubileuszu ukaże się 9 numer, w którym zostaną zamieszczone interesujące materiały, dokumentujące działalność koła. Podczas tegorocznego XX Jubileuszowego Rajdu Górskiego, organizowanego przez Koło Przewodników Świętokrzyskich w Kielcach, w dniach 19-22 września br., odbyła się jubileuszowa impreza z ciekawymi referatami wspomnieniowymi oraz wystawą obrazującą przeszłość Koła.

Elżbieta Stec

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk,
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów.
Korekta: Renata Otolińska
ORIENT