PTTK GOŚCINIEC PTTK
POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO
Kwartalnik
3 (7)/2002
ISSN 1642-0853

Wiktor Krawczyk
Patron Oddziału PTTK w Warce


W dniu 19 maja 2001 r. odbyła się podniosła uroczystość poświęcenia przez Kardynała Józefa Glempa witraży PTTK w kaplicy kościoła pod wezwaniem Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych w Warszawie. W kaplicy, w której wmontowano witraże z bliskimi nam symbolami Towarzystwa, umieszczono tablicę poświęconą założycielom i członkom PTT, PTK, PTTK. Obok umieściliśmy tablicę poświęconą pamięci Wiktora Krawczyka - założyciela Oddziału PTK w Warce. Treść tej tablicy brzmi:

ŚP. Wiktor Krawczyk
1899-1957
Wybitny nauczyciel i krajoznawca
Twórca muzeum regionalnego PTTK w Warce
Zasłużony Obywatel naszej Ziemi
Dnia 19 maja 2001 r. Społeczeństwo Warki


W górnej części tablicy znajduje się emblemat PTTK i herb Warki. Na uroczystość poświęcenia tablicy przybyło z naszego miasta dwa autokary pełne turystów, w tym duża grupa młodzieży ze Szkolnego Klubu PTTK "Słoneczna Gromada" ze Szkoły Podstawowej w Nowej Wsi, która pod tablicą zaciągnęła wartę honorową. Po poświęceniu kaplicy przez Prymasa Polski pod tablicą Wiktora Krawczyka wiązanki kwiatów złożyli: burmistrz Warki Marian Górski w towarzystwie przedstawicieli Rady Miejskiej, delegacja Ośrodka Kultury Sportu i Wypoczynku oraz delegacja Oddziału PTTK. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele wareckiej organizacji Armii Krajowej ze sztandarem oraz córka Wiktora Krawczyka Aleksandra Ruszkowska ze swoją rodziną.

Ponieważ po zakończeniu uroczystości wielu turystów z różnych regionów kraju zadawało pytania dotyczące naszego Patrona, chcę przybliżyć czytelnikom "Gościńca" tą postać.

Wiktor Krawczyk urodził się dnia 28 marca 1899 r. w miejscowości Dębnowola koło Warki, gdzie jego ojciec zajmował stanowisko rządcy rolnego w majątku ziemskim. Dzieciństwo spędzał w Studziankach przynależnych do starostwa kozienickiego. Po ukończeniu 3-oddziałowej szkoły powszechnej w sąsiedniej Łękawicy przygotowywał się w domu do wstąpienia na Warszawskie Kursy Pedagogiczne. Z powodu rozpoczynającej się wojny europejskiej kursy zostały zawieszone, wznowione dopiero w 1915 r. Wiktor Krawczyk ukończył kursy w 1918 r., przemianowane już wtedy na Warszawskie Seminarium Nauczycielskie im. St. Konarskiego. Po ukończeniu nauki rozpoczął pracę jako nauczyciel w szkole powszechnej w Kretkowie okręgu szkolnego we Włocławku, lecz już 12 listopada 1918 r. jako członek POW wstąpił na ochotnika do Warszawskiej Legii Akademickiej (36 pułk piechoty). Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 3 Pułku Strzelców Konnych, który nasilone walki prowadził na Wileńszczyźnie i w okolicach Grodna. Po zakończeniu wojny nie przyjął propozycji pozostania w zawodowej służbie wojskowej, odszedł do rezerwy w 1921 r. w stopniu wachmistrza.

Szef Oddziału I Dowództwa Frontu Północnego w opinii o Wiktorze Krawczyku napisał między innymi: "... swoją inteligencją, poważnym zachowaniem się w służbie i stosunkach koleżeńskich zjednał sobie najkompletniejsze zaufanie przełożonych, przyjaźń i szacunek kolegów. Mając sposobność być jego najbliższym przełożonym przez cały czas służby, polecam go jako wyjątkowo dobrego, sumiennego i zdolnego człowieka, będąc pewnym, iż po odpowiedzialnej służbie frontowej, stanie się najlepszym materiałem na oficera WP". Po przejściu do rezerwy Wikfor Krawczyk podjął prace nauczycielską w powiecie grójeckim, najpierw w Górze Kalwarii i Budziszynku, a w roku 1927 na własną prośbę został przeniesiony do Warki. Tu włączył się w nurt pracy oświatowej i przygotowania do 100 rocznicy powstania listopadowego. Rozpoczęto wtedy budowę nowego gmachu szkoły, poświęconego pamięci Piotra Wysockiego, jako swoistej formy pomnika. W roku 1928, w dziesiątą rocznicę odzyskania niepodległości, z inicjatywy Wiktora Krawczyka szkoła otrzymała pierwszy sztandar, na którym widniały napisy: "Siedmioklasowa Szkoła Powszechna im. Piotra Wysockiego w Warce - 1928 r." oraz "Bogu i Ojczyźnie Służ".


