PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
3 (7)/2002
ISSN 1642-0853

Kamienie plotkarskie


Na wystawie w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze znajduje się bardzo rzadki w skali europejskiej zabytek dawnego prawa. A mianowicie komplet kamieni plotkarskich.

Prezentowany w Zielonej Górze zabytek, będący własnością ww. muzeum, jest jednym z dwóch zachowanych kompletów w Europie. Drugi znajduje się w Mulhouse we Francji. W średniowieczu takie kamienie plotkarskie posiadało każde większe miasto. Służyły one do wymierzania kar przynoszących skazanym hańbę oraz ujmę na honorze. Do tej grupy należały też pręgierze.

Na karę noszenia kamieni plotkarskich skazywane były osoby zajmujące się plotkarstwem i oszczerstwem. Najczęściej były to kobiety. Przykładem może służyć księga protokołów miasta Krakowa, w której w roku 1390 zapisano, że miejskiej przekupce Elżbiecie Strobaczkowej zabroniono wymyślać obelżywymi słowami przy swoim kramie na rynku, a jeżeli byłaby to ponownie uczyniła, to za karę miałaby nosić kamień naokoło tegoż rynku. Z przekazów wiadomo, że kara ta była stosowana jeszcze w XVII wieku w Ostrogu, we Wrocławiu i w Zielonej Górze.


fot. Mieczysław Wojecki

W Zielonej Górze kara ta była dotkliwsza, gdyż skazany na nią musiał nosić aż dwa kamienie połączone łańcuchem. I właśnie ten komplet z dwoma kamieniami, należący w XVI i XVII wieku do zielonogórskiego kata, eksponowany jest w Zielonej Górze. Składa się on z dwóch nieforemnych walców, każdy wysokości ok. 21 cm, szerokości ok. 17 cm i grubości ok. 12 cm, połączonych sporym łańcuchem. Na piaskowcowych walcach wyryte są obecnie znacznie zatarte, postacie dwóch zielonogórskich (?) mieszczek.

Przechowywany w Mulhouse drugi tego typu instrument penitencjarny, składa się tylko z pojedynczego kamienia. Ma na odwrocie wyryty czterowiersz, który dobitnie mówi o jego przeznaczeniu. W tłumaczeniu S. Wałęgi brzmi on następująco:

Kamieniem plotkarek jestem zwany,
Złym językom dobrze znany,
Kogo ochota do kłótni i zwad kusi
Ten mnie po mieście nosić musi.

Stosowania kary noszenia kamieni plotkarskich, zwanych niekiedy hańbiącymi, zaniechano w XVIII w. Kamienie hańby jako znak ostrzegawczy, wisiały na pręgierzu lub eksponowane były na bramach miejskich.

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk,
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów.
Korekta: Renata Otolińska
ORIENT