Dom rodzinny W. Krawczyka

W międzyczasie sam się dokształcał, zdał egzamin z robót ręcznych w Państwowym Instytucie Robót Ręcznych w Warszawie. W drodze konkursu Kuratorium Okręgu Warszawskiego z dniem l sierpnia 1929r. mianuje Wiktora Krawczyka Kierownikiem Szkoły Powszechnej w Warce. Dzięki niemu szkoła uzyskuje wysoki poziom nauczania i wysoki stopień organizacyjny. W szkole wprowadził jednolite nakrycia głowy (dziewczęta berety, chłopcy czapki), wszyscy uczniowie nosili metalowe znaczki z wizerunkiem Piotra Wysockiego. Szkoła otrzymała swój hymn, który był śpiewany na wszystkich uroczystościach. Zakłada drużyny harcerskie. Żeńska otrzymała imię Emilii Plater, a męska Piotra Wysockiego. Drużyna żeńska wkrótce otrzymała swój sztandar. Podniosłym był dzień 30 listopada 1930 r., kiedy władze szkolne otrzymały nowy gmach, na frontonie którego wmurowano pamiątkową tablicę poświęconą Piotrowi Wysockiemu. W roku 1936 zorganizował i prowadził Publiczną Dokształcającą Szkolę Zawodową, która pracowała w godzinach wieczornych.

Wiktor Krawczyk wyróżniał się wielkim taktem i pracowitością. Wysoka kultura osobista, szacunek dla młodzieży i drugiego człowieka, wysokie wymagania stawiane sobie samemu sprawiły, że cieszył się w środowisku wielkim szacunkiem i zaufaniem. Prowadził również szeroką działalność społeczną w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Biorąc pod uwagę jego kwalifikacje i wybitne zdolności pedagogiczne Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego powołało go w skład komisji, która oceniała podręczniki szkolne i audycje radiowe dla szkół. Jego praca znalazła uznanie w formie wielu wyróżnień. W 1928 roku został odznaczony Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości, w 1935 roku Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 1938 roku Brązowym Medalem "Za Długoletnią Służbę".

Wybuch II wojny światowej i okupacja niemiecka sprawiła, że życie szkolne zostało postawione w trudnej sytuacji. Budynek szkolny został zajęty przez niemieckie wojsko. Szkołę przeniesiono do różnych pomieszczeń zastąpczych, brak było odpowiedniego sprzętu, ograniczono program szkolny. Wiktor Krawczyk zachęcał nauczycieli i młodzież do konspiracyjnej nauki języka ojczystego, polskiej historii i geografii. Sam rozpoczął działalność w Armii Krajowej i przyjął pseudonim "Żar" i wszedł w skład komendy Ośrodka IV Armii Krajowej Obwodu "Głuszec". Jego zadaniem było organizowanie walki cywilnej. Pracował w rejonowym ośrodku Rady Głównej Opiekuńczej, zajmującej się niesieniem pomocy najbiedniejszym i rodzinom wysiedlonym z Wielkopolski i Pomorza. W sierpniu 1944 roku, gdy front wojny stanął w widłach Wisły i Pilicy, ludność Warki została ewakuowana, a miasto legło w gruzach. W styczniu 1945 roku tuż po wyzwoleniu, pojawił się w Warce komisarz wojenny i wszystkich, którzy odważyli się wrócić na gruzy swoich domostw zwołał na rynek i zadał im pytanie: "Kto tu jest uczciwym człowiekiem i mógłby zostać burmistrzem?" Padła tylko jedna propozycja - Wiktor Krawczyk. Wojskowy łazik szybko odszukał go na pobliskiej wiosce i już 24 stycznia objął urząd burmistrza w zniszczonym mieście. Należało organizować wszystko od początku. Tworzyć nowe instytucje, budować nowe siedliska dla ludności i służb miejskich, uruchomić całą infrastrukturę komunalną.

Wiktor Krawczyk posiadał w pracy samorządowej duże doświadczenie, ponieważ przed wojną pracował w Zarządzie Miasta na stanowisku wiceburmistrza. W roku 1946 jako bezpartyjny odchodzi ze stanowiska burmistrza, natomiast zostaje wybrany w skład Miejskiej Rady Narodowej, gdzie kieruje komisją oświaty, a następnie zostaje wiceprzewodniczącym Rady. Ciągle podejmuje różne inicjatywy społeczne, uczestniczy i kieruje przygotowaniami do wielu imprez i uroczystości. Organizuje obchody 200 rocznicy urodzin Kazimierza Pułaskiego, 150 rocznicy urodzin Piotra Wysockiego, organizuje Społeczny Komitet Odbudowy Warki, z którego środków wydaje pierwsze pocztówki o Warce poświęcone postaciom Kazimierza Pułaskiego i Piotra Wysockiego.

W dniu 2 września 1947 r. doprowadza do zebrania organizacyjnego, na którym powołano Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i wybrano zarząd. Zadowala się funkcją wiceprezesa, lecz od początku staje się duszą organizacji. Już 25 lipca 1948 r. zostaje odsłonięty i poświęcony pomnik, według projektu Wiktora Krawczyka, upamiętniający warecczan zamordowanych w czasie okupacji hitlerowskiej. Był to mocny akcent na rozpoczęcie działalności naszego Towarzystwa. Głównym zadaniem, jakie postawił przed zarządem, była organizacja muzeum regionalnego w mieście. Rozpoczęto zbieranie materiałów, opracowywanie zbiorów i poszukiwanie siedziby na muzeum. Jednocześnie prowadzono liczne działania organizacyjne i prawne dla zachowania i ocalenia parku i pałacu rodziny Pułaskich na Winiarach. Spór o zachowanie terenów parkowych ze Zjednoczeniem Przemysłu Fermentacyjnego wygrał oddział w wyniku decyzji komisji międzyresortowej. Przy tworzeniu muzeum wspomagał nas Zarząd Główny PTK służąc pomocą prawną i finansową, a wiceprezes Zarządu Głównego kolega Józef Kołodziejczyk był częstym gościem w Warce. Regionalne Muzeum PTTK zostało otwarte w maju 1951 roku w dawnej siedzibie rodu Pułaskich, a w parku ustawiono 10 domków campingowych gotowych na przyjęcie turystów. Muzeum posiadało zbiory z dziedziny archeologii, numizmatyki, historii regionu i walk na przyczółku warecko-magnuszewskim, prezentowało stroje ludowe regionu opoczyńskiego i sylwetki wybitnych ludzi pochodzących z Warki. Organizowano też wystawy czasowe przedstawiające w fotografii życie współczesne miasta. Muzeum cieszyło się wysoką frekwencją mieszkańców i turystów, głównie z Warszawy i Radomia. Muzeum zainteresowała się też Ambasada USA, co przyczyniło się do podjęcia decyzji przez władze polskie o generalnym remoncie pałacu na Winiarach i utworzeniu państwowego muzeum poświęconego emigracji polskiej. Po 12 latach istnienia nasze muzeum przekazało swoje zbiory nowej placówce.

Wiktor Krawczyk prowadził szeroką akcję odczytową o tematyce krajoznawczej. Na jego odczytach o historii miasta sale wypełniały się słuchaczami, a środki zbierane z biletów wstępu przeznaczone były na potrzeby muzeum. Podejmuje problematykę ochrony dóbr kultury materialnej, zostaje Opiekunem Społecznym PTTK nad Zabytkami (jego legitymacja wydana przez ZG PTTK nosi numer 65) i gromadzi wokół siebie grupę osób zajmujących się tym tematem. Z inicjatywy Wiktora Krawczyka oddział zajął się rozwojem turystyki. Zorganizowano sekcje turystyki pieszej, kolarskiej i wodnej. W aktach oddziału znajdujemy zapis, że pierwsza wycieczka piesza odbyła się w dniu 7 czerwca 1948 r. na trasie Warka - Piaseczno - Stara Warka - Warka o długości 12 km. Już w 1949 r. opracowano, a następnie wytyczono w terenie znakowany szlak pieszy (znaki zielone) "Książąt Mazowieckich" na trasie Warka - Stara Warka - Pilica - Ostrołęka - Konary - Czersk. Dla potrzeb turystów Wiktor Krawczyk pisze, a Zarząd Główny PTK wydaje w 1949 r. w serii Biblioteczka Krajoznawcza "Warka. Mały przewodnik". Z myślą o turystach oddział tworzy biuro turystyczne, prowadzone społecznie i szkoli 12 kandydatów na przewodników, z których 6. otrzymuje uprawnienia. Wiktor Krawczyk bierze czynny udział w pracach Okręgu Warszawskiego PTK, zasiada w jego władzach, jest członkiem Komisji Rewizyjnej. Aktywnie uczestniczy w Walnych Zjazdach PTK, na przykład w 1948 r. w Szczecinie i zjednoczeniowym w Warszawie. Po powołaniu Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego zostaje prezesem Zarządu Oddziału.

Na zlecenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie Oddział PTTK w Warce podejmuje organizacje obchodów 300 rocznicy zwycięskiej bitwy pod Warką Stefana Czarnieckiego ze Szwedami. Uroczystość tą upamiętnia tablica na wareckim ratuszu.

Prezes jest inicjatorem i wraz z zarządem uczestniczy w organizacji Dni Winobrania w Warce w latach 1955-1956. Z Jego inicjatywy rozpoczęto budowę stanicy wodnej nad Pilicą. Znajduje również czas na pracę w szkole. Po reorganizacji oświaty i utworzeniu szkół zwanych jedenastolatkami obejmuje stanowisko wicedyrektora, a następnie dyrektora szkoły ogólnokształcącej. W dalszym ciągu pozostaje bezpartyjnym. Głęboko wierzący i praktykujący zawsze był przykładem dla młodzieży, którą gorąco kochał i angażował do pracy w naszym Towarzystwie. Popularyzował Warkę i organizację pisząc artykuły do prasy (często do Życia Warszawy), udzielał wywiadów dla Polskiego Radia. Pisał wspaniałe kroniki szkolne i kronikę miasta, która wielokrotnie służy studentom kierunków pedagogicznych jako materiał źródłowy do pisanych prac dyplomowych. Malował chętnie akwarelą, nie gardził też techniką olejną. Tematem jego prac są mazowieckie krajobrazy i obiekty zabytkowe. Nieubłagana choroba przerwała Jego pracowite życie w dniu 27 marca 1957 roku. Społeczeństwo miasta pamięta postawę i zasługi Wiktora Krawczyka. Ze składek ufundowało granitowy pomnik na Jego grobie. Na wniosek grupy działaczy Towarzystwa jedna z ulic miasta otrzymała nazwę Wiktora Krawczyka. Jego imię nosi również położone w pobliżu osiedle mieszkaniowe. W okrągłe rocznice śmierci Zarząd Oddziału PTTK organizuje uroczystości upamiętniające postać zmarłego Prezesa. Podobne akcje podejmują szkoły, muzeum i Związek Nauczycielstwa Polskiego. W roku 1985 wydaliśmy medal z jego wizerunkiem, a przed pięcioma laty wydawnictwo zatytułowane "Wiktor Krawczyk - Nauczyciel i Krajoznawca".

Na zjeździe Oddziału PTTK w lutym 1997 roku podjęliśmy uchwałę o przyjęciu imienia Wiktora Krawczyka, a w 50 rocznicę istnienia Oddziału PTTK w dniu 3 marca 2001 roku otrzymaliśmy z rąk burmistrza miasta nowy sztandar z imieniem Patrona.

Ogromowi pracy, jaką wykonał zawdzięczamy również fakt, że Rada Miejska z okazji naszego jubileuszu podjęła uchwałę o nadaniu jednej z ulic nazwy - "Aleja PTTK".

Władysław Gwardys

Wydawca: ZG PTTK, ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa
Adres redakcji: Zarząd Główny PTTK
ul. Senatorska 11, 00-075 Warszawa,
tel. 22 826-22-51, fax (22) 826-22-05,
e-mail: ageg@wp.pl
Kolegium redakcyjne: Andrzej Gordon (redaktor naczelny), Maria Janowicz (sekretarz redakcji), Łukasz Aranowski, Ryszard Kunce, Halina Mankiewicz, Cecylia Szpura, Bogusław Wdowczyk,
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów.
Korekta: Renata Otolińska
ORIENT